Framtíðarsýn stjórnvalda í málaflokknum sé efling forvarna með áherslu á að draga úr nýgengi offitu og koma í veg fyrir þróun alvarlegra offitu, sérstaklega meðal ungra einstaklinga. Þá verði unnið gegn neikvæðum viðhorfum og fordómum. Algengi offitu meðal barna verði ekki lengur hæst á Norðurlöndunum. Offita verði meðhöndluð líkt og aðrir langvinnir sjúkdómar, með uppvinnslu, formlegri greiningu og aðgengi að langtímameðferð og endurhæfingu þar sem byggt sé á gagnreyndum aðferðum. Fjölbreytt og fagleg meðferðarúrræði verði aðgengileg þeim sem þurfa á heilbrigðisþjónustu að halda vegna sjúkdómsins.

Umsagnir

Þegar þessi orð eru rituð hefur 31 umsögn um drögin verið lögð fram. Flestar eru frá stofnunum, meðal annars innan heilbrigðiskerfisins, og félagasamtökum, þar á meðal þó nokkrum sem berjast fyrir hagsmunum þeirra sem glíma við t.d. fatlanir og sjúkdóma. Einstaka umsagnir eru frá einstaklingum.

Í meirihluta umsagna er drögunum almennt vel tekið og því fagnað að til standi að koma aðgerðum gegn offitu í framkvæmd. Í mörgum þeirra eru hins vegar gerðar athugasemdir við einstaka atriði í drögunum en sem dæmi má nefna að Þroskahjálp telur að í þeim sé ekki nægilegt tillit tekið til þarfa og aðstæðna fatlaðs fólks. Í sumum umsögnum eru einnig gerðar athugasemdir við að hluti af aðgerðaáætluninni eigi að vera að setja sérstakan skatt á sykurrík matvæli. Það eru einna helst samtök sem berjast fyrir hagsmunum fyrirtækja sem gera slíkar athugasemdir, til dæmis Viðskiptaráð, en Öryrkjabandalga Íslands tekur undir þær og bendir á að slík matvæli sé oft ódýrari en þau sem talin séu heilsusamlegri.

Í einstaka umsögnum eru drögin í heild gagnrýnd og að til standi að koma aðgerðaáætlun með þessum áherslu á laggirnar. Hildur Lilliendahl Viggósdóttir endurtekur gagnrýni sem hún hefur komið með á öðrum vettvangi en hún gagnrýnir sérstaklega þann þátt áætlunarinnar að til standa að skima unglina á aldrinum 16-19 ára fyrir offitu.

Hildur afar ósátt við aðgerðaáætlun gegn offitu – „Í lagi að níða feitt fólk og niðurlægja það“

Tveir næringarfræðingar gagnrýna einnig drögin og segja að í þeim sé lögð allt of mikil áhersla á líkamsþyngd og holdarfar sem þekkt sé að ýti undir fordóma. Þess í stað ætti fremur að leggja áherslu á bætta lýðheilsu.

Tara

Ítarlegasta umsögnin kemur hins vegar frá Töru Margréti Vilhjálmsdóttur. Hún hefur látið lítið fyrir sér fara síðustu ár eftir að hafa verið nokkuð áberandi í þjóðfélagsumræðunni um tíma þegar kom að málefnum sem tengdust offitu. Var hún í forystu Samtaka um líkamsvirðingu og vildi meina að allt of mikil áhersla væri lögð á þyngd og holdarfar og að feitt fólk sætti fordómum og smánun.

Í umsögn sinni rekur Tara í ítarlegu máli að orsakir hækkandi líkamsþyngdar séu oft margþættar og leitast við að færa rök fyrir því að nálgun heilbrigðiskerfisins hafi snúist um að sjúkdómsvæða offitu. Hún vill meina að meðferð með þyngdarstjórnunarlyfjum hafi ekki góð áhrif og notkun þeirra snúist um hagsmuni lyfjafyrirtækja.

Tara segir drögin að þingsályktunartillögunni valda sér verulegum áhyggjum en komi sér þó ekki óvart í ljósi fyrri reynslu hennar. Rifjar Tara upp í því samhengi fund sem hún og fleiri frá Samtökum um líkamsvirðingu áttu árið 2019 með þáverandi landlækni og núverandi heilbrigðisráðherra Ölmu Möller. Segir Tara fundinn hafa snúist einkum um að sannfæra hana og aðra í Samtökum um líkamsvirðingu um:

„Mikilvægi sjúkdómavæðingar holdafars og vorum við ásökuð um að að færa umræðuna út í öfgar og leggja heilsu feits fólks í hættu þegar við töluðum um fitufordóma innan heilbrigðiskerfisins. Okkur var sagt að það væri sú umræða, en ekki fordómarnir, sem væri hindrun feits fólks að heilbrigðisþjónustu. Því var jafnframt haldið fram að við þyrftum hvorteð er ekki lengur að hafa áhyggjur af fitufordómum innan heilbrigðiskerfisins þar sem að þeir væru ekki til og að fólk sem kvartaði undan þeim væri bara óþarflega viðkvæmt, þrátt fyrir skýrslu landlæknisembættisins frá árinu 2015 sem sýndi svart á hvítu að holdafarsmisrétti snerti stóran hluta þjóðarinnar.“

Engar breytingar

Tara segir að Alma hafi endað fundinn á að beina því til hennar að binda enda á deilur þeirra á milli í fjölmiðlum en landlæknirinn þáverandi og núverandi heilbrigðisráðherra hafi engan raunverulegan áhuga haft á nokkurs konar samstarfi við hana og aðra í Samtökum um líkamsvirðingu:

„Tilgangur fundarins var aldrei neitt samstarf heldur vorum við orðin allt of óþægilegur og hávær ljár í þúfu núverandi heilbrigðisráðherra hvers ástríðuverkefni var „skera upp herör gegn offitu“ ….  Hálfu ári síðar stóð þessi sami landlæknir síðan upp á sviði á með Kára Stefánssyni og kinkaði kolli á meðan hann básúnaði mannskynsbótakenningar sínar um að feitt fólk væri vitlausara sem skilaði sér síðan í lægra menntunarstigi, lægri tekjum og fleiri börnum sem að lokum skilaði sér í genamengi menguðu af offitu án þess að gera minnstu tilraun til að setja þær „staðreyndir“ í samhengi við fitufordóma, jaðarsetningu og mismunun.“

Óhætt er að segja að Tara endi umsögn sína á svartsýnum nótum en hún segist ekki eiga von á því að umsögnin muni nokkru breyta:

„Tilgangur minn með þessum skrifum er ekki að reyna að breyta neinu eða hafa áhrif á þessar aðgerðir. Ég hef ítrekað reynt og þið hafið ítrekað sýnt mér að það mun engan árangur bera.“