Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur fellt úr gildi þá ákvörðun byggingarfulltrúa Hafnarfjarðarbæjar að afturkalla samþykki sitt fyrir breytingum á hluta af atvinnuhúsnæði í bænum. Snerust breytingarnar um að breyta umræddum hluta húsnæðisins í geymslu fyrir flugelda. Nefndin tekur ekki undir það með byggingarfulltrúanum að skilgreina beri geymslu flugelda sem mengandi starfsemi.
Um er að ræða húsnæði við Straumhellu 6 sem er í iðnaðarhverfi í útjaðri Hafnarfjarðar, suðaustur af Kapelluhrauni.
Fyrirtækin Stjörnuljós ehf. og MótX ehf. kærðu afturköllunina. Fyrirtækin kærðu einnig óformlega ákvörðun bæjarins um að ekki væri lengur til staðar byggingarleyfi fyrir framkvæmdunum að Straumhellu 6. Var þess krafist að ákvarðanirnar yrðu felldar úr gildi. Þá var þess krafist að lagt yrði fyrir byggingarfulltrúa að gefa út lokaúttektarvottorð vegna framkvæmdanna.
Í mars 2025 sótti MótX um byggingarleyfi fyrir breytingunum á húsnæðinu sem er tvílyft atvinnuhúsnæði og skipt í átta eignarhluta. Óskað var eftir samþykki fyrir því að nýta mætti tvo eignarhluta fyrir flugeldageymslu, en þinglýstur eigandi þeirra hluta er Stjörnuljós. Byggingarfulltrúi samþykkti umsóknina í júlí 2025.
Framkvæmdir hófust í kjölfarið og lokaúttekt vegna þeirra fór fram í október 2025. Byggingarfulltrúi hafnaði því að gefa út vottorð vegna lokaúttektar og gerði ýmsar athugasemdir. Framkvæmdastjóri MótX svaraði athugasemdunum og fór síðan fram á að vottorðið yrði gefið út.
Í kjölfarið ræddu byggingarfulltrúinn og framkvæmdastjórinn saman í síma. Sá fyrrnefndi spurðist fyrir um fyrirhugaða starfsemi í húsinu. Var þeirri fyrirspurn svarað samdægurs af forsvarsmanni Stjörnuljóss þar sem fram kom að starfsemin sem um ræddi væri vörulager flugelda, eins og legið hafi fyrir frá upphafi. Í svari byggingarfulltrúa sama dag kom fram að sú starfsemi gæti haft „mengandi afleiðingar“ í för með sér og væri því ekki í samræmi við landnotkun svæðisins. Einnig var tekið fram að ekkert byggingarleyfi hefði verið gefið út.
Þessu andmæltu fyrirtækin, sögðu að byggingarleyfi hefði víst verið gefið út og það í raun því verið afturkallað. Fyrirtækin tóku heldur ekki undir að hægt væri að skilgreina geymslu flugelda sem mengandi starfsemi.
Byggingarfulltrúi tók málið fyrir að nýju í desember 2025 á afgreiðslufundi. Vísað var til þess að Straumhella 6 væri á svæði þar sem skilgreind landnotkun væri athafnasvæði, svæði fyrir atvinnustarfsemi þar sem lítil hætta væri á mengun. Væri því ekki gert ráð fyrir mengandi starfsemi á borð við geymslu flugelda. Fyrri ákvörðun um samþykkt byggingaráforma var því afturkölluð.
Stjörnuljós og MótX lögðu þá fram kæru. Fyrirtækim höfnuðu því að um mengandi starfsemi væri að ræða sem bryti í bága við landnotkun svæðisins. Um væri að ræða geymslu á vörum í lokuðum umbúðum. Engin framleiðsla, vinnsla eða förgun færi fram á staðnum sem valdið gæti útblæstri, frárennsli eða hávaða. Geymsla skotelda, sem uppfylli ströngustu kröfur brunavarna og laga um sprengiefni, ylli ekki umhverfismengun í þeim skilningi sem lögð væri til grundvallar í skipulagsreglugerð. Áhætta af starfseminni lyti ekki að mengun heldur að bruna- og öryggismálum, sem búið væri að tryggja með fullnægjandi hætti í samráði við Slökkvilið höfuðborgarsvæðisins og Vinnueftirlitið.
Sagði í kærunni að framganga byggingarfulltrúans hefði hafi skapað réttmætar væntingar hjá þeim um að byggingarleyfi lægi fyrir. Samþykki byggingaráforma hafi verið ívilnandi stjórnvaldsákvörðun sem fyrirtækin hafi þegar nýtt sér með því að ráðast í framkvæmdir. Afturköllun væri óheimil nema ákvörðunin hafi verið ógildanleg eða afturköllun væri kærendum ekki til tjóns. Hvorugt ætti við. Sömu sjónarmið ættu við um „ákvörðun“ sveitarfélagsins um að afturkalla þegar útgefið byggingarleyfi með því að segja einfaldlega að það hafi aldrei verið gefið út.
Var fullyrt í kærunni að ljóst væri að fjölmiðlaumfjöllun eða annars konar þrýstingur af hálfu þriðja aðila hafi orðið til þess að ekki hafi verið gefið út vottorð um lokaúttekt. Vart þyrfti að fjölyrða um hversu slæm stjórnsýsla það væri, bæði óvönduð og hlutdræg. Ljóst væri að með framgöngu sinni hefði Hafnarfjarðarbær skapað sér bótaskyldu gagnvart fyrirtækjunum.
Hafnarfjarðarbær stóð fast á því að ekkert byggingarleyfi hefði verið gefið út heldur aðeins veitt samþykki fyrir byggingaráformum sem veitti ekki samþykki fyrir því að hefja framkvæmdir. Skilyrði fyrir útgáfu byggingarleyfis hefðu ekki verið uppfyllt þar sem um mengandi starfsemi væri að ræða og fyrir slíku væri ekki heimild í deiliskipulagi svæðisins. Samþykkt byggingaráforma hafi því verið afturkölluð.
Fyrirtækin andmæltu því að ekkert byggingarleyfi hefði verið gefið út. Öll samskipti þeirra við byggingarfulltrúa hefðu gefið annað til kynna.
Í niðurstöðu úrkskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála er bent á að samkvæmt gögnum málsins hafi ekkert byggingarleyfi verið gefið út og því ekki getað komið til neinnar ákvörðunar um afturköllun þess. Breyti engu þótt fyrirtækin hafi staðið í þeirri trú að þeim væri heimilt að hefja framkvæmdir, enda ákvæði mannvirkjalaga skýr um að ekki sé hægt að breyta mannvirki eða notkun þess nema að fengnu leyfi byggingarfulltrúa. Þar sem ekki væri til að dreifa neinni ákvörðun þar um var þeim hluta kærunnar, sem snerist um þá ákvörðun bæjarins að ekkert byggingarleyfi væri til staðar, því vísað frá nefndinni.
Nefndin segir hins vegar að fyrir liggi að byggingarfulltrúinn hafi samþykkt áform fyrirtækjanna á afgreiðslufundi og veitt samþykki sitt fyrir framlögðum uppdráttum, með áritun sinni.
Nefndin segist draga þá ályktun í ljósi fullyrðinga Hafnarfjarðarbæjar um að geymsla flugelda sé mengandi starfsemi telji sveitarfélagið hana aðeins heimila á iðnaðarsvæðum sem umrætt svæði sé ekki. Það sé hins vegar ekki hægt að taka undir það enda hafi geymsla flugelda ein og sér ekki í för með sér mengun. Þar af leiðandi sé það í samræmi við deiliskipulag og aðalskipulag að nýta húsnæðið fyrir slíka starfsemi.
Nefndin minnir einnig á að strangar reglur gildi um geymslu flugelda. Með umsókninni hafi fylgt skýrsla byggingar- og brunaverkfræðings um brunavarnir og áhættumat. Í henni væru reglur um öryggisfjarlægðir reifaðar og skýrsluhöfundur talið að þær væru innan marka fyrir öll hús hverfisins nema tvö næstu hús við sömu götu. Í kjölfarið hafi verið lögð til sú mótvægisaðgerð að komið yrði fyrir gámum fullum af grjóti á lóðarmörkum á tveimur hæðum til að skýla þeim húsum. Á þeim aðaluppdráttum sem byggingarfulltrúi hafi samþykkt megi sjá að gert sé ráð fyrir gámum við lóðamörk. Með þessu hafi byggingarfulltrúinn samþykkt að umsóknin hafi uppfyllt ákvæði reglugerðar um öryggisfjarlægðir.
Nefndin bendir þó á að afturköllun samþykktar byggingaráformanna verði ekki síst að byggjast á þeim fullyrðingum að þau væru ekki í samræmi við leyfilega landnotkun á svæðinu. Í ljósi þess að verulegir annmarkar séu á þeim rökstuðningi verði að fella afturköllunina úr gildi.
Nefndin tók ekki afstöðu til kröfu fyrirtækjanna um að lagt yrði fyrir byggingarfulltrúa að gefa út vottorð um lokaúttekt enda hefur hún ekki heimild til að leggja það fyrir stjórnvald að aðhafast með tilteknum hætti.
Upphaflegt samþykki fyrir áformum um að koma fyrir flugeldageymslu í húsnæðinu telst því væntanlega vera enn í gildi.
