Donald Trump Bandaríkjaforseti, Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og Jens Frederik Nielsen formaður grænlensku landstjórnarinnar hafa nú undirritað samning um hernaðaruppbyggingu Bandaríkjanna á Grænlandi. Þau gerðu það fyrir stundu í höfuðstöðvum Sameinuðu þjóðanna í New York. Samingurinn kemur í kjölfar yfirlýstrar ásælni Trump í það að Bandaríkin eignist Grænland. Samingurinn hefur nú verið opinberaður í heild sinni. Í honum er lögð sérstök áhersla á sjálfsákvörðunarrétt Grænlendinga og fullveldi og einingu danska konungsríkisins. Hins vegar eru Bandaríkjunum veittar nokkuð víðtækar heimildir til hernaðaruppbyggingar og hernaðarlegra umsvifa á Grænlandi.
Samingurinn snýr að viðaukum og breytingum á samningi Danmerkur og Bandaríkjanna um varnir Grænlands frá 1951 en ólíkt því sem þá var eru Grænlendingar nú aðilar að samningnum ásamt Dönum. Bandaríkin höfðu raunar þegar víðtækar heimildir til hernaðaruppbyggingar á Grænlandi samkvæmt samningnum frá 1951.
Í upphafi er tekið fram að allir samningsaðilar viðurkenni einingu og fullveldi danska konungsríkisins en einnig að Grænlendingar séu sérstök þjóð sem hafi sjálfsákvörðunarrétt. Sömuleiðis er viðurkennt að grænlenska náttúru þurfi að vernda. Einnig er menningarlegur, félagslegur og efnahagslegur réttur Grænlendinga viðurkenndur.
Um leið viðurkenna samningsaðilar að framlag Bandaríkjanna til varna Grænlands og alls Atlantshafsbandalagsins hafi verið og sé enn ómissandi.
Samningsaðilar eru einnig sammála um að aðstæður í öryggismálum á Norðurskautssvæðinu krefjist þess að Bandaríkin fái að auka hernaðarviðbúnað sinn á Grænlandi.
Heimildir
Helstu atriði samningsins sem snúa að hernaðarviðbúnaði Bandaríkjanna á Grænlandi eru þau að þeim verður heimilt að auka umsvif sín í herstöðinni í Pituffik sem er í Norðvesturhluta Grænlands. Bandaríkjunum fá einnig að koma á fót tveimur nýjum herstöðvum annarri í Narsarsuaq í Suður-Grænlandi og Mestersvig á austurströndinni. Samningsaðilar munu síðan semja um nánari útfærslur á nýju herstöðvunum.
Heimilt verður að opna enn fleiri herstöðvar en þessar tvær og Danir og Grænlendingar geta óskað eftir því við Bandaríkin að þau opni fjórðu herstöðina eða enn fleiri. Semja verður þó sérstaklega um opnun fleiri herstöðva en þessa tveggja nýju sem verða heimilaðar.
Bandaríkin skuldbinda sig einnig til að semja við grænlenska aðila, upp að því marki sem mögulegt er, um kaup á hverskyns vörum, þjónustu, framkvæmdum og viðhaldi sem tengjast nýjum herstöðvum og öðrum hernaðarmannvirkjum.
Bandaríkin fái einnig heimildir til að koma upp ómönnuðum hernaðarmannvirkjum á Grænlandi en þurfa að sækja um leyfi í hvert sinn en Danir og Grænlendingar skuldbinda sig til að veita slíkum umsóknum flýtimeðferð.
Frjáls för
Í samningnum er einnig flugvélum, skipum, bílum og öðrum farartækjum á vegum bandaríska hersins og raunar ríkisins almennt veitt svo til frjáls för um lofthelgi, landhelgi og landsvæði Grænlands. Það þarf þó að tengjast ferðalögum milli hernaðarmannvirkja og almennt vörnum Grænlands, meginlands Bandaríkjanna og Atlantshafsbandalagsins. Tekið er þó sérstaklega fram að á för sinni um landið verði Bandaríkjamenn að virða hefðbunda lifnaðarhætti Grænlendinga til dæmis veiðar þeirra. Haft verður reglulega samráð milli samningsaðila um þennan þátt samningsins.
Í samningnum er einnig kveðið á um að til að gæta að öryggi herstöðva sinna hafi Bandaríkin heimildir til að gera athugasemdir við hvers kyns framkvæmdir í nágrenni þeirra telji þau þær ógna öryggi herstöðvanna. Samningsaðilar verði þá að leysa úr því.
Einnig er kveðið á um samvinnu gegn hvers kyns njósnum á svæðinu og að Danmörk muni auka hernaðarlegan viðbúnað sinn á Norðurskautssvæðinu.
Ríkjum sem ekki eru í NATO er meinað að koma upp hernaðarmannvirkjum eða koma hersveitum fyrir á Grænlandi nema samningsaðilar semji um það. Einnig er kveðið sérstaklega á um bann við aðgangi eða yfirráðum aðila frá ríkjum utan NATO eða ESB eða ríkjum sem eru ekki samstarfsaðilar NATO yfir upplýsingum sem eru ekki opinberar og geti hugsanlega ógnað öryggi Grænlands.
Að lokum segir að samningurinn renni ekki út en það sé hægt að breyta honum.
Sérstaklega er kveðið á um að nýti Grænlendingar rétt sinn til að lýsa yfir sjálfstæði þá skuldbindi grænlensk og dönsk stjórnvöld sig til að tryggja að Grænland verði áfram í NATO og þá með því að sækja um aðild, reynist það nauðsynlegt. Verði Grænland sjálfstætt mun það taka yfir allar skyldur Danmerkur samkvæmt samningnum.
Samningurinn mun taka gildi að fengnu samþykki danska þingsins og þess grænlenska.
Vel fór á með Donald Trump, Mette Frederiksen og Jens Frederik Nielsen þegar þau undirrituðu samninginn og voru þau sammála um að nú væri hafinn nýr kafli í samskiptum landanna þriggja eftir erfiðleika síðustu missera. Á blaðamannafundi eftir undirritunina lýstu Frederiksen og Nielsen yfir ánægju sinni með samninginn.
