Vísindagrein sem birt var fyrir meira en 60 árum gaf heiminum ákveðna dagsetningu fyrir heimsendi: föstudaginn 13. nóvember 2026.
Spáin komst í umræðuna aftur í gær þótt rökstuðningur vísindamanna hafi verið nokkuð frábrugðinn því sem búast mátti við. Og ef þú ert að lesa þessa grein núna þá er ljóst að spádómurinn rættist ekki.
Dagsetningin kom úr grein í tímaritinu Science, sem birtist 4. nóvember 1960, eftir eðlisfræðinginn Heinz von Foerster og samstarfsmenn hans Patriciu M. Mora og Lawrence W. Amiot.
Titill greinarinnar var Dómsdagur: Föstudagur, 13. nóvember, árið 2026 e.Kr. , og útreikningar þeirra bentu til þess að mannkynið myndi nálgast óendanleikann ef mannfjölgunarþróunin sem þeir rannsökuðu héldi áfram. Þremenningarnir héldu því fram að mannkynið væri að fjölga sér hratt og að lokum að ná stærðfræðilegu stigi sem jafna þeirra gæti ekki lengur lýst með marktækum hætti.
Útreikningurinn lýsti stærðfræðilega einstökum veruleika, ekki tímaáætlun fyrir skort, hungursneyð eða líkamlega eyðileggingu plánetunnar.
Von Foerster og meðhöfundar hans notuðu mannfjöldaáætlanir frá um 400 f.Kr. til 1958. Þeir komust að því að tíminn sem það tók jarðarbúa að tvöfaldast var að styttast og bjuggu þeir síðan til jöfnu í kringum það mynstur. Samkvæmt þeirra líkani myndi íbúafjöldi jarðar fara yfir 25 milljarða fyrir árið 2020.
Í greininni var ekki reiknað út hvenær fólk myndi fara að skorta mat, land eða orku, greinin gaf til kynna að tölurnar myndu hlaupa í átt að óendanleikanum einhvern tímann árið 2026.
Höfundarnir lýstu hættunni í stuttu máli: „Langalangalangalangabörn okkar munu ekki svelta. Þau verða kramin í hel.“
Sagnfræðingurinn Alan MacEachern sagði að greinin hefði valdið miklu uppnámi. Hún valdi einnig pólitískum umræðum. Árið 1963 vitnaði einstaklingur úr efnaiðnaðinum í hana fyrir kanadískri þingnefnd og hélt því fram að skordýraeitur væri nauðsynlegt til að fæða vaxandi íbúa. Í máli um fóstureyðingar fyrir Hæstarétti Bandaríkjanna árið 1971, mál Roe gegn Wade, var vísað til greinarinnar sem andmæli viðleitni stjórnvalda til að hvetja til fólksfjölgunar.
Efasemdarmenn véfengdu greinina. Tveimur árum síðar gagnrýndi Harold F. Dorn hana og spáði því að áreiðanleiki hennar yrði fljótt afsannaður.
Jafnan hélt áfram að virðast sannfærandi í mörg ár og reglulega var vitnað í greinina.
Árrið 1993 varð þó breyting á. Einn galli greinarinnar var sú forsenda hennar að sífellt hraðari vöxtur myndi halda áfram endalaust. Tíminn sem líður á milli þess að mannfjöldinn tvöfaldast gat ekki haldið áfram að styttast endalaust, í ljósi þess að meðganga tekur nær alltaf um það bil níu mánuði. Fæðingartíðni á heimsvísu er nú talsvert minni en hún var árið 1960.
Mannfjöldinn hefur því ekki fylgt þeirri þróun sem lýst var í ritgerðinni, og spáin um að mannfjöldinn myndi stefna í óendanleika hefur ekki gengið eftir.
