Deilt var á bæjarráðsfundi í Kópavogi á fimmtudag um úrskurð úrskurðarnefndar velferðarmála í máli fatlaðrar stúlku. Foreldrar stúlkunnar höfðu sótt um stuðningsþjónustu fyrir hana hjá bænum. Umsóknin var samþykkt en þegar þeir höfðu beðið í átta mánuði eftir að þjónustan yrði veitt lögðu foreldrarnir fram kæru til nefndarinnar. Var fullyrt í kærunni að foreldrarnir hefðu fengið þau svör, þegar þeir leituðu svara við því hvenær þjónustan myndi hefjast, að málefni fatlaðra barna væru ekki í forgangi hjá bænum. Svo fór að stúlkan fékk loks þjónustuna, skömmu eftir að kæran var lögð fram, en á meðan biðinni stóð versnaði vandi hennar. Einn fulltrúi minnihlutans í bæjarráði gagnrýndi forgangsröðun meirihlutans harðlega og sagði að hann yrði að axla pólitíska ábyrgð á málinu. Meirihlutinn sagði hins vegar að sannarlega væri þjónusta við fatlaða í forgangi. Verið væri að veita meiri fé til velferðarmála og var umræddur bæjarfulltrúi gagnrýndur fyrir að taka um of undir með foreldrunum.
Foreldrarnir sóttu um stuðningsþjónustu fyrir dóttur sína á síðasta ári en umsóknin var samþykkt í júlí það ár á fundi barna- og fjölskylduteymis velferðarsviðs Kópavogsbæjar. Hins vegar var foreldrunum tilkynnt að bið yrði á því að þjónustan gæti hafist. Þegar átta mánuðir voru liðnir án þess að nokkuð bólaði á þjónustunni lögðu foreldrarnir fram kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála.
Skylda
Kom fram í kærunni að vegna fötlunar sinnar hefði stúlkan einangrast félagslega. Foreldrar hennar hafi reynt eftir bestu getu að sinna umönnunarþörfum hennar en vegna mikils álags og viðkvæmrar stöðu stúlkunnar hafi þau ákveðið að leita til sveitarfélagsins. Kom fram í kærunni að óumdeilt væri að stúlkan þyrfti á stuðningsþjónustu að halda enda hefði umsókn um hana verið samþykkt.
Voru í kærunni færð ítarleg rök fyrir því að Kópavogsbæ bæri skylda til þess samkvæmt lögum að veita stúlkunni þjónustuna.
Var í kærunni enn fremur fullyrt að þegar þrír mánuðir voru liðnir frá því að umsóknin var samþykkt hafi móðir stúlkunnar óskað eftir svörum við því hvenær þjónustan gæti hafist. Svörin sem hún hafi fengið hafi verið að bið væri á ráðningum og að biðin væri töluvert löng. Þegar móðirin hafi óskað eftir nákvæmari svörum hafi komið í ljós að umrædd bið hafi útskýrst af fjárheimildum sveitarfélagsins og að um pólitíska ákvörðun væri að ræða. Í svari lögmanns á skrifstofu bæjarritara Kópavogsbæjar hafi komið fram að málaflokkur fatlaðra barna væri ekki í forgangi hjá sveitarfélaginu og að biðin stafaði af því. Í svarinu hafi einnig verið tekið fram að dómstólar hefðu staðfest umrædda framkvæmd sveitarfélaga.
Vildi lögmaður foreldranna hins vegar meina að þeir dómar sem sveitarfélagið vísaði til ættu ekki við í málinu enda vörðuðu þeir ekki fötluð börn.
Leiðbeiningar
Í kærunni kom enn fremur fram að í málinu lægi fyrir að stúlkan hafi fengið samþykkta þjónustu í júlí 2025 og að á þeim tíma hafi ekki verið til staðar fjármagn til að hefja þjónustuna. Því væri ljóst að fjármagnið sem bæjarstjórn Kópavogsbæjar hafi áætlað til málaflokksins hafi ekki dugað a.m.k. síðustu sjö mánuði ársins. Ekki yrði séð með hvaða hætti slíkir starfshættir sveitarfélags stæðust íslensk lög.
Einnig voru gerðar athugasemdir við að Kópavogsbær hefði ekki sinnt leiðbeiningarskyldu sinni með því að láta hjá líðast að benda foreldrunum á hvaða önnur úrræði og þjónustu þau gætu nýtt sér á meðan biðtímanum stæði. Félagsráðgjafi hjá bænum hafi sagt foreldrana ekki hafa sótt um aðra þjónustu t.d. skammtímadvöl eða stuðningsfjölskyldu. Foreldrarnir hafi hins vegar aldrei verið upplýstir um að slíkt stæði til boða.
Í kærunni var loks fullyrt að Kópavogsbær hafi veitt misvísandi svör um ráðningu starfsmanna til að sinna stuðningsþjónustunni við stúlkuna. Í upphafi biðtímans til að mynda hafi móðirin boðist til að útvega sjálf starfsmann en ekki verið bent á að beina því til viðkomandi að sækja um hjá bænum.
Var loks í kærunni ítrekað að stúlkan þurfti bráðnauðsynlega á þjónustunni að halda til að rjúfa félagslega einangrun og virkja samfélagslega þátttöku sína. Vanlíðan hennar væri mikil og vandi hennar hefði versnað á meðan biðinni eftir þjónustunni hefði staðið. Með þessu væri Kópavogsbær að bregðast skyldum sínum gagnvart henni. Var með kærunni þess krafist að nefndin úrskurðaði að biðin eftir þjónustunni væri orðin óhófleg.
Forgangsröðun
Í andsvörum Kópavogsbæjar var meðal annars vísað til þess að þegar um hálft ár var liðið frá því að umsóknin var samþykkt hafi hún verið færð úr forgangsflokki II í forgangsflokk I vegna versnandi stöðu barnsins. Þjónusta hafi hafist með samningi við liðveitanda tveimur mánuðum síðar, en það var fimm dögum eftir að kæran var lögð fram.
Sagði bærinn að hann hefði eins og önnur sveitarfélög, á grundvelli stjórnarskrárinnar og dómafordæma, heimild til að forgangsraða verkefnum og fjármunum innan ramma laga.
Notkun biðlista væri viðurkennd stjórnsýsluframkvæmd þegar eftirspurn eftir þjónustu væri meiri en framboð á hverjum tíma svo fremi sem jafnræðis væri gætt og forgangsröðun byggði á málefnalegum sjónarmiðum.
Bærinn vísaði því á bug að hafa ekki sinnt leiðbeingarskyldu sinni. Af gögnum málsins mætti sjá að starfsmenn Kópavogsbæjar hafi átt í samskiptum við foreldrana um önnur úrræði svo sem námskeið og íþróttir fyrir fötluð börn. Hafnaði bærinn því einnig alfarið að hafa brotið lög með því að láta stúlkuna bíða.
Úrskurðarnefnd velferðarmála tók undir með bænum. Annað yrði ekki séð en að málið hafi verið í farvegi og þær tafir sem urðu hafi verið af almennum orsökum en ekki bundnar við þetta mál sérstaklega. Þar af leiðandi hafi biðin ekki verið óhófleg í skilningi stjórnsýslulaga.
Ábyrgð
Úrskurður nefndarinnar var kveðinn upp í sumar en var lagður fyrir fund velferðar- og mannréttindaráðs Kópavogs á mánudag og í kjölfarið fund bæjarráðs.
María Ellen Steingrímsdóttir bæjarfulltrúi Viðreisnar, sem er í minnihluta í bæjarstjórn Kópavogs, og áheyrnarfulltrúi í bæjarráði lagði fram bókun á fundinum þar sem hún sagðist telja að þær upplýsingar sem fram kæmu í úrskurðinum væru alvarlegar og kölluðu á pólitíska ábyrgð. Í úrskurðinum væri rakið í sjónarmiðum kæranda að í svari lögmanns á skrifstofu bæjarritara hafi komið fram að málaflokkur fatlaðra barna væri ekki í forgangi hjá sveitarfélaginu og að bið eftir þjónustu stafaði af þeirri forgangsröðun. Slík forgangsröðun væri óásættanleg.
María Ellen Steingrímsdóttir. Mynd: Viðreisn.
Í þessu máli hafi þörf barnsins verið metin og þjónusta samþykkt, en tæpir átta mánuðir liðið þar til hún hófst. Á meðan hafi staða barnsins versnað svo að það hafi verið fært í hærri forgangsflokk. Þegar barn hafi verið metið í þörf fyrir þjónustu eigi það ekki að þurfa að bíða mánuðum saman eftir stuðningi. Fyrir barn séu átta mánuðir stór hluti af lífi þess og stuðningur á þeim tíma geti skipt verulegu máli.
Sjónarmið
Fulltrúar meirihlutans, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, svöruðu að bragði með bókun þar sem segir að það eigi ekki við nein rök að styðjast að málefni fatlaðra séu ekki í forgangi hjá Kópavogsbæ. Ein vísbending þess efnis sé að framlög til velferðarmála hafi aukist um 36 prósent á síðasta kjörtímabili, umtalsvert meira en til nokkurs annars málaflokks. Síðan segir í bókuninni:
„Bókun bæjarfulltrúa Viðreisnar dregur fram sjónarmið kæranda í því máli sem þar var til umfjöllunar. Rétt er að halda því til haga að niðurstaða Úrskurðarnefndar velferðarmála í þessu máli var Kópavogsbæ í vil."
Í bókuninni er hins vegar fullyrðingum foreldranna, um að þau hafi beinlínis fengið þau svör að málefni fatlaðra barna væru ekki í forgangi hjá bænum, ekki vísað á bug með beinum hætti. Það er heldur ekki að sjá að það hafi verið gert í andsvörum bæjarins við kærunni til úrskurðarnefndar velferðarmála, þess er að minnsta kosti ekki getið í úrskurðinum.
Breytir ekki
María Ellen svaraði með bókun þar sem hún segir að þótt nefndin hafi úrskurðað Kópavogsbæ í vil breyti það ekki þeirri staðreynd að börn í bænum bíði eftir þjónustu sem sveitarfélagið hafi þegar metið að þau þurfi og samþykkt að veita þeim og sé þetta mál ekki einsdæmi. Aukning framlaga til málaflokksins segi heldur ekki ein og sér til um hvort fjármunir séu nægir eða þjónustan fullnægjandi. Raunverulegur mælikvarði hljóti að vera hvort börn fái þá þjónustu sem þau þurfi þegar þau þurfi á henni að halda.
María Ellen segir það verulegt áhyggjuefni að börn geti beðið mánuðum saman eftir samþykktri þjónustu. Í þessu máli hafi staða barnsins versnað á biðtímanum. Það undirstriki hversu miklu máli tíminn skipti þegar börn eigi í hlut. Það sé ekki nægjanlegt að vísa til aukinna heildarframlaga til málaflokksins. Ef börn sem hafi verið metin í þörf fyrir þjónustu og fengið hana samþykkta bíði mánuðum saman eftir að hún hefjist, þurfi að bregðast við þeirri stöðu og tryggja að fjárveitingar og þjónustugeta sveitarfélagsins mæti raunverulegri þörf.
Meirihlutinn svaraði með stuttri bókun þar sem að þó nokkru leyti var tekið undir með Maríu Ellen:
„Meirihlutinn tekur undir að mikilvægt sé að börn fái viðeigandi þjónustu eins fljótt og kostur er eftir að þörf hefur verið metin. Markvisst hefur verið unnið að styttingu biðlista og aukinni þjónustugetu í málaflokknum."
Frekari bókanir vegna þessa máls voru ekki lagðar fram á fundi bæjarráðs.
