Til stendur í innviðaráðuneytinu að vinna að frumvarpi til breytinga á lögum um landshöfuðlénið „.is“. Einn hvatinn að þessari vinnu er að á undanförnum árum hafa komið upp þó nokkur tilfelli um að hér á landi séu skráðar vefsíður yfir starfsemi í vafasamari og oft á tíðum glæpsamlegri kantinum.
Tilkynnt hefur verið um þessi áform í samráðsgátt stjórnvalda. Þar segir að markmiðið með þessu sé að stuðla að auknu öryggi, skilvirkni og hagkvæmni við notkun landshöfuðlénsins „.is“.
Enn fremur segir í kynningu innviðaráðuneytisins á áformunum að landshöfuðlénið „.is“ sé hluti af ómissandi innviðum samfélagsins og miklir hagsmunir sé bundnir við það að umsýsla með lénið sé framkvæmd á skilvirkan, ábyrgan og öruggan hátt. Skráning léna undir „.is“ hafi um árabil verið í höndum hlutafélags í einkaeigu, Internet á Íslandi hf. (ISNIC), sem sé eini útnefndi skráningaraðili íslensks landshöfuðléns gagnvart alþjóðlegu stjórnkerfi internetsins og því í einokunaraðstöðu hvað varðar úthlutun léna með endingunni „.is“. Hvergi annars staðar á Norðurlöndum sé sambærileg starfsemi í höndum hagnaðardrifins einkafyrirtækis og víðast hvar séu reglur um starfsemina þannig úr garði gerðar að stjórnvöld hafi meira um það að segja hvernig henni sé háttað.
Ekki gömul lög
Þótt internetið hafi rutt sér til rúms á 10. áratug síðustu aldar þá voru fyrst árið 2021 sett lög um íslenska landshöfuðlénið. Innviðaráðuneytið segir að sú lagasetning hafi miðað að því að halda starfseminni óbreyttri og eftirlitsúrræðum verið stillt mjög í hóf. Skráningarstofa hafi því frjálsar hendur um flesta þætti starfseminnar, svo sem verðlagningu, gæði þjónustu, skráningarreglur og úrlausn ágreiningsmála. Ráðuneytið telur að reynslan af framkvæmd laganna gefi tilefni til úrbóta.
Meðal þeirra úrlausnarefna sem fram hafi komið sé að gildandi lög hafi að geyma mjög takmarkaðar reglur um hvernig skráningarstofa skuli haga starfsemi sinni og að ákvæði um umgengni við landslénið skorti, svo sem um að skráning þjóni lögmætum hagsmunum og skerði ekki lögvarin réttindi annarra. Verðlagning léna sé mun hærri en í nágrannaríkjum og engin viðmið eða reglur gildi um hana. Ekkert í lögunum komi í veg fyrir svonefndar leppskráningar léna, þ.e. þegar milliliður sem skráður er rétthafi léns sé ekki raunverulegur stjórnandi þess, en slíkt auki hættu á að íslensk lén séu notuð í sviksamlegum tilgangi og geti skapað ógn við netöryggi og aukið orðsporsáhættu.
Segir einnig í kynningu ráðuneytisins á áformunum að réttindi neytenda séu ekki nægilega tryggð, sem sé sérstaklega mikilvægt þegar um einokunarstöðu þjónustuaðila sé að ræða. Ekki sé til staðar ódýr og skilvirk leið, með aðkomu óháðs aðila, til úrlausnar ágreiningsmála milli skráningarstofu og notanda. Engin heimild sé til að innheimta gjald af skráningarstofu til að standa straum af eftirliti. Lögregluyfirvöld og dómsmálaráðuneytið hafi bent á að lögreglu skorti sjálfstæða heimild til að krefjast lokunar og haldlagningar á lénum sem tengist brotastarfsemi. Ákvæði um beitingu forkaupsréttar mættu vera skýrari og hlutverk Fjarskiptastofu í því ferli betur skilgreint.
Áformað sé að bregðast við öllum þessum atriðum með sérstöku frumvarpi til breytinga á gildandi lögum.
Vafasamar skráningar
Þótt það sé ekki tiltekið sem mikilvægasti hvatinn að þessum áformum þá er þess getið í þessari kynningu að núverandi lagaumhverfi geri íslenskum yfirvöldum erfitt fyrir að sporna við misnotkun á „.is“ léninu, með meðal annars því að skrá hér á landi vefsíður sem nýttar eru í tilgangi sem má telja glæpsamlegan eða afar vafasaman.
Fram kemur í skjali með mati á árifum af þessum breytingum að þær hertu reglur, sem þetta hafi í för með sér, geti dregið úr eftirspurn frá aðilum sem sækist eftir lénum í vafasömum tilgangi, en það sé eðlileg og æskileg þróun.
Á undanförnum árum hafa komið upp þó nokkur tilfelli þar sem vefsíður sem skráðar eru hérlendis, á grundvelli gildandi löggjafar, hafa verið nýttar m.a. til að fremja fjársvik eða í annars konar óæskilegum tilgangi. Hér að neðan má lesa tvö dæmi um slíkt.
Sjá einnig: Netglæpamenn földu slóð sína á Íslandi – Vildu helminginn fyrir fram
Raunar er saga slíkra skráninga hér á landi orðin nokkuð löng en eitt frægasta tilfellið er frá árinu 2014 þegar vefsíða hryðjuverkasamtakanna ISIS var skráð hérlendis. Lagasetningin frá 2021 hefur ekki dugað til að hamla gegn misnotkun af þessu tagi á lagaumhverfinu og „.is“ léninu. Þótt innviðaráðuneytið taki það ekki beinlínis fram að þessi áform um breytingar á lögunum séu aðallega tilkomin vegna slíkra tilfella þá virðist alveg ljóst að þetta hefur haft sín áhrif á að nú stendur til að herða reglur um „.is“ lénið.
