Landsréttur dæmdi í gær Sigurjón Ólafsson í níu ára fangelsi fyrir kynferðisbrot gegn þroskaskertri konu og syni hennar, sem hann lét horfa á kynlífsathafnir þeirra. Sigurjón nauðgaði konunni ítrekað og var í samskiptum við aðra karlmenn sem einnig nauðguðu konunni.
Sigurjón var yfirmaður konunnar þegar hann starfaði sem verslunarstjóri í stórri verslun á höfuðborgarsvæðinu.
Með dómnum þyngdi Landsréttur dóm héraðsdóms Reykjavíkur frá því í janúar í fyrra. Með honum var Sigurjón dæmdur í átta ára fangelsi. Sigurjón áfrýjaði dómi héraðsdóms og krafðist sýknu og til vara að refsing yrði milduð. Ákæruvaldið krafðist þess að hinn áfrýjaði dómur yrði staðfestur um sakfellingu ákærða og að refsing ákærða yrði þyngd.
Í langri niðurstöðu Landsréttar er farið ítarlega yfir samskipti Sigurjóns og brotaþola, og brot hans gegn mæðginunum. Þar kemur fram að í fjölda skipta á árunum 2016 til 2020 hafi Sigurjón haft samræði og önnur kynferðismök við konuna, en hann hafi að jafnaði komið nokkrum sinnum á heimili hennar í mánuði á þessu tímabili og haft við hana samræði og önnur kynferðismök. Sigurjón var einnig sakfelldur fyrir að hafa látið konuna hafa samræði og önnur kynferðismök við aðra menn sem hann átti í samskiptum við á ótilgreindri vefsíðu.
Í héraðsdómi var lagt til grundvallar að Sigurjón hafi notfært sér að konan gat ekki spornað við sökum andlegrar fötlunar og að hannhafi beitt hana ólögmætri nauðung með því að nýta sér yfirburði sína og aðstöðumun og traust hennar til sín vegna stöðu hans gagnvart henni, meðal annars sem yfirmanns hennar.
Sigurjón byggði sýknukröfu sína fyrir Landsrétti í meginatriðum á því að konan hafi verið samþykk háttseminni og að hún sé fær um að veita samþykki sitt fyrir kynferðislegri háttsemi þrátt fyrir þroskahömlun. Bar Sigurjón því við að um gagnkvæma hrifningu hafi verið að ræða milli hans og konunnar, en hann sagðist ekki hafa gert sér grein fyrir að hún ætti við þroskahömlun að stríða. Vísaði hann í því sambandi við vitna, samstarfsfólks þeirra, sem sagðist ekki hafa áttað sig á fötlun konunnar.
Í matsgerð sálfræðings kom fram að við frekari kynni ætti öllum að vera takmarkanir konunnar ljósar. Í framburði Sigurjóns fyrir dómi kom fram að hann og konan hefðu verið nánir vinir og spjallað lengi um ýmis málefni sín á milli. Töldu dómarar því að honum hafi hlotið að vera ljóst að konan glímdi við andlega fötlun.
Samkvæmt matsgerð dómkvadds matsmanns og vitnisburði geðlæknis kom fram að konan ætti vegna þroskahömlunar sinnar almennt mjög erfitt með að setja mörk, gera sér grein fyrir merkingu atburða og hafa forgöngu um sjálfa sig. Var Landsréttur sammála héraðsdómi um að konan hafi staðið mjög höllum fæti gagnvart ákærða og að hún hafi vegna fötlunar sinnar ekki getað spornað við honum, sem ákærði hafi notfært sér í kynferðislegum tilgangi. Einnig hafi ákærði nýtt sér yfirburði sína og aðstöðumun og traust konunnar og með því beitt hana ólögmætri nauðung til að ná fram kynferðismökunum. Raunverulegt samþykki hennar hafi því aldrei verið fyrir hendi og að ákærða hafi verið það ljóst.
Sigurjón neitaði því að eitthvað kynferðislegt hefði átt sér stað milli hans og konunnar, að syni hennar, sem var undir lögaldri. Sannað þótti að slíkt hefði gerst að í minnsta kosti eitt skipti og hvorki konan né sonur hennar veitt samþykki sitt.
Einnig var talið sannað sannað að Sigurjón hefði í eitt skipti gengið inn á soninn og kærustu hans, þar sem þau höfðu samfarir, og fært hendi sína mjög nálægt kynfærum stúlkunnar, sem var nakin. Sigurjón þvertók fyrir að eitthvað kynferðislegt hefði átt sér stað og kannaðist ekkert við lýsingar parsins fyrir dómi, en þau voru bæði talin stöðug og mjög trúverðug í framburði sínum.
Í dómi héraðsdóms var atvikið gegn parinu dæmt sem brot gegn blygðunarsemi. Fyrir Landsrétti krafðist ákæruvaldið endurskoðunar á heimfærslu ákvæða hegningarlaga. Var fallist á það og brotið dæmt sem kynferðisleg áreitni. Var háttsemi Sigurjóns gagnvart parinu talin hafa verið mjög meiðandi í þeirra garð og hafa falið í sér kynferðislega áreitni, og til þess fallin að valda þeim ótta.
Eins og sagði í upphafi krafðist Sigurjón sýknu og til vara mildunar á refsingu með vísan til sakarferils og þess hve langan tíma tók að rannsaka málið þar til héraðsdómur féll. Lögreglurannsókn hófst 22. janúar 2021 eftir að beiðni kom frá Barnavernd Reykjavíkur og fékk héraðsdómur 9. janúar. 2025. Rúm fimm ár eru því liðin frá því að rannsókn hófst.
Um það segir í niðurstöðu Landsréttar:
Ljóst er þó að rannsókn málsins var afar yfirgripsmikil, rétt eins og brot ákærða gáfu tilefni til, og að umfang hennar jókst til mikilla muna eftir að Barnavernd Reykjavíkur óskaði fyrst eftir lögreglurannsókn. Ákærði breytti enn fremur ítrekað framburði sínum hjá lögreglu en fyrir liggur að hann sætti hvorki gæsluvarðhaldi á tímabilinu né öðrum íþyngjandi takmörkunum á réttindum sínum.
Um ákvörðun refsingar segir:
Við ákvörðun refsingar varðar því mestu að þau brot sem ákærði hefur gerst sekur um samkvæmt fyrsta ákærulið eru fjölmörg og stóðu yfir um fjögurra ára skeið. Þau voru úthugsuð, vandlega skipulögð og framin af algeru skeytingarleysi gagnvart andlega fötluðum brotaþola sem vegna fötlunar sinnar og yfirburðastöðu ákærða gagnvart henni var þess ekki megnug að sporna við brotum hans.
Braut hann ekki aðeins gróflega gegn brotaþola heldur einnig fötluðum syni hennar en brotin eru augljóslega til þess fallin valda alvarlegri röskun á sambandi þeirra mæðgina. Með brotum sínum samkvæmt fjórða ákærulið vó ákærði alvarlega að kynfrelsi og friðhelgi andlega fatlaðs ungs fólks þar sem það átti sér einskis ills von við viðkvæmar aðstæður inni í herbergi brotaþola B á heimili hans. Brot ákærða í fyrsta og öðrum ákærulið eiga það enn fremur sammerkt að þau voru framin á sérstaklega sársaukafullan hátt.
Þótti refsing Sigurjóns því, með vísan til dómaframkvæmdar, hæfilega ákveðin níu ára fangelsi.
Miskabætur til brotaþola og sakarkostnaður ákærða fyrir héraðdsómi voru staðfestar. Var hann einnig dæmdur til að greiða allan áfrýjunarkostnað málsins, 5.154.525 krónur.
