Þau nöturlegu tíðindi spurðust út úr hofi Landakots í vikunni að kanslari kaþólska söfnuðarins á Íslandi byðist til að að deyfa kynhneigð þess hluta landsmanna sem ætti að skammast sín fyrir sjálfsmynd sína. Samkynhneigð væri sumsé synd og skömm ef svo illa færi að menn létu hana eftir sér.
Þeim sem hér lemur lyklaborðið með fingrum tveimur var mikið niðri fyrir í pontu Alþingis í vikunni þegar pápíski prelátinn boðaði þennan ófögnuð. Eðlilega. Sá hinn sami hefur verið ötull talsmaður mannréttinda frá því hann var róttækur menntskælingur frammi á brekkubrún á Akureyri fyrir svo að segja hálfri öld.
Þá kynntist hann á eigin skinni út úr hvaða myrkviðum hommar þurftu að stíga. Hann var í hópi norðlenskra skólasystkina sem var að setja upp leikverkið Hlaupvídd sex eftir Sigurð Pálsson í Samkomuhúsi bæjarbúa undir barðinu bratta. Og þau ótíðindi spurðust óvænt út við fyrstu æfingar að leikstjórinn að sunnan, sem pantaður hafði verið til að setja upp stykkið góða, hefði forfallast á síðustu stundu. Þá voru góð ráð dýr. Allir aðrir uppfærendur væru uppteknir á þessum annasamasta leikhústíma ársins, en raunar, og með talsverðum eftirgangsmunum okkar krakkanna að norðan, mátti skilja sem svo að einn væri ef til vill á lausu, ef hann mætti kalla, en sá hinn sami væri nýkominn úr áralangri útlegð í Danmörku.
En okkur var slétt sama. Við réðum hann á stundinni. Og það mátti sjá nokkurn stjarfa í andlitum eldra fólksins fyrir botni Eyjafjarðar þegar Hörður nokkur Torfason kom eins og stormsveipur inn á fjalir gamla leikhússins í bænum á útmánuðum 1978 – og bjóst til að þjálfa saklaus ungmenni í leik og túlkun.
Væri þetta einfaldlega við hæfi?
„En svo kemur þetta – eins og úldnasta tuska framan í andlit landsmanna, einmitt þegar aldarfjórðungur er liðinn af nýrri öld. Hún er þá ekki nýrri en þetta.“
Hörður, slíkur fagmaður sem hann er og hefur ávallt verið, skilaði stórkostlegu verki, en kvaðst svo í samtali við okkur ungmennin ætla að halda aftur suður til að stofna samtök samkynhneigðra hér á landi. Sjálfur hefði hann engu að tapa eftir að hafa verið rændur listrænu frelsi sínu og afkomu fyrir að koma fyrstur manna út úr skápnum á Íslandi, en félagsskapinn skyldi hann setja á fót svo að fleiri sínir líkir þyrftu ekki að flýja land eða taka líf sitt ella.
Það eru bráðum að verða fimmtíu ár frá því Hörður kvaddi okkur menntaskólakrakkana í MA og hélt suður yfir heiðar til að hefja vegferð Samtakanna 78. Og svo að segja allt hefur breyst frá þeim vordögum íslenskrar sögu. En þó aldrei öðruvísi en með stanslausum fórnum og baráttu sem má á köflum líkja við lífshættulega orrustu fyrir því mikilvægasta á móður jörð; að fá að vera maður sjálfur.
En svo kemur þetta – eins og úldnasta tuska framan í andlit landsmanna, einmitt þegar aldarfjórðungur er liðinn af nýrri öld. Hún er þá ekki nýrri en þetta.
Og þegar fylgispakir kaþólikkar hér á landi fóru að bera í bætifláka fyrir þetta argasta afturhald sem kaþólska kansellíið ropaði út úr sér í vikunni – og gerðar voru athugasemdir við umrædda ræðu á Alþingi – dró ekki úr dylgjunum. Í Landakoti hefðu menn ekkert á móti samkynhneigðu fólki, öðru nær, enda væri það velkomin í kirkju safnaðarins, svo fremi bara að það héldi aftur af holdlegum fýsnum sínum.
Heyr á endemi.
Biðjist kaþólska kirkjan á Íslandi ekki afsökunar á þessari móðgun sinni við mannréttindabaráttu landsmanna, hefur hún samið sig úr lögum við samfélagið sem hefur þróast hér á norðurhjara, og vel að merkja þróast frá ofstæki og trúarofsóknum tuttugustu aldarinnar.
Hér á landi haldast vissulega í hendur tjáningarfrelsi og trúfrelsi – og annað væri það nú – en það er þó enginn hafinn yfir landslög sem kveða skýrt og skorinort á um að „hver sem með nauðung, blekkingum eða hótunum fær einstakling til að undirgangast meðferð í þeim tilgangi að bæla að breyta kynhneigð, kynvitund eða kyntjáningu hans skal sæta fangelsi allt að 3 árum.“
Sem fulltrúi löggjafans mun ég fylgja þessu máli eftir á Alþingi. Pápísk orðræða af því tagi sem hér um ræðir verður ekki liðin á Íslandi. Þar eru miðaldir liðnar – og mannúðin komin til sögunnar.
