Morgunblaðið birti stórmerkilegan leiðara um stjórnmálaflokka, stjórnmálamenn og fjárframlög til þeirra í gær. Ég feitletraði nokkrar setningar til áhersluauka:

— — —

Bankahrunið hefur hrist upp í íslensku samfélagi og vakið upp kröfur um ný og breytt vinnubrögð í íslenskum stjórnmálum og viðskiptalífi. Ein ríkisstjórn hefur hrökklast frá völdum vegna óánægju almennings og víst má telja að hefði komið fram raunhæft nýtt framboð þegar gengið var til kosninga í apríl er nokkuð víst að þeir flokkar, sem bera hina pólitísku ábyrgð á hruninu, hefðu fengið slæma útreið hjá kjósendum.

Í kosningabaráttunni komust tengsl stjórnmálaflokkanna við viðskiptalífið í sviðsljósið. Gagnrýni á þessi tengsl og umfjöllun um framlög viðskiptalífsins til stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka fylgdu fyrirheit um gagnsæi. Mikið vantar hins vegar upp á að flokkarnir hafi hlaupið upp til handa og fóta til að opna reikningana – sennilega vegna þess að hér er ekki um þægileg mál að ræða og uppgjörið gæti orðið sársaukafullt. Hins vegar hljóta forustumenn flokkanna að átta sig á því að ætli þeir að gera tilkall til stuðnings almennings geta þeir ekki boðið upp á sömu vinnubrögð og fyrir hrun. Þeir verða að sýna að eitthvað hafi breyst; sýna auðmýkt gagnvart kjósendum sínum og iðrun eftir það sem á undan er gengið.

Fyrir síðustu kosningarnar þurftu flokkarnir í raun aldrei að sýna fram á að þeir ættu skilið að fá annað tækifæri vegna þess að kjósendur áttu ekki aðra kosti.

Nú er verkefni stjórnmálaflokkanna að ákveða með hvaða hætti almenningur muni borga fyrir skuldir, sem einstaklingar stofnuðu til. Þessir sömu einstaklingar gáfu stjórnmálaflokkunum peninga og greiddu götu margra þeirra, sem nú sitja á þingi. Örfáir þingmenn hafa veitt upplýsingar um þau framlög, sem þeir þáðu, en þeir eru miklu fleiri, sem ekki hafa opnað bækurnar.

Uppgjörið eftir hrunið snýst ekki bara um að fara ofan í saumana á vinnubrögðunum innan bankanna og með hvaða hætti þeir voru hluti af almennum umsvifum þeirra, heldur einnig að kafa ofan í hinn pólitíska þátt. Hvernig stóð á því að þrátt fyrir hin ýmsu merki um hið raunverulega ástand kepptust þeir, sem voru í aðstöðu til að vita betur, við að fegra ástandið?

Í uppgjörinu á framlögum auðmannanna til flokkanna er ekki hægt að stytta sér leið, hvorki í tíma né umfangi. Það þarf að fara það langt aftur að heildarmynd fáist og gæta þess að teknir verði fyrir styrkir til flokka, flokksfélaga og einstaklinga. Grasrótin í flokkunum á skilið að fá þessar upplýsingar. Kjósendur eiga skilið að fá þessar upplýsingar. Ein af forsendum þess að á Íslandi geti dafnað heilbrigt lýðræði er að þessi mál verði gerð upp undanbragðalaust.