Héraðsdómur Reykjavíkur hefur orðið við kröfu Samskipa Holding B.V., Samskipa hf., Samskipa innanlands ehf og Jóna Transport hf. um að máli Samkeppniseftirlitsins á hendur flutningafyrirtækjunum skuli vísað frá vegna ófullnægjandi málatilbúnaðar. Krafðist eftirlitið þess að sektir sem lagðar voru á tvö fyrstnefndu fyrirtækin yrðu hækkaðar. Er dómurinn mjög harðorður í garð Samkeppniseftirlitsins og lögmanns þess og segir það einfaldlega ekki ganga að haga málflutningi með þessum hætti og gerir fjölda alvarlegra athugasemda við vinnubrögðin.
Málið snýst í meginatriðum um brot á samkeppnislögum með samráði við Eimskip en það fyrirtæki viðurkenndi brot sitt og gerði sátt við Samkeppniseftirlitið. Stofnunin sektaði Samskip hf. og Samskip Holding B.V., sem er móðurfélag hinna fyrirtækjanna þriggja, um samtals 4,2 milljarða króna árið 2023. Fyrirtækin áfrýjuðu til áfrýjunarnefndar samkeppnismála sem staðfesti niðurstöðuna um brot á lögunum en lækkaði þó sektirnar í 2,4 milljarða.
Samkeppniseftirlitið höfðaði þá mál á hendur fyrirtækjunum og krafðist þess að hluti úrskurðarins yrði ógiltur, nánar til tekið að sektirnar yrðu hækkaðar aftur í 4,2 milljarða og þar að auki vöxtum og dráttarvöxtum bætt við.
Fyrirtækin kröfðust frávísunar þar sem hinn skriflegi málatilbúnaður Samkeppniseftirlitsins fullnægði ekki lögum um meðferð einkamála.
Héraðsdómur fellst á frávísunarkröfuna og færir ítarleg rök fyrir niðurstöðunni og er rökfærslan oft á tíðum hvöss í garð Samkeppniseftirlitsins og lögmanns þess.
Í fyrsta lagi segir dómurinn stefnuna í málinu of langa og óskýra og þar með ekki samræmast lögum um meðferð einkamála en þar segi að:
„Í stefnu skuli greina svo glöggt sem verða má málsástæður sem stefnandi byggir mál sókn sína á, svo og önnur atvik sem þarf að greina til þess að samhengi málsástæðna verði ljóst, en þessi lýsing skal vera gagnorð og svo skýr að ekki fari milli mála hvert sakarefnið er. Samkvæmt íslenskri nútímamálsorðabók merkir lýsingarorðið „gagnorður“ það að vera stuttorður en skýr í framsetningu.“
Dómurinn fellst ekki á það með Samkeppniseftirlitinu að ekki séu fordæmi fyrir frávísun vegna óhóflegrar lengdar skriflegrar stefnu. Sé það gert þýði það að lög um meðferð einkamála séu virt að vettugi. Er dómarinn í málinu harðorður um þetta atriði:
„Augaleið gefur að dómurinn hefur ekki heimild til að líta fram hjá fyrirmælum laga að þessu leyti og getur óhóflegur skriflegur málflutningur í andstöðu við meginreglu einkamálaréttarfars um munnlega málsmeðferð því einn og sér leitt til frávísunar máls í vissum tilvikum. Önnur niðurstaða fæli enda í sér að stefna í einföldu innheimtumáli vegna ógreidds reiknings í hefðbundnu viðskiptasambandi tveggja fyrirtækja gæti verið rituð á 100.000.000 blaðsíðum, svo dæmi sé tekið. Slíkt fengi bersýnilega ekki staðist. Í þessu samhengi hefur sérstaka þýðingu að í meginreglu einkamálaréttarfars um munnlega málsmeðferð felst að aðilum er beinlínis óheimilt að ganga út í öfgar í skriflegri röksemdafærslu sinni.“
Gerir dómurinn einnig athugasemd við lengd stefnunnar í ljósi lengdar úrskurðar áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Niðurstaða nefndarinnar sé rakin á um 100 blaðsíðum. Þar sé fallist á sjónarmið í stjórnvaldsákvörðun Samkeppniseftirlitsins. Þrátt fyrir þetta sé málsástæðum Samkeppniseftirlitsins, sem varði þar með athugasemdir við einungis hluta af niðurstöðu áfrýjunarnefndarinnar, lýst á hvorki meira né minna en 99 blaðsíðum í stefnu málsins. Stefnan í heild sinni sé 135 blaðsíður.
Dómurinn segir málið vissulega viðamikið og þess vegna ekki óhugsandi að hafa stefnuna lengri en almennt gerist en allt of langt hafi verið gengið í þessu tilfelli:
„Stefnandi hefur að þessu leyti farið út fyrir öll mörk. Þessir annmarkar myndu einir og sér leiða til þess að vísa bæri málinu frá dómi án kröfu.“
Héraðsdómur segir hins vegar fleira en óhóflega lengd stefnunnar gera það að verkum að vísa verði málinu frá.
Annað dæmi um óhóflegan skriflegan málflutning séu margar tilvísanir til innlendrar og erlendrar dómaframkvæmdar, þar á meðal til álits lögsögumanns Evrópudómstólsins, auk reifunar fyrri úrskurða áfrýjunarnefndar samkeppnismála. Þetta sé eitthvað sem eigi ekki að tiltaka í stefnu heldur í munnlegum málflutningi.
Hinn óhóflegi skriflegi málflutningur geri einnig fyrirtækjunum nær ómögulegt að taka til varna. Þá yrði hin skriflegu andsvör að vera á lengd við stefnuna.
Dómurinn gefur lítið fyrir þau rök lögmanns Samkeppniseftirlitsins að stefnan hafi orðið að vera svona löng vegna þess hversu umfangsmikið málið hafi verið. Unnt hefði verið að gera málatilbúnaðinum fullnægjandi skil með mun styttri stefnu.
Héraðsdómur gerir einnig alvarlega athugasemdir við framlagningu skjala af hálfu Samkeppniseftirlitsins. Samkvæmt skjalaskrá hafi þau verið 44 en í raun hafi verið um að ræða þúsundir blaðsíðna af ógrynni skjala. Nefnt er sem dæmi eitt skjal sem sé í raun 123 skjöl á alls 678 blaðsíðum og annað skjal sem sé í raun 240 skjöl á 951 blaðsíðu. Tilvísun til skjala í stefnu sé ófullnægjandi en þar sé ekki vísað til þeirra með númerum og þar að auki hafi lögmaðurinn viðurkennt fyrir dómi að hafa ítrekað lagt fram sömu gögn oftar en einu sinni. Um þetta segir dómurinn:
„Allt er þetta verulega ámælisvert og gerir málatilbúnað stefnanda ógleggri en ástæða var til.“
Loks gerir Héraðsdómur Reykjavíkur athugasemdir við að í stefnunni sé ítrekað vísað til upphafsstafa nafna stjórnenda og starfsmanna fyrirtækjanna. Því sé ekki skýrt við hvaða einstaklinga sé átt við hverju sinni. Vísað sé til lista með nöfnum og upphafsstöfum en í því skjali segi að þessi listi yfir nöfn umræddra einstaklinga sé ekki tæmandi en „velkomið“ sé að leita til Samkeppniseftirlitsins ef þörf sé á skýringum á öðrum skammstöfunum og þá verði „leitast við að skýra þær“.
Þótt Samkeppniseftirlitið hafi talið hagræði af þessu felist hins vegar enginn tímasparnaður eða annað hagræði af því við meðferð málsins fyrir dómi.
Að lokum segir í niðurstöðu héraðsdóms að mörg flókin og viðamikil dómsmál hafi rekið á fjörur íslenskra dómstóla. Slíkum málum hafi heldur fjölgað í seinni tíð. Ef þau mál yrðu almennt rekin á þann hátt sem Samkeppniseftirlitið hafi kosið að gera væri meginreglum einkamálaréttarfars um munnlega og hraða málsmeðferð í reynd varpað fyrir róða sem og jafnræði málsaðila.
Málinu var því á grundvelli alls þessa vísað frá dómi.
Úrskurðinn um frávísun er hægt að nálgast í heild sinni hér.
Í tilkynningu segist Samkeppniseftirlitið ætla að áfrýja frávísuninni til Landsréttar en nauðsynlegt hafi verið að hafa stefnuna svona langa vegna þessu hversu umfangsmikið málið var og sakarefnið hafi verið fordæmalaust.
