Úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála hefur hafnað kröfu íbúa í nágrenni Miðgarðs í Gunnarsholti í Rangárþingi ytra um að leyfi fyrir framkvæmdum á húsnæðinu verði fellt úr gildi. Til stendur að opna í húsinu meðferðarheimili fyrir drengi á unglingsaldri sem glíma við margs konar vanda. Vildi hinni ósátti íbúi meðal annars meina að öryggi á svæðinu hafi ekki verið tryggt.
Í Miðgarði voru áður höfuðstöðvar Landgræðslu ríkisins.
Umsókn Barna- og fjölskyldustofu um áform um að gera nauðsynlegar breytingar á húsinu var samþykkt í janúar á síðasta ári af byggingarfulltrúa Rangárþings ytra. Tekið var fram að byggingarleyfi yrði gefið út þegar öll gögn og viðeigandi upplýsingar hefðu borist.
Í ágúst 2025 ákvað skipulags- og umferðarnefnd sveitarfélagsins að grenndarkynna áformin í kjölfar fyrirspurna frá íbúum. Að henni lokinni, í september 2025, var byggingarleyfi gefið út.
Hinn ósátti íbúi greindi frá því í kærunni að hann hefði verið boðaður á kynningarfund haustið 2024 vegna áforma um að koma á fót meðferðarheimili í Miðgarði. Hafi hann síðan í janúar 2025 séð fréttir þess efnis í fjölmiðlum að flytja ætti meðferðarheimili í Gunnarsholt þar sem boðið yrði upp á langtímameðferð fyrir drengi sem lokið hefðu greiningu og meðferð á öðrum heimilum. Meðferðarheimilið væri ætlað drengjum, á aldrinum 14 til 18 ára, sem glími við alvarlegan vanda á borð við vímuefnaneyslu, ofbeldi, afbrot, skóla- og námserfiðleika eða sálfélagslegan vanda, þegar önnur úrræði dugi ekki til.
Sagðist íbúinn hafa strax haft samband við byggingarfulltrúa og krafist grenndarkynningar, en þeirri beiðni hafi verið synjað. Hann hafi ítrekað óskað eftir upplýsingum og hafi þær ekki borist fyrr en 23. júní 2025. Seinast hafi beiðni um upplýsingar verið ítrekuð 7. ágúst sama ár en degi síðar hafi borist tölvubréf frá sveitarfélaginu um að taka ætti erindið fyrir á fundi skipulags- og umferðarnefndar sama dag og að fundargerð yrði birt á netinu að loknum fundinum. Hefðu framkvæmdir þá staðið yfir í nokkrar vikur.
Við grennndarkynninguna krafðist íbúinn að fram færi rannsókn á áhrifum slíkrar starfsemi á nærumhverfið. Færa yrði enn fremur rök fyrir því að starfsemin samræmdist aðalskipulagi, grenndarrétti nágranna og að heimila mætti framkvæmdir án þess að leyfi lægi fyrir.
Vildi íbúinn meina að sveitarfélagið hefði flokkað meðferðarheimilið í rangan flokk samkvæmt byggingarreglugerð og hefði ekki uppfyllt ákvæði laga um meðal annars öryggi og brunavarnir.
Vildi íbúinn enn fremur meina að það samræmdist ekki aðalskipulagi sveitarfélagsins að hafa meðferðarheimili í húsinu og slík starfsemi félli heldur ekki að yfirlýstri stefnu sveitarfélagsins. Vísaði íbúinn í greinargerð með aðalskipulaginu þar sem fram kæmi að áhersla væri lögð á að efla byggð og gera búsetu eftirsóknarverða, styrkja atvinnulíf og íbúðaruppbyggingu, efla rannsóknar- og fræðastarf og að nýta menningar- og fræðastofnanir til að laða að gesti og miðla þekkingu.
Gagnrýndi íbúinn einnig að sveitarfélagið hefði ekki gert sjálfstæða áhættugreiningu á því hvernig tryggja ætti öryggi vistmanna, starfsmanna og nágranna, hvorki innan né utan húss. Sérstaklega skorti mat á þörf fyrir öryggisgirðingu, vöktun og aðrar varúðarráðstafanir til að koma í veg fyrir strok og hættulega hegðun vistmanna út á nærliggjandi svæði. Jafnframt skorti mat á áhrifum aukinnar komu lögreglu, sjúkraflutninga og annarra viðbragðsaðila á ró og öryggi í aðliggjandi íbúðarhverfi, mat á hljóðvist, truflun, umferð og öðrum félagslegum áhrifum á heimili íbúans og nærliggjandi íbúðarbyggð. Starfsemin hafi bein áhrif á friðhelgi heimilis hans og eignarrétt ásamt því að vera langt umfram það sem hann þurfi að þola á grundvelli grenndarréttar.
Rangárþing ytra andmælti því að áformin væru ekki í samræmi við aðalskipulag og hafi verið vitlaust flokkuð samkvæmt byggingarreglugerð. Sveitarfélagið vildi meina að allar viðeigandi bruna- og öryggisráðstafanir hafi verið tryggðar.
Það sagðist einnig í sínum andmælum hafna því að brotið hafi verið gegn grenndarrétti, friðhelgi heimilis og eignarrétti íbúans. Óþægindi sem nágrannar þurfi að verða fyrir svo reglur grenndarréttar geti átt við þurfi að vera meiri en þau sem búast megi við. Nágranni yrði að sætta sig við óþægindi sem gera megi ráð fyrir á þeim stað, í því hverfi eða á því svæði sem um væri að ræða. Ætluð óþægindi sem leiða mætti af þróun á skipulagi væri ótvírætt meðal þeirra sem gera mætti ráð fyrir á þeim stað sem um ræddi, og aðilar yrðu að sætta sig við. Þá yrði með hliðsjón af fjarlægð og eðli þeirra framkvæmda sem um réði ekki séð að íbúinn yrði fyrir ónæði eða óþægindum.
Sagðist sveitarfélagið hafa farið eftir öllum málsmeðferðarreglum. Grenndarkynning hafi verið haldin og íbúanum veitt fullt tækifæri til að koma andmælum sínum á framfæri.
Íbúinn andmælti ennfremur þeim fullyrðingum sveitarfélagsins að engin neyðarvistun verði á hinu nýja meðferðarheimili. Á aðaluppdrætti væri þvert á móti gert ráð fyrir sérstöku neyðarrými.
Í niðurstöðu úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála segir að íbúinn verði ekki fyrir neinum áhrifum vegna innsýnar eða skuggavarps, vegna áformanna um meðferðarheimilið, en auk þess væri skógarlundur á milli húsanna sem hindri sýn. Þá virðist þær mögulegu breytingar á umferð um svæðið, sem íbúinn hafi vísað til, ekki umfram það sem vænta megi að sé þegar á svæðinu.
Nefndin tekur undir með sveitarfélaginu um að það samræmist aðalskipulagi að hafa meðferðarheimili í Miðgarði en ekkert deiliskipulag hefur verið gert fyrir svæðið. Segir nefndin að meðferðarheimili falli undir þau ákvæði deiliskipulagsins að Gunnarsholt skuli nýtt fyrir samfélagsþjónustu en samkvæmt skipulagsreglugerð eigi það við um svæði fyrir stofnanir og fyrirtæki sem veiti almenna þjónustu við samfélagið, svo sem menntastofnanir, heilbrigðisstofnanir, menningarstofnanir, félagslegar stofnanir, trúarstofnanir og aðrar þjónustustofnanir ríkis, sveitarfélaga eða annarra aðila.
Nefndin tekur einnig undir með Rangárþingi ytra að framkvæmdirnar séu rétt flokkaðar samkvæmt byggingarreglugerð. Sömuleiðis telur nefndin það rétt hjá sveitarfélaginu að áformin séu í samræmi við landnotkun og byggðamynstur á svæðinu. Vísar nefndin í því samhengi til þess að Miðgarður og önnur nálæg stofnanahús á athafnasvæði Landgræðslu ríkisins, nú ríkisstofnunarinnar Lands og Skóga, verði talin hafa verið notuð til áþekkra þarfa, þ.e. í ýmsum samfélagslegum tilgangi, enda þótt önnur og meiri grenndaráhrif verði að líkindum af ráðgerðri breyttri notkun hússins, eftir því þó hvernig að starfsemi þar verði staðið.
Ákvörðun um veita leyfi til að breyta Miðgarði svo hægt verði að reka þar meðferðarheimili fyrir drengi stendur því óhögguð.
