Heimurinn er breyttur og ekkert verður eins og það var. Þetta var inntakið í ræðu Mark Carney, forsætisráðherra Kanada, á ráðstefnu Alþjóðaefnahagsráðsins í Davos í gær. Ræðan hefur vakið mikla athygli, en þar þykir Carney hafa talað tæpitungulaust um stöðuna í heiminum í dag. Margir telja að ræðan muni enda í sögubókunum og sumir segja jafnvel með stjörnurnar í augunum að Carney hafi í gær stigið fram sem nýr leiðtogi hins frjálsa heims.
Egill Helgson mælir með ræðunni og segir: „Mark Carney forsætisráðherra Kanada stígur fram sem helsti leiðtogi hins frjálsa heims. Ég hef ferðast talsvert um Kanada og álít það mikið fyrirmyndarríki.“
Karen Kjartansdóttir almannatengill segir að ræða Carney hafi borið merki um gáfur og hugsjón.
Rithöfundurinn Illugi Jökulsson segir Carney gera mörgum skömm til með orðum sínum „þar á meðal ýmsum hér á landi“.
Halldór Auðar Svansson, fyrrum borgarfulltrúi og varaþingmaður Pírata, segir ræðuna sögulega. „Söguleg ræða. Hér er verið að teikna upp framtíðina. Þessi dans sem Íslandi er boðið í er töluvert huggulegri kostur en að vera taglhnýtingar ofbeldisríkisins sunnan við Kanada.“
Gunnar Smári Egilsson, ritstjóri Samstöðvarinnar, segir að fólk um allan heim sé að ræða um ræðuna sem eigi skýrt erindi í íslenska umræðu: „þar sem þær kenningar hafa helst verið uppi að við ættum að play dead, eins og sagt er, láta sem minnst á okkur bera í von um að rándýrin sjái okkur ekki og éti.“
Guðfræðingurinn Sigurður Árni Þórðarson segir að boðskapur Carney sé skýr: „Heimurinn er of lítill fyrir tröll með lurka. Gamla kerfið er hrunið og það þýðir ekki að stara til fortíðar með eftirsjá. Áfram gakk – er reglan í boltanum. Horfumst í augum við stöðuna, nefnum vandann, byggjum upp eigin styrk og kerfi og störfum saman á grundvelli gilda og raunsæis. Þetta er verkefni hinna smáu og miðlungsstórra ríkja, Íslands þar á meðal. Lof sé Carney – svona eiga sýslumenn að vera.“
Jóhannes Þór Skúlason framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar segir: „Nú hef ég ekki mikið fylgst með Mark Carney, en ég hef fylgst með ræðum á pólitíska sviðinu í nokkuð langan tíma. Sumar þeirra ná að vera skilgreinandi á atburði í heimssögunni. Þessi ræða Carneys í Davos hefur alla burði til að verða minnst á þann hátt í framtíðinni.“
Hallgrímur Helgason, rithöfundur, segir að ræðan hafi óneitanlega látið hann hugsa til Ólafs Ragnars Grímssonar, fyrrverandi forseta Íslands, sem nú mælir fyrir því að Ísland bugti sig og beygi til að halda Bandaríkjunum góðum : „Það birtir til í manni við að heyra ómeðvirkan þjóðarleiðtoga með þor og greind. Og óneitanlega verður manni hugsað til skilaboða fyrrverandi forseta okkar sem endurómast hafa víða liðna daga um að Ísland eigi frekar að fylgja hentistefnu en hugsjónum. Sterkra-manna-blæti lýsir aldrei styrk, aðeins þýlyndi“
Diljá Ámundadóttir Zoëga, varaþingmaður Viðreisnar, deilir ræðunni og segir að henni finnist eins og ljós séu nú að kvikna í myrkrinu.
„Það virðist vera að daglega fáum við áminningu um að við lifum á tímum valdabaráttu – að regluveldið sé á undanhaldi og að þeir sterku geti gert það sem þeir vilja á meðan þeir veiku verða að þola það. Þessi speki Þúkýdídesar er sett fram sem óumflýjanleg, þetta sé náttúrulögmál alþjóðasamskipta sem aftur sé að ryðja sér til rúms. Andspænis þessu lögmáli hafa þjóðir sterka tilhneigingu til að fylgja straumnum, aðlagast, forðast vandræði og vona að fylgispektin tryggi öryggi en það mun hún ekki gera.“
Carney vísaði svo til skrifa fyrrum forseta Tékklands, Václav Havel, í ritgerðinni: Máttur hinna máttlausu. Þar hafi Havel spurt hvernig kommúnisminn viðhélt sjálfum sér. Svar hans var að það hafi byrjað með grænmetissala. Grænmetissalinn hafi á hverjum morgni sett upp skilti hjá sér þar sem stóð: Öreigar allra landa, sameinist! Hann trúði þessu ekki sjálfur. Hann setti skiltið upp til að forðast vandræði, til að sýna fylgispekt, til að komast af. Og þar sem allir kaupmenn á hverri götu gerðu slíkt hið sama – þá þraukaði kerfið. Það þraukar ekki bara með valdbeitingu heldur með þátttöku venjulegs fólks í athöfnum sem það veit innist inni að eru falskar. Þetta kallaði Havel að lifa í lygi.
Carney sagði í ræðu sinni að það skipti ekki máli hvort valdakerfi sé trúverðugt eða ekki, svo lengi sem fólk er tilbúið til að hegða sér eins og kerfið sé það.
„Veikleiki kerfisins er af sömu rótum. Þegar einn einstaklingur hættir að spila með, þegar grænmetissalinn tekur skiltið niður, byrjar gríman að falla. Vinir, það er kominn tími til að fyrirtæki og þjóðir taki niður skiltin sín.“
Þetta var þema í gegnum ræðu hans þar sem hann hvetur þjóðir til að taka niður skilti sín og hætta að sýna fylgispekt. Áratugum saman hafi heimurinn lifað í þeirri blekkingu að alþjóðaregluverkið væri að virka. Heimurinn hafi viljandi lokað augunum fyrir dæmunum sem sýndu að þetta væri blekking, að valdamestu þjóðirnar gætu virt reglurnar að vettugi þegar þeim sýndist en aðrir ekki, að viðskiptareglum var framfylgt með ósamhverfum hætti og að alþjóðalögum var beitt með mismiklum þunga eftir því hver var gerandi og hver var þolandi. Carney segir að gríman sé nú endanlega fallin og verði ekki sett upp aftur. Eftir standi spurningin fyrir meðalstór ríki á borð við Kanada.
„Ekki hvort við eigum að aðlagast nýjum veruleika – því það verðum við að gera, heldur hvort við aðlögumst með því einu að reisa hærri múra eða hvort við getum gert eitthvað metnaðarfyllra.“
Carney segir að meðalstórar þjóðir þurfi nú að standa saman. „Ef við sitjum ekki við borðið þá erum við á matseðlinum,“ sagði Carney. Stórveldin hafi nú efni á því að standa ein. Þau hafi markaðsstærðina, hernaðargetuna og aflið til að ráða skilmálunum. Þetta hafi meðalstóru ríkin ekki.
„Þegar við semjum bara tvíhliða við ríki í yfirburðarstöðu þá semjum við af veikleika. Við tökum því sem stendur til boða. Við keppum okkar á milli í hver gefur mest eftir. Þetta er ekki fullveldi. Þetta er sýndarmennska fullveldis samhliða því að sætta sig við undirgefni.
Í heimi þar sem stórveldin keppa sín á milli hafa ríkin sem lenda í miðjunni vel: að keppa sín á milli um hylli eða að sameina krafta sína til að búa til þriðju leiðina til áhrifa.“
Saman geti ríki staðið í fæturna gegn stórveldunum með því að gagnrýna kúgun saman hvaðan hún kemur, með því að byggja upp sterkt efnahagslíf heima fyrir svo erfiðara sé að beita þvingunum og með því að draga úr varnarleysi gagnvart hefndaraðgerðum.
Carney segir að Kanada ætli að horfast í augu við sannleikann. Heimurinn eins og hann var er farinn og kemur ekki til baka. Kanda hefur tekið skiltið niður úr glugganum og hvetur aðrar þjóðir til að gera slíkt hið sama. Saman geti þær byggt úr rústunum eitthvað betra, sterkara og réttlátara.
„Við erum að taka skiltið úr glugganum. Við vitum að gamla skipulagið kemur ekki aftur. Við ættum ekki að trega það. Fortíðarþrá er ekki stefna.“
Þó að stórveldin hafi sitt vald þá höfðu aðrar þjóðir nokkuð annað – getuna til að hætta að áta eins og ekkert sé, að kalla hlutina réttum nöfnum og að byggja upp styrk heima fyrir og bregðast við í sameiningu.
Ræðuna má svo lesa í fullri lengd hjá Global News eða í íslenskri þýðingu hjá miðlinum FF7.
