Krabbameinslæknir segir ljóst að ef áfengissala verður gefin frjáls muni neysla áfengis aukast og þar með áhrif áfengis á hlutfall krabbameina. Hinir árlegu Læknadagar hefjast í dag og er fyrsti dagurinn tileinkaður áhrifum áfengis á heilsu.
„Áfengi eykur áhættu á að minnsta kosti sjö tegundum krabbameina og hefur verið flokkað sem krabbameinsvaldandi efni hjá IARC (International Agency for Research on Cancer) frá 1988. Að minnsta kosti sjö tegundir krabbameina tengjast áfengisneyslu en það eru brjóstakrabbamein, ristil- og endaþarmskrabbamein, vélindakrabbamein, lifrarkrabbamein, munnhols-, kok- og hálskrabbamein og krabbamein í barkakýli.
Ekkert magn áfengis er talið hættulaust. Sambandið er nokkuð línulegt, þeim mun meira sem drukkið er þeim mun meiri er áhættan,“
segir Sigurdís Haraldsdóttir, krabbameinslæknir og yfirlæknir á Landspítala, prófessor við læknadeild Háskóla Íslands, í grein sinni.
Sigurdís segir engu máli skipta hvaða áfengistegundar er neytt, léttvín sé ekki minni skaðvaldur en sterkt áfengi. Það er niðurbrotsefni etanóls, sem nefnist acetaldehýð, sem er krabbameinsvaldandi.
„Auk þess eykur áfengi framleiðslu estrógens í vefjum og eykur því áhættu á brjóstakrabbameinum, sér í lagi hormónatengdum (estrógenviðtaka-jákvæðum) brjóstakrabbameinum hjá konum eftir breytingaskeiðið. Heildaráhætta (e. absolute risk) á því að fá eitt af þessum sjö áfengistengdu krabbameinum eykst um 5% hjá konum og 3% hjá körlum ef neytt er um tveggja drykkja á dag samanborið við minna en 1 drykk á viku.“
Ísland í samanburði við önnur Evrópulönd
Sigurdís bendir á að samkvæmt skýrslu OECD, sem kom út árið 2025 og ber saman áhættuþætti krabbameina í Evrópusambands- og EES löndum, standi Íslendingar betur að vígi þegar kemur að áfengisneyslu en flestar aðrar Evrópuþjóðir.
„Íslendingar neyta um 7,5 lítra af vínanda á íbúa á ári sem er mun lægra en meðaltal Evrópulanda sem er um 10,3 lítrar. Fyrir vikið eru einungis um 6% krabbameina tengd áfengisneyslu á Íslandi en hlutfallið er mun hærra í Evrópu eða um 12%. Því ber að hrósa stjórnvöldum fyrir að hafa haldið vel utan um þennan málaflokk í gegnum árin.“
Mikið hefur verið rætt undanfarin ár á Alþingi að áfengisverslun verði gefin frjáls, segir Sigurdís að ef svo verði mun neysla áfengis aukast, það er vel þekkt frá öðrum löndum sem hafa gefið hana frjálsa.
„Gera má ráð fyrir að hún aukist um allt að 30% og gæti því farið yfir 10 lítra af vínanda á íbúa á ári. Þannig gæti hlutfall krabbameina sem tengjast áfengi aukist úr 6% í 12% og við því horft fram á árlega aukningu sem nemur 300 tilfellum á ári vegna áfengis. Það verður ekki auðvelt að fást við slíka aukningu, sér í lagi vegna þeirrar holskeflu krabbameinstilfella sem Íslendingar standa frammi fyrir á næstu 20 árum.“
Rekur Sigurdís að spár gera ráð fyrir því að heildarfjöldi krabbameinstilfella fari úr 2000 á ári upp í 3500 tilfelli árið 2045. Og hafa þær spár með engum hætti gert ráð fyrir því hvaða áhrif aukin áfengisneysla hefði, þ.e.a.s. verði sala áfengis gefin frjáls.
„Því er nauðsynlegt að þeir sem fara með völdin í þessu landi geri sér fulla grein fyrir afleiðingum þess að gefa sölu frjálsa og þeim kostnaði sem af því myndi hljótast. Það er mikilvægt að standa vörð um áhrifaríka áfengislöggjöf í landinu sem heftir aðgengi og bannar auglýsingar.“
