Atvinnuvegaráðherra, Hanna Katrín Friðriksson, hefur lagt fram skýrslu um aðbúnað og velferð svína samkvæmt skýrslubeiðni Kolbrúnar Áslaugar Baldursdóttir, þingmanns Flokks fólksins, og fleiri alþingismanna.
Kolbrún deilir skýrslunni í færslu á Facebook og segir að ástæða skýrslubeiðninnar hafi verið sú að það sé óþolandi að vita til þess að farið sé illa með svín á svínabúum og með öllu ólíðandi ef aðbúnaði þeirra er ábótavant.
Hún telur margt sláandi koma fram í skýrslunni. Til dæmis að við setningu reglugerðar árið 2014 hafi verið gerð krafa um tímasetta úrbótaáætlun. Flestir svínabændur hafi skilað slíkum áætlunum inn en við eftirlit á árinu 2024 hafi meirihluti svínabúa ekki uppfyllt öll skilyrði reglugerðar um gólfgerð og legurými. Flest búin höfðu þó uppfyllt ákvæði um lausagöngu gyltna. Bændasamtökin óskuðu eftir þriggja ára viðbótarfresti í október 2024 með vísan til skorts á fjármagni og erfiðleika við að fá leyfi fyrir nýjum byggingum.
Kolbrún spyr:
„Hvað með velferð svína í þessu sambandi? Það á að hugsa um dýrin, velferð þeirra og að þeim líði vel þann tíma sem þau lifa. Það er ekki hægt að afsaka sig með fjárskorti. Það þarf að forgangsraða með velferð dýra í huga. Mig langar jafnframt til að koma því að, að svín eru greind dýr og félagslynd. Þau þurfa að hafa eitthvað fyrir stafni. Vel er hægt að setja „leikföng“ inn í stíur þeirra, t.d. trjágreinar af birki eða víði eða annað sem þau geta nagað og leikið sér með og þannig er dregið úr halabiti.“
Skýrslubeiðendur spurðu ráðherra hversu algengt það sé að halaklippingar á svínum viðgangist hjá svínaræktendum og hvort þeir sjái sjálfir um að framkvæma slíkar klippingar eða hvort dýralæknar séu fengnir til verksins.
Í skýrslunni kemur fram að samkvæmt reglugerð um velferð dýra er óheimilt að klippa hala svína nema nauðsyn beri til samkvæmt mati dýralæknis. Þó megi í mesta lagi stytta hala um helming, nema af læknisfræðilegum ástæðum. Dýrin fái þá verkjastillandi í samræmi við ákvæði reglugerðar.
Síðan segir:
„Samkvæmt upplýsingum frá Matvælastofnun eru grísir halaklipptir að undangengnu mati á nauðsyn þess vegna vandamála tengdum halabiti. Grísir eru halaklipptir á öllum gylltubúum á landinu. Um árabil voru nokkur bú sem ekki klipptu hala en þau bú hafa nú hætt smágrísaeldi. Halaklippingar á smágrísum eru framkvæmdar á öðrum til þriðja degi frá fæðingu.
Halaklippingar á svínum falla undir aðgerðir sem allir starfandi svínaræktendur hafa fengið undanþágu Matvælastofnunar til að framkvæma, samkvæmt heimild í gildandi regluverki.
Matvælastofnun hefur nýlega boðað hertan ramma sem gilda um halaklippingar.“
Framleiðendur og þjónustudýralæknar svínabúa hafa frest til 1. desember til að senda rökstudda umsókn um undanþágu til að klippa hala smágrísa en umsókn þarf að fylgja bæði áhættu- og stöðumat á halabiti á búum sem afhenda og kaupa smágrísi. Eins er nú gerð krafa um að starfsmenn sem sinna halaklippingum standist viðurkennt námskeið til að mega klippa hala á grísum.
Eins kemur fram í svarinu að ef halabit á sér stað hefur það mun alvarlegri afleiðingar fyrir velferð dýranna en sjálf halaklippingin. Halabit virðist vera útbreitt vandamál í svínarækt á Íslandi.
Skýrslubeiðendur spurðu eins hversu oft Matvælastofnun hafi gert athugasemdir við framkvæmd halaklippinga undanfarin tíu ár og hvort gripið hafi verið til sekta eða annarra viðurlaga vegna brota á reglum um framkvæmd þeirra. Frá árinu 2016 hafa 28 sinnum verið gerðar athugasemdir við skoðunaratriðið „aðgerð“ á svínabúum. Af þessum 38 athugasemdum voru tvær flokkaðar alvarlegar.
Hvað varðar aflífun í svínasláturhúsum spurðu skýrslubeiðendur um aðferðir sem eru notaðar. Þrjú svínasláturhús nota rafdeyfingu til að framkalla meðvitundarleysi fyrir blóðgun, en blóðgun er gerð til að aflífa svínin. Rafklemma er sett á höfuð dýrsins þannig að rafstraumur fer í gegnum heila og veldur það umsvifalausu meðvitundarleysi. Eitt sláturhús notast við koltvísýring í háum styrk til að ná fram meðvitundarleysi fyrir blóðgun.
Skýrslubeiðendur óskuðu svo eftir rökstuðningi fyrir því að hve miklu leyti hagkvæmnissjónarmið ræktenda ráði því hvort stjórnvöld innleiði metnaðarfyllri reglur um velferð svína eða framfylgi þeim sem þegar eru fyrir hendi.
Samkvæmt rökstuðningnum eru hagkvæmnissjónarmið einn af fjölmörgum þáttum sem litið er til við mat á því hversu langt skuli gengið í reglusetningu hverju sinni en meginmarkmið setningu reglna um velferð dýra sé fyrst og fremst að tryggja velferð dýra og það sé gert með skynsamlegum hætti hverju sinni.
