Eins og DV greindi frá fyrr í dag hefur úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála staðfest ákvörðun Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur um hert skilyrði í starfsleyfi bálstofu Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæma í Fossvogi. Einnig samþykkti nefndin að gildistími starfsleyfis bálstofunnar yrði styttur úr tólf árum í eitt en helstu rök heilbrigðiseftirlitsins fyrir því voru þau að til stæði að flytja starfsemi bálstofunnar í kirkjugarðinn í Gufunesi en væri það ekki stefnan væri vart annað hægt en að svipta bálstofuna starfsleyfi. Ljóst er þó að töluverð andstaða er til staðar meðal íbúa í nágrenni kirkjugarðsins í Gufunesi við að bálstofan fari þangað. Byggir sú andstaða ekki síst á sjónarmiðum um að bálstofan muni valda mengun eins og hún hefur gert í Fossvogi. Lýst hefur verið yfir miklum efasemdum um að bálstofan í Gufunesi muni menga jafn lítið og fullyrt hefur verið.
Hringurinn þrengist um bálstofuna í Fossvogi – Óttast ófremdarástand í líkhúsum og á sjúkrahúsum
Þótt að nefndin hafi reyndar gert tilslakanir og heimilað að í starfsleyfinu verði leyfðar undantekningar frá hertari reglum af hálfu Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur, um á hvaða tímum sólarhrings bálfarir mega fara fram, þá er ljóst að það er farið að þrengja verulega að starfsemi bálstofunnar og starfsleyfið var látið gilda í eitt ár ekki síst í trausti þess að starfsemin verði fyrr en síðar flutt upp í Gufunes.
Vísuðu Kirkjugarðar Reykjavíkurprófastsdæma hins vegar til þess að ekki hafi verið staðfest að starfsemin geti flutt upp í Gufunes síðar á þessu ári.
Í júlí síðastliðnum var tilkynnt um viljayfirlýsingu Þorbjargar Sigríðar Gunnlaugsdóttur dómsmálaráðherra og Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæma um að ríkið myndi leggja til 80 milljónir króna á ári næstu 12 árin til að reka bálstofuna í Gufunesi. Samkvæmt tilkynningunni átti starfsemin að hefjast þar haustið 2026 en eins og áður segir hefur það ekki verið staðfest að það muni takast en það er ekki að sjá á vefsíðu Heilbrigðiseftirlits Reykjavíkur að sótt hafi verið um starfsleyfi fyrir bálstofuna á nýja staðnum.
Í maí á síðasta ári, áður en viljayfirlýsingin var undirrituð, hvatti Ingvar Stefánsson framkvæmdastjóri Kirkjugarða Reykjavíkur til þess að lokið yrði við bálstofuna í Gufunesi og sagði að það eina sem eftir væri til að hún gæti tekið til starfa væri að reisa hús yfir ofna og líkhús.
Sagði hann bálstofuna verða búna fullkomnasta mengunarvarnabúnaði sem völ væri á.
Fram hefur komið að búnaður í bálstofunni í Fossvogi uppfylli ekki kröfur nútímans um mengunarvarnir. Fram kom í kæru Kirkjugarða Reykjavíkurprófastsdæma að það hafi ekki reynst mögulegt að uppfylla að öllu leyti kröfur heilbrigðiseftirlitsins um auknar mengunarvarnir vegna aðstæðna í húsnæðinu í Fossvogi. Setti eftirlitið fram þessar kröfur ekki síst vegna aukins fjölda kvartana vegna mengunar frá bálstofunni. Meðal annars hafa foreldrar barna á leikskóla í nágrenni bálstofunnar lýst yfir óánægju sinni með mengun frá henni.
Vart hefur hins vegar orðið við þó nokkra andstöðu meðal íbúa í nágrenni Gufuneskirkjugarðs sem andmæla því að bálstofan verði flutt þangað.
Um þremur vikum eftir að viljayfirlýsingin var undirrituð á síðasta ári vísaði úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála frá kæru íbúa í nágrenni kirkjugarðsins. Kærði íbúinn deiliskipulag Gufuneskirkjugarðs frá árinu 2000 sem heimilar að þar verði komið upp líkbrennslu. Vildi íbúinn meina að skipulagið væri úrelt og hafi verið samþykkt á þeim tíma þegar engin íbúðabyggð hafi verið í nágrenni kirkjugarðsins. Það væri hins vegar breytt og þar að auki væru skóli, sundlaug og útivistarsvæði í nágrenninu. Allt þetta færi ekki saman við starfsemi bálstofu sem myndi valda mengun og aukinni umferð.
Kærði 25 ára gamla ákvörðun til að koma í veg fyrir nýja bálstofu í Gufunesi
Kærunni var hins vegar vísað frá þar sem kærufrestur var löngu liðinn.
Það eru fleiri íbúar á svæðinu sem mótmælt hafa flutningi bálstofunnar í Gufunesi á grundvelli mengunar.
Í nóvember síðastliðnum birtu þrír íbúar á svæðinu, Þorsteinn Jóhannsson, Arnar Össur Harðarson og Hlín Gísladóttir, sem eftir því sem DV kemst næst búa öll yfir sérþekkingu á sviði umhverfismála, opið bréf til borgarstjórnar Reykjavíkur. Þremenningarnir færðu í bréfinu ítarleg rök fyrir því að heppilegra sé að hafa bálstofuna ekki nærri íbúðabyggð en þau sögðu að næstu íbúðarhús verði í 95 metra fjarlægð frá henni og í 350 metra fjarlægð frá fyrirhugaðri staðsetningu bálstofunnar sé leikskóli.
Var í bréfinu bent á erfiðleika í rekstri sambærilegrar bálstofu í Vestfold, sem starfrækt hefur verið síðan 2010, í Noregi en mengunarvarnabúnaður þar sé sambærilegur við þann sem eigi að vera í Gufunesi. Hins vegar hafi reynst vera töluverðar sveiflur í mengun frá norsku bálstofunni. Sum árin hafi mengun verið takmörkuð en önnur ár hafi búnaðurinn bilað sem hafi haft í för með sér töluverða mengun frá bálstofunni. Til að mynda hafi 80 tonn af kolmónoxíði borist frá henni árið 2017 á hverju ári hafi einhver kvikasilfursmengun borist frá norsku bálstofunni en í mismiklum mæli.
Leggja þremenningarnir áherslu á fordæmið frá Vestfold sýni að það sé ekki hægt að ábyrgjast að mengunarvarnabúnaður í bálstofum virki fullkomlega og það sé varla mögulegt að losna alveg við mengun frá þeim. Fullyrðingar sem komi fram í skýrslu kirkjugarðsráðs um að útblástur frá líkbrennslunni í Gufunesi verði alveg hreinn með búnaðinum, sem verði þar, standist ekki. Þess vegna sé heppilegra að bálstofan verði ekki nærri íbúðabyggð heldur á iðnaðarsvæði en verði hún að vera nálægt kirkjugarði ætti að hafa hana nærri fyrirhuguðum kirkjugarði við Úlfarsfell.
Eins og áður segir var gerð sú breyting árið 2000 á deiliskipulagi fyrir kirkjugarðinn í Gufunesi að heimilað var að koma þar upp bálstofu. Ekkert var hins vegar minnst á hugsanlegt umfang starfsemi slíkrar bálstofu en ljóst er að nú aldarfjórðungi síðar verður það töluvert þar sem nýja bálstofan tekur við hlutverki bálstofunnar í Fossvogi sem eina líkbrennsla landsins og tíðni bálfara fer sívaxandi.
Í bréfi áðurnefndra þremenninga kemur fram að spár geri ráð fyrir að 70 prósent látinna verði brenndir árið 2040 en gert sé ráð fyrir að bálstofan í Gufunesi afkasti 2.000 líkkistum á ári. Spáð sé, samkvæmt mannfjöldaspá, 3.000 andlátum árið 2035 og því sé líklegt að innan tíðar verði að reka bálstofuna á fullum afköstum og að meira verði að gera þar en nú sé gert ráð fyrir.
Miðað við þessar forsendur stefnir í að starfsemi bálstofunnar verði afar umfangsmikil með tilheyrandi útblæstri.
Við síðari breytingar á deiliskipulagi kirkjugarðsins í Gufunesi hefur engu verið bætt við um bálstofuna. Það er heldur ekki að sjá að minnst sé nokkuð á hana í aðalskipulagi Reykjavíkur, sem gildir til ársins 2040. Í skipulagsvefsjá borgarinnar er, þegar þysjað er að kirkjugarðinum, vísað í skjalið Græna borgin sem tilheyrir B-hluta aðalskipulagsins en sá hluti er skilgreindur sem leiðbeinandi forsendur og skýringargögn. Í þeim hluta skjalsins sem vísað er til í vefsjánni er aðallega lögð áhersla á að bæta aðgengi að garðinum.
Það virðast því ekki vera nokkur ákvæði eða skilmálar í aðal- eða deiliskipulagi um starfsemi bálstofu í Gufunesi aðrir en þeir að leyfa slíka starfsemi. Vert er að minnast þess að rekstur bálstofu er skilgreindur sem mengandi starfsemi sem krefst tilheyrandi starfsleyfis frá viðkomandi heilbrigðiseftirliti.
Ljóst er að með hertum takmörkunum og styttra starfsleyfi er þrýstingurinn á að bálstofan víki úr Fossvogi fyrr en síðar orðinn töluverður. Hins vegar bíður hennar tortryggni og óánægja í Gufunesi og næsta nágrenni og miklar efasemdir um að það sé forsvaranlegt yfirhöfuð að hafa hana þar.
