Einar Bárðarson, framkvæmdastjóri SVEIT – samtaka fyrirtækja á veitingamarkaði, bendir á þetta í aðsendri grein í Morgunblaðinu í dag. Þá gagnrýnir hann að meirihluti veitingastaða greiði laun samkvæmt kjarasamningi sem þeir áttu beina aðkomu að.
Einar nefnir að um síðustu áramót hafi laun á veitingastöðum hækkað um rúm 3,5% samkvæmt kjarasamningi Eflingar og Samtaka atvinnulífsins. Þegar áhrif vaktaálags og vinnu utan hefðbundins dagvinnutíma séu tekin með í reikninginn nemi raunhækkunin nær 5,2%.
„En það sem vekur alvarlegri spurningar er þetta: þeir sem raunverulega greiða launin – eigendur og rekstraraðilar veitingastaða – sátu ekki við samningaborðið. SVEIT, samtök fyrirtækja á veitingamarkaði, er ekki aðili að SA. Samt greiða um 95% veitingastaða laun samkvæmt samningi sem þeir komu hvergi nærri að móta,“ segir Einar og bætir við að þetta sé sérkennilegt fyrirkomulag.
„Kaup og kjör í heilli atvinnugrein eru ákveðin án beinnar þátttöku þeirra sem standa undir kostnaðinum. Það má kalla þetta ýmsum nöfnum, en jafnvægi í samningsgerð er það ekki.“
Einar segir að veitingamenn vilji greiða sanngjörn laun og það sé ekki kjarabótum sem er mótmælt.
„Vandinn er að launahækkunin kemur ekki ein og sér. Hún bætist ofan á samfellda og sívaxandi kostnaðaraukningu frá öðrum aðilum sem virðast líta á veitingageirann sem sjálfgefinn móttakanda reikningsins,“ segir Einar og nefnir að leiga hækki í takt við þráláta verðbólgu. Þá séu álögur hins opinbera á áfengi með því hæsta sem þekkist og hækki árlega. Birgjar sendi einnig ítrekaðar tilkynningar um almennar verðhækkanir. Þá minnist hann á opinberu orkufyrirtækin.
„Veitur hafa hækkað flutningsgjöld rafmagns og vatns um 10%. Það er gert á sama tíma og fyrirtækið býr við sterka arðgreiðslugetu. Hér erum við því ekki að ræða brothættan einkaaðila í harðri samkeppni, heldur opinbert innviðafyrirtæki sem starfar í skjóli einokunar. Þegar slíkur aðili hækkar gjaldskrár sínar lendir kostnaðurinn óhjákvæmilega á heimilum og fyrirtækjum – án þess að þau hafi raunhæfan valkost.“
Einar segir það ekki ásættanlegt að opinbert innviðafyrirtæki ýti undir verðbólguþrýsting með tveggja stafa prósentuhækkunum á sama tíma og stjórnvöld tala um að ná tökum á verðbólgu. Þarna þurfi pólitíska forystu og skýra afstöðu.
„Samhliða þessu má nefna dæmi úr daglegum rekstri. Á innan við tólf mánuðum hefur einn kjötbirgir hækkað verð sitt þrisvar: 5%, síðan 4% og nú er fyrirhuguð 4,1% hækkun. Samanlagt yfir 13% á ári – flatar hækkanir á allt vöruúrval. Engin sundurliðun, engin sértæk rök um einstaka liði, einfaldlega almenn hækkun.“
Einar segir að þetta hafi augljós áhrif og augu margra beinist bara að verðinu á matseðlinum.
„Þegar allir hlekkir virðiskeðjunnar hækka samtímis – laun, húsnæði, orka, birgðir og skattar – safnast þrýstingurinn upp á einum stað: hjá veitingamanninum sem stendur andspænis gestinum. Gesturinn sér bara verðið á matnum og drykknum. Hann sér ekki lag á lag ofan af kostnaðarhækkunum sem liggja að baki.“
Einar segir að veitingageirinn sé að stórum hluta rekinn af einstaklingum og fjölskyldum sem hafa lagt eigið fé og persónulega ábyrgð undir. Álagning sé almennt hófleg og svigrúm til að taka á sig uppsafnaðar hækkanir sé víða horfin. Gjaldþrotahrina síðustu missera sé engin tilviljun heldur afleiðing af því sem hér á undan er nefnt.
„Ef þróunin heldur áfram blasir einföld staðreynd við: annaðhvort hækkar verð enn frekar eða fleiri stöðum verður lokað. Af tvennu slæmu munu margir velja að reyna að lifa af með verðhækkunum fremur en að gefast upp. Sú leið mun aftur auka verðbólguþrýsting. Þetta er vítahringur.“
Einar segir að lokum að kominn sé tími til að staldra við. Hann segir að opinber fyrirtæki þurfi að axla samfélagslega ábyrgð í verki, ekki aðeins í orði.
„Stéttarfélög og atvinnurekendur þurfa að tryggja að þeir sem greiða launin sitji við samningaborðið. Birgjar þurfa að sýna gagnsæi og stillingu. Veitingageirinn hefur náð þolmörkum. Þegar allt er komið í rauða viðvörun dugar ekki að hver aðili horfi einungis á sinn eigin reikning. Þá þarf heildarsýn – og pólitískt hugrekki.“
