Byggingaverkfræðingur segir nýjan Landspítala kynntan sem eitt mikilvægasta innviðaverkefni Íslandssögunnar. Spítalinn hafi átt að tryggja framtíð heilbrigðisþjónustu, bæta öryggi sjúklinga og skapa nútímalegt háskólasjúkrahús. 

Sigurður Sigurðsson byggingaverkfræðingur segir að í dag sé staðan allt önnur. Verkefnið langt komið fram úr tíma- og kostnaðaráætlunum, byggt á þröngri lóð án raunhæfra stækkunarmöguleika og uppfyllir ekki einu sinni grundvallarkröfur um neyðarinnviði. Samt er lítið rætt um þetta lengur að sögn Sigurðar.

Framkvæmdum ekki lokið tveimur árum eftir áætluð verklok

Í grein sinni rekur Sigurður að ákvörðun um staðsetningu Nýja Landspítalans hafi verið tekin á árunum 2013-2015.

„Þá lá ekki fyrir fullnaðarhönnun, bindandi framkvæmdaáætlun eða raunhæfur samanburður við aðra kosti. Þrátt fyrir það var ákveðið að halda áfram. Framkvæmdir hófust 2018 með áætluð verklok árið 2024 og kostnað í kringum 60 milljarða króna. Sú mynd hefur gjörbreyst.“

Eins og flestir vita er komið árið 2026 og framkvæmdum er ekki lokið við byggingu spítalans tveimur árum eftir áætluð verklok.

Sigurður bendir á að nú er miðað við verklok á bilinu 2028–2030 og heildarkostnað sem fer líklega í 200 til 300 milljarða króna. „Þetta er ekki smávægilegt frávik heldur margföldun sem gætu orðið stærstu opinberu mistök í íslenskri stjórnsýslusögu. Engu að síður hefur enginn borið ábyrgð og enginn vill lengur ræða þessa hörmung.“

„Alvarlegast er þó ekki kostnaðurinn einn og sér, heldur niðurstaðan. Spítali sem á að vera háskólasjúkrahús og lykilinnviður í þjóðaröryggi verður líklega byggður án fullnægjandi þyrlupalls. Hann stendur á lóð þar sem lítið sem ekkert rými er til framtíðarstækkunar, þrátt fyrir að vitað sé að heilbrigðiskerfi þarf sveigjanleika og vöxt. Þetta eru ekki tæknileg smáatriði heldur grunnforsendur sem hefðu átt að liggja fyrir áður en fyrsta skóflustungan var tekin.“

Fagfólk benti á veikleikana áður en framkvæmdir hófust

Að sögn Sigurðar kom þessi staða ekki á óvart. Fagfólk hafi bent  á þessa veikleika löngu áður en framkvæmdir hófust. Sú gagnrýni hafi samr verið sett til hliðar og verkefnið látið halda áfram.

„Þegar vandamálin urðu augljós voru þau útskýrð með ytri aðstæðum, verðbólgu eða heimsfaraldri. Slíkar skýringar standast illa þegar horft er á heildarmyndina. Vandinn liggur fyrst og fremst í röngum ákvörðunum sem voru teknar og skorti á raunverulegri þekkingu á sjúkrahússbyggingum og aðhaldi.“

Verkefnið of stórt og dýrt til að stöðva og endurmeta

Sigurður segir þögnina um nýjan Landspítala orðna kerfisbundna.

„Í dag er umræðan um Nýjan Landspítala orðin óþægilega þögul. Ástæðan er einföld: verkefnið er orðið of stórt til að stöðva og of dýrt til að endurmeta. Ábyrgðin hefur dreifst yfir svo langan tíma að enginn einstaklingur eða stjórnmálamaður stendur eftir sem augljós ábyrgðaraðili. Kerfið ver sjálft sig með þögn.

Sú þögn er hættuleg. Með henni er verið að venja samfélagið við þá hugmynd að mistök og þekkingarleysi með aukakostnaði upp á hundruð milljarða króna séu einfaldlega „hluti af ferlinu“.“

Sigurður segir það grafa undan trausti á stjórnsýslu og auka líkurnar á að næsta stórverkefni fari sömu leið þegar stórar opinberar framkvæmdir fara fram án uppgjörs, án lærdóms og án ábyrgðar.

„Þegar hundruð milljarða af opinberu fé hverfur óvart – skiptir það ríkissjóð engu máli?“

Að sögn Sigurðar er nýi Landspítalinn ekki bara bygging „heldur prófsteinn á það hvort íslenskt samfélag geti horfst í augu við eigin mistök. Ef ekkert raunverulegt uppgjör fer fram er vandinn ekki bundinn við einn spítala. Þá er hann orðinn hluti af kerfinu sjálfu.“