Í fyrsta fjölmiðlafræðikúrsinum sem ég tók í menntaskóla lærði ég mikilvæga lexíu sem hefur fylgt mér síðan. Stundum vefst hún fyrir mér, stundum auðveldar hún mér að taka ákvarðanir.
Tíminn byrjaði á lestri. Kennarinn rétti okkur nokkrar blaðsíður sem fjölluðu um hryllilega meðferð á ungum dreng. Hann hafði sætt grófu ofbeldi af hendi móður sinnar, bæði líkamlegu og andlegu. Drengurinn var meðal annars fótbrotinn af móður sinni í einu brjálæðiskastinu, þá rétt fimm ára gamall. Hann bjó við ofbeldið árum saman.
Lesturinn fékk verulega á okkur. Bekkurinn var hljóður fyrir utan stöku „djöfulsins viðbjóður“ og „hvað er eiginlega að fólki?“.
Þegar allir höfðu lokið lestri spurði kennarinn hvað fólki fyndist vera réttmæt refsing fyrir móðurina. Það stóð ekki á svörum. Þau voru öll fremur hörð. Þeir hörðustu vildu aflífa konuna en aðrir vildu láta það nægja að læsa hana inni og henda lyklinum. Gott og vel, sagði kennarinn og rétti hópnum annað blað sem lýsti kynferðisofbeldi á hendur tveimur systkinum af hálfu foreldris.
Að lestri loknum var hópurinn aftur spurður svara. Svörin voru jafnvel afdráttarlausari. Ofbeldismaðurinn átti að gjalda fyrir þetta og það afdráttarlaust. Helst ekki líta dagsins ljós aftur. Þetta er hrein illska. Það er ekkert hægt að gera nema að loka fólk inni sem lengst. Svona fólk breytist ekki, var meðal þess sem rætt var.
Kennarinn horfði yfir bekkinn og kinkaði kolli. Bætti engu við, dró ekki úr. Leyfði fólki að mynda sér skoðanir og ræða þær. Gott og vel, sagði kennarinn. Hvað ef fórnarlambið úr fyrri sögunni er gerandinn í þeirri seinni.
Bekkinn setti hljóðan.
Undrun og vantrú sást á andlitum þeirra sem rétt áður vildu aflífa manninn sem var nú bæði orðinn brotaþoli og of beldismaður.
„Það þarf náttúrlega að hjálpa manninum,“ kallaði einhver.
„Já, rjúfa keðjuna,“ sagði einhver annar. „Einmitt, hann átti aldrei séns á eðlilegum samskiptum.
Ofbeldi var líklega eina form athygli sem hann fékk,“ sagði einhver á aftasta bekk.
Kennarinn kinkaði aftur kolli.
Samhengið skiptir máli en það breytir ekki því að maðurinn hafði gerst sekur um hræðilegan glæp og rænt börn sín sakleysi sínu. Hvar liggja mörkin á milli þess að setja hlutina í samhengi og fyllast meðvirkni?
Fólk þarf að axla ábyrgð á gjörðum sínum hafi það andlega burði til þess.
Við á DV erum sífellt í þessum umræðum og hugleiðingum. Hvenær skal nafnbirta, höfum við allar forsendur, sjáum við samhengið?
Að endingu er það þó alltaf okkar hlutverk að flytja fréttir – ekki dæma fólk sem vont eða gott.
