Í áratugi hefur Ísland tryggt hagsmuni sína í nánu alþjóðlegu samstarfi við þær þjóðir, sem fylgja sömu pólitísku og efnahagslegu hugmyndafræði. Þetta endurspeglast í veru okkar í NATO og aðildinni að innri markaði Evrópusambandsins.

Á síðustu tólf mánuðum hafa orðið tvenns konar meginbreytingar á stöðu Íslands.

• Annars vegar eru varnarskuldbindingar Bandaríkjanna í uppnámi.
• Hins vegar hefur áratuga viðleitni þorra þjóða í heiminum til að ryðja úr vegi hvers kyns viðskiptahindrunum verið snúið upp í andhverfu sína með tollastríð Bandaríkjanna gegn umheiminum; þar á meðal Íslandi.

Ef

Ef ríkisstjórnin kysi að vera hlutlaus gagnvart þessum umskiptum væri hún að breyta undirstöðum utanríkisstefnunnar og stefna landinu í meiri óvissu.

Ef ríkisstjórnin kysi að valda ekki stöðu Íslands betur með virkara samstarfi við bandalagsþjóðirnar væri hún líka að breyta undirstöðum utanríkisstefnunnar.

Ef ríkisstjórnin kysi að horfa fram hjá öllum breytingum, og segðist ekki skilja tal um að valda þyrfti öryggishagsmunina og samkeppnisstöðuna betur með því að sigla áfram eftir sama striki, væri hún einfaldlega ekki hlutverki sínu vaxin.

Mergurinn

Mergur málsins er að við höfum alltaf mætt nýjum ógnum og nýjum aðstæðum með því að taka ný skref til að dýpka samstarfið við bandalagsþjóðirnar.

Í þessu ljósi er alveg ljóst að það væri hreint stílbrot og alveg ný utanríkispólitík að feta ekki í sömu fótspor og við höfum áður gert.

Slík kúvending myndi kalla á miklu meiri og harkalegri umræðu heldur en viðbótarskref innan sama samstarfsramma og við störfum í.

Enginn hefur lýst öðrum leiðum til að mæta nýrri heimsmynd. Og enginn vill ræða þá áhættu, sem því kynni að fylgja.

Landvarnir

Spurningin snýst ekki bara um óvissu með gamlar varnarskuldbindingar. Í hinu felst ekki síður breyting að innviðir eru nú í verulegri hættu vegna fjölþáttaógna.

NATO hefur að stórum hluta falið Evrópusambandinu að hafa forystu um varnarviðbrögð á þessu sviði. Hvernig getum við þá valdað stöðu okkar gegn þessari nýju vá með öðrum hætti en nánara samstarfi innan Evrópusambandsins?

Enginn hefur bent á þá leið. Aðgerðaleysi eða hlutleysi myndi einfaldlega þýða að Ísland væri berskjaldaðra en áður.

Viðskiptavarnir

Meðan alþjóðasamfélagið var á vegferð frá tollum og viðskiptahindrunum gat aðild að tollabandalagi legið á milli hluta án verulegrar áhættu.

Eftir að Bandaríkin sneru þessari þróun við er Evrópusambandið stærsta og öflugasta brjóstvörn frjálsra viðskipta. Forystumenn atvinnulífsins í Noregi telja að nú sé málum þannig komið að of áhættusamt sé að standa utan tollabandalags.

Enginn hefur bent á aðra raunhæfa leið fyrir Ísland. Hlutleysi í tollastríði mun ekki valda íslenska hagsmuni frekar en hlutleysi gegn vopnavaldi.

Þjóðaratkvæðið

Þjóðaratkvæðagreiðslan, sem fyrir dyrum stendur í ár eða því næsta, snýst því um tvennt:

• Þeir sem segja já vilja láta á það reyna í aðildarsamningum við Evrópusambandið hvort valda megi betur hagsmuni Íslands með því að stíga skref frá 75% aðild til 100% aðildar. Það er utanríkisstefna á óbreyttum grunni.
• Þeir sem segja nei vilja annaðhvort loka augunum fyrir nýjum aðstæðum eða telja að Ísland eigi ekki lengur að valda stöðu sína með nánara samstarfi við bandalagsþjóðirnar þegar við mætum nýjum ógnum. Afleiðingin yrði ný utanríkisstefna með óvissu, sem enginn hefur rætt eða útskýrt.