Það er mikilvægt að lesa fréttir. Teiknimyndarisinn Disney tók feilspor í vikunni sem leið, þegar eftirfarandi spurning birtist á alþjóðlegum Threads aðgangi fyrirtækisins: „Deildu Disney-tilvitnun sem rammar inn hvernig þér líður akkúrat núna.“
Hvað var að gerast í vikunni sem leið? Í fordæmalausu upplausnarástandi í alþjóðastjórnmálum hélt Bandaríkjaforseti heimsbyggðinni í gíslingu með röð af sláandi yfirlýsingum, sem virtust byggja á geðþótta, græðgi og hefndarhug, frekar en úthugsaðri utanríkisstefnu. Því virtust notendur Threads vera í umbúðalausari ham en markaðsdeild Disney hafði gert sér grein fyrir. Það vantaði vissulega ekki tilvitnanir, enda eru kvikmyndirnar frá Disney fjölmargar og stefin mörg hver frekar kaldhæðin í ljósi aðstæðna, lýðræðisleg og tja, jafnvel andfasísk. Hér eru nokkur dæmi:
Barbie í Toy Story 3 (2010): „Authority should derive from the consent of the governed, not from the threat of force!“
Hopper (illmennið) í A Bug’s Life (1998): „You let one ant stand up to us, then they all might stand up! Those puny little ants outnumber us a hundred to one … It’s not about food, it’s about keeping those ants in line.“
Powhatan í Pocahontas (1995): „These white men are dangerous. No one is to go near them.“
Sebastian í The Little Mermaid (1989): „Ariel, listen to me. The human world is a mess.“
Frollo og Esmeralda í The Hunchback of Notre Dame (1996):
Esmeralda: „You speak of justice, yet you are cruel to those most in need of your help!“
Frollo: „Silence!“
Esmeralda: „Justice!“
Buzz Lightyear í Toy Story (1995): „There seems to be no sign of intelligent life anywhere.“
Loki og þýski gamli maðurinn í The Avengers (2012):
Loki: „There are no men like me.“
Gamli maðurinn: „There are always men like you.“
T’Challa í Black Panther (2018): „…in times of crisis the wise build bridges, while the foolish build barriers.“
Fyrirtækið brást við þessari lýðræðislegu öldu af samstöðu, nostalgíu og ást á kvikmyndaforminu með því að eyða þræðinum. Skyndilega var komið óþol fyrir eigin vörumerki og skilaboðunum sem Disney hafði staðið fyrir í áraraðir. Þá næst kom hinn „klassíski“ eftirmáli: netverjar fóru mikinn með gamlar ásakanir sem virðast poppa upp reglulega í einskonar bylgjum, að Walt Disney hafi verið hallur undir nasista og þetta ætti í raun ekki að koma á óvart.
Disney stúdíóið framleiddi beinlínis andnasískt áróðursefni í seinna stríði. Þekktast er Der Fuehrer’s Face (1943) en þar var Andrés Önd í einhverskonar brútalískri nasískri martröð í verksmiðjuhverfi. Walt Disney var hins vegar harður andkommúnisti og taldi kommúnista hafa leikið lykilhlutverk í verkfalli teiknara árið 1941. Árið 1947 bar hann vitni fyrir HUAC (House Un American Activities Committee) þar sem hann nafngreindi einstaklinga og lýsti „kommúnískum ítökum“ í iðnaðinum.
Tiktok umræðan hefur einfaldað og brætt niður nasistasögurnar í tengslum við Disney. Í nóvember 1938 kom kvikmyndagerðarkonan og nasistinn, Leni Riefenstahl, til Hollywood í því skyni að koma mynd sinni Olympia (1938) í dreifingu. Heimildir segja Disney hafa hitt hana og sýnt henni stúdíóið. Hún óskaði eftir sýningu á myndinni sem var auðvitað pólitísk púðurtunna, sérstaklega í skugga Kristalsnæturinnar. Þetta er ein af þeim staðreyndum sem internetið notar sem „sönnun“ fyrir nasisma Walt Disney. Í þessum pistli verður ekki tekin afstaða til þess.
Vörumerki Disney er auðvitað barn- og fjölskylduvænt, en snýst ekki síst um glaða fjárfesta. Vörumerkið er gamalt og óhjákvæmlega er sagan pólitísk og oft virkilega óþægileg. Krafan um flekklausa fortíð kemur spánskt fyrir sjónir. Betra væri að einbeita sér að því hvað verið er að gera við alla þessa fjármuni, völd og áhrif í dag, árið 2026.
Threads-málið vekur undirritaða þó til umhugsunar um ákveðin straumhvörf þegar stórfyrirtæki geta ekki lengur staðið opinberlega og óhrædd gegn hugmyndafræði sem okkar helstu og stærstu alþjóðastofnanir voru stofnaðar til að sporna gegn.
