Andstæðingar mögulegrar aðildar Íslands að Evrópusambandinu þrástagast á því að um ekkert verði að semja af Íslands hálfu þegar sest verður við samningaborðið á meginlandi álfunnar. Þeir minna um margt á manninn sem þurfti á tjakki að halda eftir að sprungið hafði á dekki á bíl hans úti á landi, en hann varð svo svartsýnn á að bóndinn á næsta bæ myndi lána honum tólið, að hann jós að lokum svívirðingum yfir sveitamanninn á útidyratröppunum, án þess að bera upp erindið.
Menn sum sé þora ekki að spyrja. Þeir eru svo vissir um svarið. Viðsemjendur í ESB geti bara átt tjakkinn sinn sjálfir, helvískir refirnir. En af óttanum skulið þið þekkja þá.
Og þess utan telja þeir mikilvægt að hafa vit fyrir þjóð sinni, en hræðslan við að leita ráða hjá henni í þessu efni er svo yfirgengileg að jafna verður við Íslandsmet í kvíðakasti, raunar með atrennu, enda þarfnast taugaspennan þess mjög að hlaupa upp til handa og fóta.
Eða eins og segir í lagi Ríó tríó; skiptir engu rangt og rétt, rök og siði hundsa má.
Fyrir liggur – og það er reynslan af fyrri viðræðum umsóknarríkja – að komist er að sameiginlegri niðurstöðu viðsemjenda. Samningsferlið tekur ávallt mið af aðstæðum ríkja og er hvorki staðlað né fyrirséð þegar gagnaðilar setjast hvorir við sinn borðsendann.
„Hvorki Maltverjar né Danir sömdu um vonlausa niðurstöðu – og það fyrir fram – eins og íslenskir andstæðingar ESB-aðildarinnar hafa gert í huganum.“
Frægur er til að mynda danski samningurinn, enda hefur honum verið líkt við svissneskan ost, svo mjög sem hann var lagaður að sérstöðu lands og þjóðar. Danir fengu ekki einasta samþykktar varanlegar undanþágur í kjarnamálum á borð við fasteignamarkað, jarðakaup og varnarmál, heldur fengu þeir einnig að halda í krónuna sína, sem var raunar til þess gert að þýðast Nei-sinnum heima fyrir. Og þar lágu Danir aldeilis í því.
Danmörk hefur nefnilega í áratugi bundið krónu sína við evru með fastgengisstefnu í gegnum ERM II, án þess að taka evruna formlega upp. Þessi leið hefur falið í sér verulega kerfisáhættu, mikinn kostnað og stjórnskipulega óvissu – þrátt fyrir sterkt hagkerfi og fulla aðild að ESB. Fyrir Ísland með örgjaldmiðil, sem heimurinn hafnar, væri slíkt fyrirkomulag margfalt hættulegra, enda þýddi það eilífa áhættu gagnvart öðrum myntum, gengisþrýsting og spákaupmennsku, mikinn viðbótarkostnað við gjaldmiðlaskipti í utanríkisviðskiptum og þar með samkeppnishalla við önnur lönd, lægri fjárfestingaskilvirkni út af dýru fjármagni, og stefnuóvissu í bland við pólitíska stöðnun.
Malta er dæmi um annað smáríki í Evrópu sem gat sameinað sérákvæði í samningi sínum og hraða evruupptöku. Raunar var eftir því tekið hvað Maltverjar fengu margar og viðamiklar sérlausnir sem brutu jafnvel í bága við meginstefnu Evrópusambandsins á fjármálamarkaði, sem er einna stærsti atvinnuvegur eyjarskeggja. Og ekki vakti það síður athygli þegar Maltverjar urðu aðilar að ESB fyrir rífum tveimur áratugum að þeir náðu líka fram fjöldamörgum sérlausnum fyrir landbúnað sinn og sjávarútveg, enda þótt þar væri kominn mjög veigalítill hluti af efnahagslífinu á Möltu. En heimamenn beittu sér einfaldlega af alefli fyrir þessar greinar, jafnt og aðrar sem halda uppi atvinnustiginu í landinu, og fengu að lokum sitt fram með sannfærandi rökum.
Hvorki Maltverjar né Danir sömdu um vonlausa niðurstöðu – og það fyrir fram – eins og íslenskir andstæðingar ESB-aðildarinnar hafa gert í huganum einum saman. Fulltrúar beggja þjóðanna gengu aftur á móti hnarreistir að samningaborðinu, og náðu fram ávinningi fyrir þjóðir sínar sem munar um.
Og hver er svo stemningin í þessum löndum. Nýlegar kannanir í Danmörku sýna yfir 80 prósenta stuðning við veruna í ESB. Á Möltu hefur fylgið aukist að miklum mun frá því samið var við ESB árið 2004, en þá greiddu 46,4 prósent þjóðarinnar atkvæði á móti aðild, en 53,6 prósent með henni. Á nýliðnu ári kváðust aftur á móti 79 prósent Maltverja styðja aðildina heilshugar og 92 prósent þeirra svöruðu því til aðildin hefði fært þeim ríka hagsæld.
Og hér er kjarni málsins kominn. Eru Íslendingar með eða á móti því að kanna hvort hægt sé að auka lífskjör og velmegun hér á landi? Og ætla þeir að gefa leikinn fyrir fram?
