Menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðuneytið hefur birt í samráðsgátt drög að frumvarpi til breytinga á höfundalögum. Gengur breytingin út á að hækka refsirammann fyrir stórfelld brot gegn lögunum úr tveggja ára fangelsi, að hámarki, í sex ára fangelsi. Er þessum áformum fagnað í umsögnum frá hagsmunaaðilum en í greinargerð með drögum að frumvarpinu kemur fram að ólögleg dreifing á sjónvarpsefni sé sívaxandi vandamál með tilheyrandi tjóni fyrir rétthafa. Í einni umsögn er bent á að maður sem hlaut dóm fyrir ólöglega dreifingu á íslensku sjónvarpsefni hafi haldið dreifingunni áfram þrátt fyrir dóminn og því sé full þörf á að herða refsingar.
Samkvæmt þingmálaskrá ríkisstjórnarinnar mun Logi Már Einarsson menningar-, nýsköpunar- og háskólaráðherra leggja frumvarpið fram á þingi síðar í þessum mánuði en umsagnarfresti í samráðsgátt lauk síðasta föstudag.
Í samantekt í samráðsgáttinni segir að færst hafi í aukana að höfundaréttarvörðu efni sé streymt og því miðlað með ólögmætum hætti, einkum í gegnum IP-sjónvarp og svokallaða Plex-myndþjóna. Styrkja þurfi viðbrögð lögreglu við ábendingum um stórfelld höfundarréttarbrot og grípa þurfi til ráðstafana svo takmarka megi svokallaða sjóræningjastarfsemi á höfundaréttarvörðu efni. Liður í því sé að leggja til hækkun á refsiramma höfundalaga þannig að hann endurspegli betur alvarleika stórfelldra brota gegn höfundalögum og sé í betra samræmi við refsiramma fyrir samsvarandi brot á Norðurlöndunum og í Evrópusambandinu.
Frumvarpið snýr að því að bæta einni grein við höfundalögin en samkvæmt henni munu stórfelld eða ítrekuð brot gegn lögunum varða fangelsi allt að 6 árum. Við mat á því hvort um stórfellt brot sé að ræða beri að líta til þess hvort háttsemi sé sérstaklega umfangsmikil, hafi haft verulegt fjárhagslegt tjón í för með sér fyrir rétthafa eða aðra, til ávinnings hins brotlega af háttseminni og til þess hvort háttsemin sé skipulögð eða hluti af skipulagðri glæpastarfsemi.
Í greinargerð með frumvarpsdrögunum segir meðal annars um ólöglega dreifingu sjónvarpsefnis að Í daglegu tali sé talað um „sjóræningjastarfsemi“ eða „IPTV-sjóræningjastarfsemi” en IPTV sé stytting á „Internet Protocol Television“. Í hugtakinu felist að sjónvarpsmerki berist til neytenda gegnum internetið í stað hefðbundinna dreifileiða eins og loftneta, kapals eða gervihnatta og geti efni verið streymt beint á netinu, það aðgengilegt tiltekinn tímafjölda aftur í tímann eða aðgengilegt hvar og hvenær sem er sem Video on demand eða VOD. Það að veita aðgang að sjónvarpsefni á þennan hátt sé að öllu leyti lögleg starfsemi en ef efnið sem sé dreift hafi ekki verið fengið eftir löglegum leiðum eða með samþykki rétthafa þess geti verið um ólögmæta starfsemi að ræða.
Er minnt á að í könnun Gallup frá 2024 hafi 30 prósent þátttakenda játað að nota ólöglegt streymi eða niðurhal en í aldurshópnum 15-29 ára hafi hlutfallið verið 59 prósent. Ljóst sé því að um útbreitt vandamál sé að ræða hér á landi.
Ólögmæt notkun réttindavarins efnis hafi víðtækar afleiðingar og grafi undan lögmætum markaði, sem leiði til verulegs tekjutaps fyrir efnishöfunda og rétthafa, þar á meðal fjölmiðla, og stofni netöryggi notenda í hættu. Áætlað sé að tekjutap af hugverkastuldi hér á landi vegna ólöglegs streymis og niðurhals á sjónvarpsefni geti numið um 4 milljörðum króna. Auk þess séu dæmi um að slík starfsemi sé nýtt til að fjármagna skipulagða glæpastarfsemi af öðru tagi. Ólögmæt dreifing á höfundaréttarvörðu efni sé jafnframt til þess fallin að draga úr nýsköpun, hækka áskriftagjöld sjónvarpsstöðva, draga úr framleiðslu á efni og skerða tekjur listamanna.
Enn fremur segir í greinargerðinni að lengi hafi verið til umræðu hvernig sporna megi við þessari háttsemi. Félag rétthafa í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaði hafi staðið fyrir kærum til lögreglu vegna slíkra brota. Þá hafi fjölmiðlar höfðað einkarefsimál gegn einstaklingum sem stundað hafi ólögmæta sölu á aðgangi að læstri dagskrá sjónvarpsstöðva í gegnum streymisveitur. Í því samhengi er rifjaður upp dómur yfir íslenskum manni, búsettum á Spáni, sem dæmdur var árið 2024 fyrir brot á höfundalögum. Hann var dæmdur í 60 daga skilorðsbundið fangelsi og til að greiða fjölmiðlafyrirtækinu Sýn bætur en maðurinn hafði selt Íslendingum á Spáni meðal annars aðgang að læstri dagskrá Sýnar.
Segir í greinargerðinni að í samtölum við félag rétthafa og stærstu fjölmiðla landsins hafi komið fram ábendingar um að eftirliti með kerfisbundnum höfundarréttarbrotum sé verulega ábótavant. Færst hafi í aukana að höfundaréttarvörðu efni sé streymt og því miðlað með ólögmætum hætti í atvinnuskyni, einkum í gegnum IP-sjónvarp og svokallaða Plex-myndþjóna. Styrkja þurfi viðbrögð lögreglu við ábendingum um stórfelld höfundarréttarbrot og að grípa verði til ráðstafana til að takmarka svokallaða sjóræningjastarfsemi á höfundaréttarvörðu efni. Á meðal þess sem bent hafi verið verið á sé að taka þurfi refsiramma höfundalaga til endurskoðunar og hækka hámarksrefsingar vegna alvarlegra brota á lögunum.
Nauðsynlegt sé talið að stjórnvöld taki skýra afstöðu gegn brotum sem þessum og þeirri þróun sem hafi orðið síðustu ár. Það verði best gert með því að hækka refsiramma höfundalaga. Núgildandi tveggja ára hámarksrefsing hafi ekki verið talin endurspegla nægilega alvarleika og neikvæðar afleiðingar brotanna fyrir rétthafa. Þá hafi rétthafar og félög rétthafa einnig átt erfitt með að fá mál tekin fyrir hjá lögregluyfirvöldum, meðal annars vegna þess að brotin séu ekki talin nægilega alvarleg eða að þekking á brotastarfseminni og tæknilegum hliðum hennar sé ekki til staðar.
Umsagnarfrestur í samráðsgátt er nú liðinn en annað tækifæri til að veita umsögn gefst þegar frumvarpið verður lagt fram á þingi.
Í þeim umsögnum sem lagðar hafa verið fram er frumvarpinu fagnað en meðal umsagnaraðila eru áðurnefnt Félag rétthafa í sjónvarps- og kvikmyndaiðnaði, Bandalag íslenskra listamanna, Samtök kvikmyndaleikstjóra og Samband íslenskra kvikmyndafyrirtækja.
Einna mestur fögnuður er í umsögn Sýnar ekki síst vegna þeirra áhrifa að fyrningarfrestur brota á lögunum muni hækka með hertum refsingum. Þar kemur einnig fram að maðurinn sem hlaut áðurnefndan dóm hafi þrátt fyrir það haldið áfram að selja aðgang að IP-sjónvarpi gegnum erlenda greiðsluþjónustu, og veitt aðgang að hundruðum þúsunda sjónvarpsrása og myndefni í miklu magni. Þrátt fyrir augljóst og alvarlegt ítrekunarbrot hafi málið ekki fengið framgang hjá lögreglu.
Sýn segir hegðun mannsins sýna að refsingar fyrir brot á höfundalögum séu of vægar. Leggur fyrirtækið til að frumvarpsdrögin verði hert enn frekar og í þau bætt ákvæði um að við mat á því hvort brot teljist stórfellt skuli horft til þess hvort þau hafi verið framin í atvinnuskyni eins og raunin sé hvað varðar umræddan mann.
