Nefnd um eftirlit með lögreglu gerir nokkrar athugasemdir við vinnubrögð lögreglunnar á Suðurnesjum í máli þar sem óeinkennisklæddir lögreglumenn bönkuðu upp á á heimili í umdæminu. Til dyra kom ólögráða stúlka sem varð afar hrædd þegar hún sá lögreglumennina en að minnsta kosti hluti þeirra huldu andlit sín með lambúshettum og mun það hafa hrætt stúlkuna enn meira. Stúlkan hljóp inn í húsið og lögreglumennirnir fóru á eftir henni en nefndin gagnrýnir að þeir hafi ekki greint stúlkunni þegar í stað frá því að þeir væru lögreglumenn og mun nokkur tími hafa liðið þar til stúlkunni var loks gerð grein fyrir hvers kyns var.
Atvikið átti sér stað í apríl á síðasta ári. Það kemur ekki fram í hvaða sveitarfélagi þetta var en þar sem um var að ræða lögregluna á Suðurnesjum liggur beinast við að álykta að það hafi verið í umdæmi hennar.
Það var móðir stúlkunnar sem lagði kvörtunina fram. Samkvæmt kvörtuninni var stúlkan ein á heimili þeirra um kl. 16:00 þegar bankað hafi verið harkalega á rúðu á neðri hæð hússins. Hún hafi opnað útidyrnar og við henni blasað þrír óeinkennisklæddir menn. Við það hafi hún orðið skelkuð og hlaupið inn í húsið þar sem hún hafi reynt að læsa millihurð sem skilji að forstofu og íbúðarrými fjölskyldu hennar. Einn mannanna hafi þá farið á eftir henni og rifið upp hurðina svo hún hafi ekki náð að læsa henni.
Dóttir hennar hafi þá reynt að hlaupa upp stigann í húsinu þar sem hún hafi talið um innbrotsþjófa að ræða enda ekkert sem hafi bent til þess að lögregluaðgerð væri í gangi. Einn mannanna hafi farið á eftir henni, gripið í hendur hennar í miðjum stiganum og haldið þeim fyrir aftan bak hennar. Hún hafi þá verið hágrátandi og öskrað á mömmu sína. Það hafi ekki verið ekki fyrr en lögreglukona hafi komið inn og ítrekað fyrir dóttur hennar að þetta væru allt lögreglumenn sem hún hafi áttað sig á að líklega væri ekki verið að ræna henni. Þá fullyrti móðirin að dóttur hennar hafi verið haldið fastri í allt að 15 mínútur.
Lögreglan á Suðurnesjum afhenti nefndinni öll gögn vegna málsins en engar upptökur voru til af atvikinu. Þar að auki tók lögreglufulltrúi saman greinargerð. Í henni kom fram að aðdragandi atviksins hafi verið rannsókn á innflutningi fíkniefna og að meintur viðtakandi efnanna hafi verið staddur í umræddu húsi.
Þá kom einnig fram að eðlilega hafi stúlkunni verið brugðið. Segir einnig að um hafi verið að ræða rannsóknarlögreglumenn og hluti þeirra hulið andlit sitt með lambhúshettum en slík ráðstöfun sé í sjálfsvald sett meðal rannsóknarlögreglumanna sem vinni að rannsóknum mála er varði skipulagða brotastarfsemi. Þegar rannsóknarlögreglumennirnir hafi gert sér grein fyrir aldri stúlkunnar hafi þeir sýnt henni skilríki sín og útskýrt fyrir henni ástæðuna fyrir veru þeirra á heimilinu. Henni hafi einnig verið leyft að hringja í móður sína sem hún hafi haldið símasambandi við þar til móðirin kom á staðinn.
Í framhaldinu hafi foreldrar hennar og húsráðendur verið upplýst um málavexti og veittar samskiptaupplýsingar ef frekari upplýsinga væri þörf. Sagði lögreglufulltrúinn að ekki yrði séð að hægt hafi verið að vinna lögregluaðgerðina með öðrum hætti. Til rannsóknar hafi verið brot gegn lögum um ávana- og fíkniefni og ríkir rannsóknarhagsmunir í húfi, að ná til samsekra sem hafi dvalið í húsinu. Í engum gögnum sem lögregla hafði aðgang að hafi legið fyrir upplýsingar um að í íbúðinni væri önnur íbúð sem væri leigð út og að aðgengi að henni væri sameiginlegt með öðrum íbúa hússins.
Einnig hafi fyrstu viðbrögð stúlkunnar eftir að hún opnaði dyrnar verið að hlaupa í burtu en sömu viðbrögð séu þekkt þegar lögregla hafi afskipti af sakborningum við sambærilegar aðstæður. Vildi þó lögreglufulltrúinn meina að viðbrögð stúlkunnar hefðu verið eðlileg en vegna þeirra hafi rannsóknarlögreglumennirnir líklega ekki gert sér strax grein fyrir ungum aldri hennar.
Miðað við orðalag greinargerðarinnar voru stúlkan og móðir hennar ekki á nokkurn hátt grunaðar um aðild að fíkniefnainnflutningnum og lögreglan ekki vitað að íbúðin sem þeir bjuggu í væri í umræddu húsi.
Nefnd um eftirlit með lögreglu segir í sinni niðurstöðu það afar miður að stúlkan hafi lent í hringiðu lögregluaðgerða og orðið fyrir verulega áfalli vegna þeirra. Þá telur nefndin óheppilegt að ekki séu til upptökur af atvikinu, sér í lagi þar sem aðilum beri ekki að öllu leyti saman um málsatvik.
Nefndin segir að samkvæmt reglugerð um lögregluskilríki og notkun þeirra skuli óeinkennisklæddir lögreglumann við störf að jafnaði gera viðkomandi borgara það ljóst, áður en hann beri upp erindi sitt að hann sé lögreglumaður. Þetta geti hann gert með því að framvísa lögregluskilríkjunum. Þó sé heimilt samkvæmt reglugerðinni að víkja frá þessari meginreglu við handtöku ef ólæti standi yfir.
Nefndin segir enn fremur gögn málsins bera með sér að stúlkunni hafi ekki verið gert ljóst með neinum hætti í umrætt sinn að þar væru lögreglumenn á ferð. Með hliðsjón af eðli lögregluaðgerðarinnar verði þó að teljast sennilegt að undanþáguákvæði reglugerðarinnar hafi verið uppfyllt og því ekki þörf á að lögreglan framvísaði lögregluskilríkjum. Hins vegar hafi átt að vera svigrúm til þess að greina stúlkunni frá því munnlega að hér væri lögreglan á ferð og vísar nefndin í því skyni til ákvæða lögreglulaga þar sem segi að lögregla skuli gæta þess að mönnum verði ekki gert tjón, óhagræði eða miski framar en óhjákvæmilegt sé eftir því sem á standi.
Í ljósi þessa telur nefndin að í þessu tilfelli sé ekki um ámælisverða háttsemi starfsmanna lögreglu að ræða.
Tilefni sé aftur móti til að beina þeim tilmælum til lögreglunnar á Suðurnesjum að farið verði yfir mikilvægi þess að óeinkennisklæddir lögreglumenn sem hafa afskipti af borgurum með þvingunaraðgerðum, geri grein fyrir sér í samræmi við áðurnefnda reglugerð og lögreglulög. Þá beinir nefndin jafnframt þeim tilmælum til lögreglunnar að leiðbeina móður stúlkunnar um rétt sinn til að sækja um bætur á grundvelli laga um meðferð sakamála.
Nefndin telur að öðru leyti ekki tilefni til aðhafast frekar vegna málsins.
