Umboðsmaður Alþingis hefur lokið meðferð sinni á kvörtun ónefnds einstaklings vegna meðferðar sem viðkomandi segist hafa hlotið hjá tollvörðum á Keflavíkurflugvelli skömmu fyrir síðustu jól. Segist einstaklingurinn hafa verið látin afklæðast að fullu án nokkurra skýringa og án heimildar í lögum.
Það kemur ekki fram í bréfi umboðsmanns til kvartandans af hvaða kyni viðkomandi sé en af bréfinu má ráða að viðkomandi sé af erlendum uppruna og hafi ekki íslensku sem móðurmál.
Í bréfinu kemur fram að kvörtunin var lögð fram þann 7. janúar síðastliðinn og að hún lúti að framkomu tollvarða á Keflavíkurflugvelli í garð kvartandans þann 22. desember 2025. Nánar tiltekið lúti kvörtunin að því að kvartandinn hafi verið látinn undirgagnast leit þar sem hann hafi þurft að afklæðast að fullu án þess að honum hafi verið gerð grein fyrir ástæðu leitarinnar og lagagrundvelli hennar, án aðstoðar túlks og án þess að ástæða hafi verið til að leita á honum með þessum hætti. Þá var í kvörtuninni farið þess á leit við umboðsmann að veittar yrðu útskýringar á tilgreindum atriðum varðandi leitina.
Í svari sínu bendir umboðsmaður á að samkvæmt lögum taki embættið ekki mál fyrir fyrr en stjórnvöld, þar með talið æðra stjórnvald þegar það eigi við, hafi lokið umfjöllun sinni um málið.
Í samræmi við þetta hafi þeirri starfsvenju verið fylgt hjá umboðsmanni að kvartanir, sem lúti að því hvernig einstakir starfsmenn í stjórnsýslunni ræki skyldur sínar, verði almennt að hafa verið bornar undir þann, sem fari með agavald gagnvart viðkomandi starfsmanni, áður en þær geti komið til athugunar hjá umboðsmanni. Þannig fái forstöðumaður stofnunar tækifæri til að fjalla um málið og taka afstöðu til þess hvort tilefni sé fyrir hann að bregðast við gagnvart umræddum starfsmanni.
Bendir umboðsmaður á að samkvæmt tollalögum fari ríkisskattstjóri með tollamálefni og skipi hann tollverði til starfa hjá Tollgæslu Íslands. Tollgæslustjóri fari síðan með daglega stjórn og rekstur Tollgæslu Íslands í umboði ríkisskattstjóra.
Segir enn fremur í bréfi umboðsmanns til umrædds einstaklings að hvorki verði séð að hann hafi borið aðfinnslur sínar upp við tollgæslustjóra né ríkisskattstjóra. Rétt sé að beina þessum athugasemdum til þeirra. Umboðsmaður minnir einnig á að samkvæmt tollalögum fari fjármála- og efnahagsráðherra með æðstu stjórn tollamála í landinu. Ráðherrann hafi eftirlit með því að tollyfirvöld ræki skyldur sínar. Hann hafi rétt til þess að fá til athugunar tollskjöl aðila og gögn varðandi þau og krefja tollyfirvöld skýringa á öllu því er varði framkvæmd laganna.
Telur umboðsmaður að í samræmi við ákvæði laga sé rétt að æðra stjórnvaldi sé gefinn kostur á að beita heimildum, sem í yfirstjórnunar- og eftirlitshlutverki þess felist, telji það tilefni til, áður en umboðsmaður taki kvörtun til meðferðar. Því sé réttast að kvartandinn leiti til fjármála- og efnahagsráðuneytisins sé hann ósáttur að fenginni niðurstöðu ríkisskattstjóra. Leiti hann til ráðuneytisins og sé ósáttur eftir að niðurstaða þess liggi fyrir geti hann leitað til umboðsmanns á nýjan leik með kvörtun.
Hvað varðar beiðni kvartandans um tilgreindar útskýringar á atriðum varðandi leitina ráðleggur umboðsmaður honum að beina henni til tollgæslustjóra og eftir atvikum í framhaldinu ríkisskattstjóra.
Næsta skref fyrir kvartandann við fá úrlausn sinna mála ætti því samkvæmt umboðsmanni Alþingis að vera að snúa sér til tollgæslustjóra og ríkisskattstjóra.
