Ræða Donalds Trump á heimsviðskiptaráðstefnunni í Davos í vikunni olli fjaðrafoki. „Engin leið er að spá fyrir um hvað Trump gerir næst, hann skiptir um skoðun með litlum fyrirvara og segir það sem honum dettur hug á hverjum tíma. Allir verða að hlusta því hann er forseti Bandaríkjanna,“ segir Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri. Hilmar telur að Trump sé búinn að fá nóg af mörgum þjóðarleiðtogum í Evrópu vegna andstöðu þeirra við friðarumleitanir hans varðandi Úkraínustríðið:
„Margir Evrópuleiðtogar vita ekki sitt rjúkandi ráð. Ég held að Trump sé orðinn þreyttur á þeim, meðal annars fyrir að standa gegn málamiðlunartilraunum sínum til að ná friðarsamningi við Rússa vegna Úkraínustríðsins. Upphaflega ætlaði hann að stoppa stríðið á einum degi.“
„Varðandi Grænlandsmálið óttast Evrópuríki í NATO að það geti eyðilagt NATO. Ég held að Donald Trump hafi ekki miklar áhyggjur af því. Hann hefur talað um að NATO sé úrelt stofnun og að Bandaríkin beri uppi varnir Evrópu á ósanngjarnan hátt og uppskeri lítið þakklæti. Trump vill minnka hernaðarviðveru Bandaríkjanna í Evrópu. Það má vel vera að í raun vilji hann losna úr NATO og sé sama um svokallaðan „transatlantic link.“ Þetta eru allt góðar fréttir fyrir Vladímír Pútin, forseta Rússlands,“ segir Hilmar og segist vel skilja sárindi Dana vegna ummæla Trumps um Grænland. Hins vegar sé óljóst hvaða samkomulag sé í burðarliðnum hvað varðar afskipti Bandaríkjamanna af Grænlandi:
„Það er ljóst að Danmörk getur ekki tryggt öryggi Grænlands á tímum stórveldasamkeppni á norðurslóðum. Danmörk hefur sýnt Bandaríkjunum mikla hollustu í NATO í gegnum árin. Fimmta grein NATO hefur aðeins einu sinni verið virkjuð og það var þegar ráðist var á tvíburaturnana (World Trade Center) í New York. Mér skilst að Danir hafi tapað álíka mörgum mannslífum í stríðinu í Afganistan, sem kom í kjölfar hryðjuverkaárásarinnar í New York, og Bandaríkin ef við tökum tillit til fólkfjölda. Það er engin furða að Danir séu sárir vegna Grænlands.
Það er óljóst hverskonar „samkomulag“ náðist milli framkvæmdastjóra NATO, Mark Rutte og Donald Trump í Davos og Rutte hefur tæpast nokkuð umboð til að semja um málið. Trump vill kannski að hægt sé að segja hann stækkaði Bandaríkin á sínum forsetaferli. Vonandi flýtir allt þetta uppistand vegna Grænlands að lokum fyrir sjálfstæði landsins en það er vilji Grænlendinga sem hafa gert drög af eigin stjórnarskrá.“
„Það er ljóst að Trump vill vinna einhliða á alþjóðavettvangi og vera óháður öðrum ríkjum. Hann metur hefðbundna bandamenn ekki mikils og ber litla virðingu fyrir flestum leiðtogum Evrópu. Hann hefur lítinn áhuga á alþjóðastofnunum eða alþjóðalögum. Þó voru það Bandaríkin sem réðu mestu um þær reglur sem núverandi alþjóðastofnanir starfa eftir. Trump virðist ekki telja að alþjóðastofnanir og alþjóðalög séu í þágu Bandaríkjanna, þær kosta mikið og skila Bandaríkjunum litlu. Viðhorf hans í þessu efni eru ólíkt fyrri forsetum Bandaríkjanna.
Trump hefur ekki áhuga á deilum við Rússa, vill fá Pútin í G8 og svokallað friðarráð sitt. Hann vill líka hafa bærilegt samband við Kína. Hann grípur frekar til hernaðaraðgerða gegn veikari ríkjum. Þessar aðgerðir standa í skamman tíma án þess að senda hermenn inní viðkomandi lönd. Dæmi um þetta er Íran, Nígería og Venesúela.
Hann talar um að innlima Kanada sem 51 ríki Bandaríkjanna, lætur Noreg heyra það fyrir að veita honum ekki Nóbelsverðlaun og svo er það Grænlandsmálið og Danir sem honum þykja vanþakklátir. Hann forðast að láta draga Bandaríkin inní löng stríð eins og Afganistan með landher. Slík stríð verða oft löng. Afganistan stríðið stóð í 20 ár.
Trump gerir að miklu leyti það sem honum sýnist. Bandaríkjaþing virðist ekki hafa mikil völd í þessu ástandi og Trump lætur sig litlu varða hvað fjölmiðlar segja. Hann sagði nýlega „somtimes you need a dictator.“ Hann ætlar að koma miklu í verk og vinnur hraðar flesta grunaði held ég. Hann telur sig vita hvað er best fyrir Bandaríkin og gerir það sem honum sýnist.
Lönd þurfa að greiða milljarð dollara til að fá fastafulltrúa í friðarráðið Hvert fara svo þeir peningar? Flest ESB ríki og Evrópuríki NATO sýna þessu lítinn áhuga enda hugnast þeim ekki að setjast til borðs með Vladímír Pútín á meðan stríð geisar í Úkraínu. Alexander Lúkasjenkó Forseta Hvíta-Rússlands er einnig boðið sæti. Vestrænir leiðtogar vita ekki hvaðan á sig stendur veðrið. En Donald Trump er bara rétt að byrja. Hann á þrjú ár eftir í Hvíta húsinu.“
„Það fór þó aldrei svo að Ísland kæmi ekki við sögu í Davos. Trump nefndi Ísland í ræðu sinni og hefur þá örugglega ætlað að segja Grænland. Þess má þó geta að áhugi Bandaríkjanna á auðlindum Íslands og Grænlands á sér langa sögu. Til dæmis lét utanríkisráðuneyti Bandaríkjanna gera skýrslu um auðlindir landanna árið 1868 sem má sjá hér.“
Hilmar segir að engin yfirvofandi ógn steðji að Íslandi og skynsamlegt sé fyrir Íslendinga að halda sig til hlés:
„Framundan eru átök og óvissa í fjölpóla (e. multipolar) heimi. Ég tel að Ísland eigi að hafa hægt um sig, það er engin yfirvofandi ógn í aðsigi. Aðal vandinn er á meginlandi Evrópu vegna stríðsins í Úkraínu. Ísland þarf ekki að velja milli Evrópu og Bandaríkjanna. Við höldum áfram að flytja mest af okkar útflutningsvörum inn á sameiginlegan markað ESB og um leið að rækta sambandið við Bandaríkin í öryggismálum á grundvelli tvíhliða varnarsamnings. Svo verðum við að sjá hvað verður um NATO.“
