Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur staðfest þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að svipta mann atvinnuleysisbótum í tvo mánuði auk þess að krefja hann um endurgreiðslu ofgreiddra bóta. Bar maðurinn sig afar illa og sagðist glíma við bæði líkamlega og andlega vanheilsu, meðal annars vegna þess sem hefði komið fyrir hann í fyrri störfum. Sagðist hann einnig eiga enga peninga til að standa undir endurgreiðslunni sagðist treysta alfarið á bæturnar sér til framfærslu.
Úrskurður féll í lok október síðastliðins en hefur fyrst núna verið birtur opinberlega.
Manninum var tilkynnt af Vinnumálastofnun í ágúst 2025 að bótaréttur hans hefði verið felldur niður í tvo mánuði með vísan til þess að hann hefði ekki tilkynnt stofnuninni um tilfallandi tekjur eða vinnu. Honum var jafnframt tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið 1. maí til 31. október 2024, að fjárhæð 819.424 krónur, að meðtöldu álagi.
Kærði maðurinn ákvörðunina til nefndarinnar. Í kærunni kom fram að hann væri atvinnulaus og hefði engar reglulegar tekjur. Hann hefði síðustu tvo mánuði á undan reynt að koma á fót litlu fyrirtæki og jafnframt hafið nám í íslensku við Háskóla Íslands. Hann hefði verið að starfa í hlutastarfi en vegna aðstæðna væri hann án fjárhagslegs stuðnings til að standa undir nauðsynlegum útgjöldum á borð við mat og húsaleigu.
Sagðist maðurinn hafi orðið fyrir einelti og ofbeldi í fyrra starfi og einnig orðið fyrir slysi við vinnu hjá öðrum vinnuveitanda við björgunaraðgerðir í Silfru og hafi í kjölfarið þurft á geðheilbrigðisþjónustu að halda.
Maðurinn sagði enn fremur að hann hefði starfað í góðri trú og ekki vísvitandi gefið rangar upplýsingar. Hann væri að vinna í því að bæta stöðu sína með því að byggja upp eigið fyrirtæki og stunda nám í íslensku í því skyni að aðlagast íslensku samfélagi betur. Innheimta skuldarinnar kæmi til með að setja það í hættu og gera honum ókleift að ná bata og leggja sitt af mörkum til samfélagsins. Taldi maðurinn sér ekki fært að endurgreiða fjárhæðina og að innheimta hennar myndi hafa alvarlegar afleiðingar, bæði fjárhagslegar og andlegar. Því fór hann fram á að skuldin yrði felld niður að fullu.
Vísaði maðurinn til þess að hann hefði talið að greiðslur sem hefðu borist í apríl 2024 væru uppgjör á áunnum réttindum og vangreiddum launum vegna ólögmætrar uppsagnar en ekki ný atvinna sem hefði áhrif á rétt hans til atvinnuleysisbóta. Tekjur frá því tímabili hafi verið smávægilegar, tilfallandi og misjafnlega skráðar og hann hafi ekki haft vitneskju um að þær féllu undir tilkynningarskyldu.
Vísaði maðurinn til meðalhófsreglunnar og benti á að hann hefði glímt við alvarleg fjárhagsleg og heilsufarsleg vandamál, bæði líkamleg og andleg. Hann taldi að krafa um endurgreiðslu í heild sinni ásamt álagi setti hann í ómögulega stöðu og græfi undan möguleika hans til náms, endurhæfingar og stofnunar eigin fyrirtækis.
Í andsvörum sínum vísaði Vinnumálastofnun til þess að ákvörðunin hafi verið tilkomin vegna þess að maðurinn hefði verið skráður í nám og þegið óútskýrðar launagreiðslur á tímabili sem hann hefði þegið atvinnuleysisbætur.
Maðurinn hefði ekki framvísað neinum launaseðlum þar sem kæmi fram að um væri að ræða uppgjör á áunnum réttindum og vangreiddum launum vegna ólögmætrar uppsagnar sem sótt hafi verið í gegnum stéttarfélag hans. Að sögn mannsins hafi hann tekið að sér tilfallandi vinnu sem að hluta til hafi verið „svört“ (e. off the books) hjá tveimur fyrirtækjum og að á launaseðlum mætti sjá að greiðslur hafi verið óverulegar. Maðurinn hafi einnig upplýst að hann væri að stunda nám við Háskóla Íslands.
Vísaði stofnunin til þeirrar ríku tilkynningarskyldu sem hvílir á atvinnuleysisbótaþegum. Í umsókn sinni um bætur hafi maðurinn ekkert minnst á að hann ætti inni greiðslur frá síðasta vinnuveitanda, sem hafði sagt honum upp, fyrir utan 14 daga orlof.
Úrskurðarnefnd velferðarmála segir ljóst að að maðurinn hafi fengið launagreiðslur frá tveimur fyrirtækjum á tímabilinu maí til og með október 2024 samhliða greiðslum atvinnuleysisbóta frá Vinnumálastofnun.
Fyrir liggi einnig að maðurinn hafi þegar hann sótti um bætur fengið senda staðfesting á móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur þar sem tilgreint hafi verið að upplýsa þyrfti um allar tekjur, hlutastarf, tilfallandi vinnu, tekjur eða fjármagnstekjur á „Mínum síðum“ Vinnumálastofnunar. Honum hafi verið bent á að ítarlegri upplýsingar um réttindi og skyldur væri að finna undir liðnum „Hvað þarftu að vita“ á vefsíðu stofnunarinnar. Hann hafi þar af leiðandi átt að vita að honum bæri skylda að tilkynna um tekjurnar.
Nefndin segir einnig að lög séu skýr þegar kemur að skyldu til að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur.
Því verði að staðfesta endurgreiðslukröfu Vinnumálastofnunar og einnig tveggja mánaða sviptinguna.
Hvað varðar kröfu mannsins um að fella niður álag á endurgreiðslukröfuna segir nefndin að það sé aðeins hægt ef ekki sé hægt að kenna honum um þá annmarka sem leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Hann hafi hins vegar ekki tilkynnt um þær tekjur sem hafi orðið kveikjan að kröfu um endurgreiðslu og því verði að hafna því að fella álagið niður.
