Á ríkið að vera með einokun á áfengissölu í forsvarnarskyni og ógnar tilkoma áfengisnetverslana þessu hlutverki ríkisins? Um þetta snúast ritdeilur þeirra Elíasar Blöndals Guðjónssonar, annars eigenda áfengisverslunarinnar Santé, og Láru G. Sigurðardóttur, læknis og doktors í lýðheilsuvísindum.
Lára birti grein á sunnudaginn ásamt Valgerði Rúnarsdóttur, en þar var stjórnmálamanni sem vill frjálsari áfengissölu líkt við lækni sem hunsar vísindi og gefur skaðleg ráð. Elías svaraði greininni á sunnudagskvöldið þar sem hann sakaði Láru og Valgerði um forræðishyggju og sagði að áfengisneysla á Íslandi hefði dregist saman undanfarin ár. Lára svaraði svo Elíasi fullum hálsi í morgun og sagði framsetningu hans hvorki standast gagnalega, lýðheilsufræðilega né taugalífeðlisfræðilega. Horfa þurfi á langtímagögn frekar en stuttar sveiflur. Þetta lét Elías ekki ganga yfir sig þegjandi og hljóðalaust og birti hann aðra svargrein rétt í þessu þar sem hann hraunar yfir Láru.
Sjá einnig: Lára svarar eiganda Santé fullum hálsi – Sagði hana beita ódýru og ósmekklegu bragði
Elías skrifar:
„Greinar Láru G. Sigurðardóttur eru nokkurs konar andstæða við árgangsvín – þær batna ekki með aldrinum. Nýjasta grein hennar er engin undantekning. Lára, doktor í svokölluðum lýðheilsufræðum, sér ekki einstaklinga með sjálfstæðan vilja og mismunandi þarfir. Hún sér hjörð sem þarf á smölun að halda. Lára hefur óbilandi trú á tvennu, að Íslendingar geti ekki stjórnað sér sjálfir og að ríkið geti það fyrir þá.“
Hann bendir á að Ísland eigi heimsmet í fjölda áfengisverslana miðað við höfðatölu. Sú staðreynd afsanni kenningar Láru, sem hann kallar „hjarðheilsufræðing“, um að stýring á sölu sé meðal skilvirkustu lýðheilsuaðgerða gegn áfengisskaða.
Lára haldi því fram að áfengisneysla hafi aukist og vísi til gagna um neyslu á árunum 2013-2023. Elías segir að þó að neysla hafi aukist á einhverju tímabili þá sé um samdrátt að ræða í dag. Áfengisneysla hafi dregist saman. Lára sé bara að velja sér upphafspunkt sem henti hennar málflutningi.
„Alveg sama hversu oft Lára vísar í sömu úreltu gervivísindin þá ljúga tölurnar ekki“
Lára haldi því fram að áfengisneysla kosti íslenska ríkið rúma 100 milljarða árlega. Elías segir að þar sé Lára að vísa til BS-ritgerðar sem heimildar, sem Elías gefur ekki mikið fyrir og kallar ófullkomna heimild þar sem ritgerðin byggi að stórum hluta á öðru námsverkefni. Í raun sé ótrúlegt að „hin sprenglærða Lára“ hunsi skýrslu Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands frá árinu 2018 þar sem fram kemur að samfélagslegur kostnaður áfengisneyslu nemi um 22 milljörðum á ári. Á sama tíma hafði ríkið um 28-30 milljarða í tekjur af áfengissölu.
Lára haldi því fram að ÁTVR auglýsi ekki en Elías segir að það hafi vakið kátínu hans og deilir hann með grein sinni fjölda skjáskota af auglýsingum Vínbúðarinnar. Eins sakar hann Láru um að vísa í umdeilda fræðimenn. Til dæmis einn sem hafi verið gagnrýndur fyrir að handvelja rannsóknir sem henta niðurstöðu hans. Bendir hann að sama bragði á fræðigreinar sem benda til þess að samband sölustaða og neyslu sé ekki línulegt og að það séu tekjur og verðlag sem stýra neyslu en ekki sölufyrirkomulag.
Telur Elías að Lára hafi sjálf gerst sek um að tína bara til það sem hentar hennar málflutningi og virða að vettugi þau gögn sem benda til hins andstæða. Tilgangurinn helgi meðalið.
„Samkvæmt hjarðheilsufræðunum er ríkiseinokun góð vegna þess að ríkiseinokun er góð. Sannkölluð hringrök klædd í akademískan búning. Engin raunveruleg skýring er gefin á því hvers vegna ríkið, sem flytur ekki inn eina einustu vínflösku, framleiðir ekki einn einasta lítra og hefur enga sérstaka þekkingu á áfengi, ætti að vera eini aðilinn sem selur hana.“
Læknirinn láti eins og enginn munur sé á venjulegri neyslu áfengis og misnotkun. Samkvæmt því sé hvert einasta vínglas vandamál.
„Þá er sérhver Íslendingur sem nýtur áfengis í hófi í raun sjúklingur sem veit það bara ekki ennþá. Þetta eru ekki nein sérstök fræði, þetta er sjúkdómsvæðing á eðlilegu lífi.
[…]
Þórbergur Þórðarson skrifaði einu sinni bréf til Láru – konu sem hafði sannfæringu og hélt fast í hana hvað sem öðrum fannst. Ég veit ekki hvort Lára hefur lesið þá bók, en ef svo er þá vonar maður að hún hafi tekið eftir að sannfæringin ein og sér er ekki sönnun fyrir sannleika. Stundum þarf að hlusta á aðra, jafnvel þá sem selja áfengi, til að sjá heildarmyndina.
Ég óska Láru velfarnarðar í sínum krossferðum en á meðan ætla ég og aðrir Íslendingar að halda áfram að njóta þeirra lífsgæða sem fylgja því að vera frjálsir einstaklingar sem láta ekki stjórna sínu daglega lífi af sérfræðingum í sloppum.
Látum staðreyndirnar tala sínu máli, hér þarf ekkert að óttast nema óttann sjálfan.“
