Heimildarþátturinn Bak við lás og slá-Litla-Hraun, Ísland: Fangelsi við enda veraldar (e. Behind Bars-Litla-Hraun, Iceland: Prison at the End of the World) er nú aðgengilegur á YouTube. Þátturinn er hluti af alþjóðlegri þýskri heimildarþáttaröð sem sýnir ólík fangelsiskerfi víðs vegar um heiminn og setur íslenska fangelsiskerfið í alþjóðlegt samhengi.

Þátturinn, sem var tekinn upp á Litla Hrauni undir lok nóvember á síðasta ári, veitir sjaldséða innsýn í daglegt líf innan fangelsisins og dregur fram ólík sjónarhorn þeirra sem þar starfa og dvelja.

Sjá einnig: Litla-Hraun fangelsi við enda veraldar – „Við treystum engum“

Viðbrögð netverja við þættinum eru athyglisverð, en þeim þykir íslenska fangakerfið töluvert ólíkt því sem er rekið í til dæmis Bandaríkjunum. Sumum þykir Litla-Hraun heldur heimilislegt og minna frekar á heimavist en fangelsi.

„Framleiðendur hafa þurft að leggja töluvert á sig til að láta þetta fangelsi líta út fyrir að vera ógnvekjandi,“ skrifar einn undir þáttinn á YouTube, en mörg ummælin eru í þessum anda.

Netverjar virðast gáttaðir á aðbúnaði fanganna. Þeir hafi aðgengi að leikjatölvum og annarri afþreyingu, eldi matinn saman og deili honum, fái borgað fyrir vinnu sína og virðast bara hafa það virkilega gott. Eins vakti það athygli að fangaverðirnir sýndu föngum virðingu og kurteisi í samskiptum. Sumir benda á að þetta þurfi að skoða í samhengi við þá staðreynd að á Íslandi séu fangar ólíklegri en víða annars staðar til að brjóta aftur af sér. Þetta sýni að betrunarstefna beri árangur. Aðrir benda á að það sé áfellisdómur yfir íslenska kerfinu að okkar „harðasta“ fangelsi sé líkt við fimm stjörnu hótel.

„Ég efast um að nokkur fangi vilji strjúka úr þessu fangelsi,“ skrifar einn furðu lostinn. Fleiri benda á að það séu nú margir sem ganga frjálsir sem búa við þrengri kost og verri aðbúnað. 

„Ég veit um íbúðir sem kosta peninga sem eru verri en þetta.“

„Kalla þeir þetta fangelsi? Jeminn, þetta er eins og íbúðin mín hér í Kanda nema mér finnst fangelsið betra.“

„Eina fangelsið í heiminum með kókópöffs, hótelherbergjum og hvítum gaurum sem eru með buxurnar á hælunum.“

„Glæpamenn á Íslandi skrifa líklega heim og segja: Hey, vildi að þú værir hér. Gufubaðið er geggjað og við erum með prjónaklúbb á fimmtudögum.“

Eins og áður segir hrósa sumir kerfinu okkar. Fangelsið sé vissulega heimilislegt en þetta sýni að fangelsi sé ekki  bara refsing heldur vettvangur betrunar.

„Samt er þetta skilvirkara í því að draga líkum á því að fangar brjóti aftur af sér heldur en hrottalegur aðbúnaður, léleg heilbrigðisþjónusta og nauðugnarvinna. Það er eins og þeim sé í alvörunni annt um að gera samfélagið sitt öruggara í stað þess að valda sársauka og kvölum. Snýst meira um betrun heldur en samfélagslega hefnd.“

Sumir velta því fyrir sér hvort fangelsið minni ekki um of á heimavist eða meðferðarstofnun. Mögulega langi fanga ekkert að sleppa.

„Þetta er ekki fangelsi heldur meðferðarstofnun.“

„Þetta er ekki fangelsi heldur heimavist“

„Þetta er eins og hótel.“

„Guð, ég vil fara til Íslands bara til að fara í fangelsi. Þeir hafa það gott.“

„Fangaverðirnir bjóða þeim meira að segja góða nótt. Breiða þeir líka yfir þá áður en þeir slökkva ljósin og kveikja á næturljósinu?“

„Þetta hlýtur að vera eitt besta fangelsið í heiminum, fullt af fólki sem býr við verri aðbúnað, það er á hreinu.“

„Eins gott að þessir gaurar viti hvað þeir hafa það gott, þetta fangelsi er eins og heimavist.“

„Ómögulegt að flýja? Ég held hann meini að það sé ólíklegt að flýja, þ.e. þeir vilja líklega ekki flýja.“

„Sýnist Ísland vera frábær staður fyrir glæpamenn.“