Sefur með plast yfir sér – Mun eyða jólunum í kjallaranum
Í bílastæðakjallaranum undir Ráðhúsi Reykjavíkur er nokkur umferð af fólki. Prúðbúinn maður á miðjum aldri klæddur í kjólföt heilsar og skóhljóðin bergmála í kjallaranum þegar hann gengur hjá með stóra hljóðfæratösku. Á eftir koma tvö pör vel til höfð og stíga upp í glæsikerrur og aka á brott. Blaðamaður dregur eðlilega þá ályktun að í nágrenninu hafi verið jólatónleikar, líklega í ráðhúsinu sjálfu eða í Tjarnarbíói hinum megin við götuna.
Viðmælandi blaðamanns kippir sér ekki upp við þessa traffík, hlátrasköll eða augngotur fólksins sem gengur hjá. Viðmælandinn er kona á sjötugsaldri sem nokkrum sinnum hefur ratað í fréttir. Hún er klædd í þykka úlpu og snjóbuxur. Hár hennar mikið, sítt og grátt, hún er góðleg í andliti með fallegt bros og augun djúpblá.
Bílastæðakjallari Ráðhússins er nú heimili hennar. Í skoti þar sem eitt af hreinsunarökutækjum borgarinnar er geymt á hún afdrep. Þar sefur hún með plast yfir sér. Haganlega raðað eru nokkrir plastpokar fullir af dagblöðum. Á daginn er hún á ferðinni, kíkir á bókasafnið og fær lánuð blöð sem hún svo skilar samviskusamlega daginn eftir.
Konan situr á móti blaðamanni á steyptum stólpa og gluggar í Fréttablaðið. Reglulega aka bílar hjá og farþegar geta ekki haldið aftur af sér og horfa forvitnir á þessa konu sem býr nú á götunni.
Konan hefur áður ratað í fréttir, síðast fyrir þremur árum þar sem greint var frá því að hún hefðist við í trjárjóðri við fjölfarna umferðargötu. Hún bjó þar í eitt til tvö ár þar til ákveðið var að höggva trén niður til að fæla hana í burtu. Í frétt DV sagði að konan væri haldin söfnunaráráttu sem lýsti sér í því að hún sankaði að sér heimilissorpi. Í frétt DV sagði:
„Konan er ekki fátæk en vegna söfnunaráráttu sinnar fær hún ekki íbúð leigða þar sem líklega fáir kæra sig um að láta safna heimilissorpi í íbúð sína. Flestir þeirra sem eru heimilislausir á Íslandi eru það vegna fíknivanda en konan stríðir ekki við slíkan vanda og hefur aldrei gert.“
Þá sagði að kerfið virtist ekki hafa neinar lausnir fyrir konuna og á þessum þremur árum virðist ekkert hafa breyst. Konan er enn án heimilis. Og rétt eins og hún sagði í viðtali árið 2013 þá kveðst hún vera ánægð að lifa utan samfélagsins. Aðspurð hvort hún sé sátt við að sofa í kjallaranum, beint fyrir neðan fólkið sem tekur allar helstu ákvarðanir sem snerta borgarana svarar hún játandi. „Það er öruggast að vera þarna,“ segir hún og bendir á skotið. „Bílarnir keyra ekki þangað. Ég vil bara fá að vera í friði,“ segir konan og biðst síðan undan viðtali.
Konan var fyrst til umfjöllunar í DV árið 2000 þegar mikið magn af rusli var hreinsað út úr íbúð hennar á Hverfisgötu.
Í DV var sagt að á þrjátíu árum hefði í nokkur skipti verið hreinsað úr íbúð hennar gegn hennar vilja. Árið 2000 hefðu 170 ruslapokar fullir af sorpi verið fjarlægðir. Konunni var síðan úthlutað íbúð á vegum félagslega kerfisins í JL-húsinu í Vesturbænum. Þegar konan missti húsnæðið flutti hún í rjóðrið og hélt til úti við í minnst eitt ár, jafnvel tvö. Þeir sem þekkja til konunnar segja að hún vilji frekar vera heimilislaus en búa við það að fá starfsfólk félagslega kerfisins inn á gafl til sín. Hún sé frjáls og ekkert hægt að taka frá henni.
Konan, sem hefur búið í bílakjallaranum í allavega hálft ár, mun eyða jólunum í þar og borða sinn mat hjá Hjálpræðishernum sem mun þjóna til borðs í Ráðhúsinu sjálfu.
DV reyndi að ná tali af Degi B. Eggertssyni borgarstjóra og Ilmi Kristjánsdóttur, formanni velferðarráðs, án árangurs. Halldór Auðar Svansson borgarfulltrúi vissi ekki af konunni en borgarfulltrúarnir Halldór Halldórsson og Líf Magneudóttir hafa vitað af henni í bílastæðahúsinu.
„Ég hef ekki orðið var við hana eða heyrt af henni. Þetta er mikið flæmi,“ segir Halldór Auðar sem telur að allt að 300 til 400 séu heimilislausir í Reykjavík þegar allt er talið.
„Ég held að þurfi sem fjölbreyttust úrræði líkt og borgin er að feta sig í átt að samanber „houseing first“,“ bætir Halldór við en úrræðið gengur í stuttu máli út á að sveitarfélög útvegi fólki, með ýmis félagsleg vandamál eða áfengisvanda, húsnæði sem þeir greiða sanngjarna leigu fyrir. Ekki sé krafist bindindis en reynt sé að styðja við fólkið með ýmsum hætti. „Þau eru einstaklingsmiðuð og ekki gerð sú krafa að fólk hreinsi sig upp áður en það fær húsnæðið. Það má samt alltaf gera betur og vera með sem fjölbreyttust úrræði. Svo hefur verið talað um að finna fleiri lausnir fyrir konur.“
Halldór Halldórsson kveðst hafa vitað af konunni og hafa rætt hennar mál við aðra í húsinu. Hann talar einnig fyrir „houseing first“-úrræðinu sem byrjað er að vinna eftir. „Mér er sagt að það séu alltaf ákveðnir einstaklingar sem vilji ekki þiggja aðstoðina.“
Aðspurður hvort hann viti hvað margir eigi ekki heimili í Reykjavík segist Halldór ekki vera með töluna á hraðbergi. „Ég óskaði eftir þessum upplýsingum fyrir ári síðan, fyrir kosningar. Þá fékk ég þau svör að það væri ekki vitað með vissu. Ég fékk tölu upp á 15-20 sem eiga þá hvergi höfði sínu halla og er ekki í gistiskýlum eða fær ekki að vera þar.“
Þarf að skapa fleiri úrræði?
„Ég held að úrræði sem hafa verið út á Granda. Þetta housing first úrræði, þessi hugmyndafræði, það er það sem mér finnst eigum að horfa á og það er byrjað að vinna eftir því. Ég reikna með að fjölbreyttari úrræði geti hjálpað fleirum.“
