Nokkur skörun er milli ráðuneyta þegar kemur að geðheilsu barna og ungmenna. Þau mál eru á málefnasviði barnamálaráðherra en nýjar ráðherranefndir hafa verið settar í gang einmitt vegna þess að málefni skarast milli ráðuneyta t.d. á sviði barna og öldrunar. Fráflæðisvandinn á Landspítalanum er gamall og hugtakið fráflæðisvandi er t.d. orðið meira en 20 ára gamalt í tengslum við skort á hjúkrunarrýmum. Nú hafa verið gerðar breytingar á greiðsluþátttöku þannig að sveitarfélögin þurfa ekki lengur að taka þátt í stofnkostnaði hjúkrunarheimila og mega innheimta gatnagjöld. Alma Möller, heilbrigðisráðherra, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Eyjan -Alma Möller - 2
Svo við komum aftur að geðsjúkrahúsinu, þá hefur verið talsverð umræða, undanfarin misseri skulum við segja, um vandræðaástand í geðheilsumálum ungs fólks, barna og unglinga. Það er rætt um BUGL og það eru þessi dvalarheimili. Hvernig er hægt að taka á þessu? Hvaða áform eru í gangi um að koma með úrbætur?
„Þegar þú segir dvalarheimili, ertu þá að hugsa um Stuðla og Gunnarsholt?“
Já, ég er að tala um það.
„Já, nú er það á málefnasviði barnamálaráðherra þannig að það er ekki hjá mér. Það er til dæmis vegna hegðunarvanda og það er auðvitað ekki sjúkdómur þannig að það er hjá barnamálaráðherra.“
En skarast þetta ekki voða mikið samt?
„Það skarast að hluta og þar auðvitað erum við að vinna saman. Við erum með ráðherranefnd um málefni barna. Það eru nýjar ráðherranefndir, bæði barna og öldrunar, þegar málefni einmitt skarast milli margra ráðuneyta. Þannig að ég hef alveg fylgst með því og auðvitað er verið að breyta Stuðlum og það er verið að byggja upp, búið að vera að breyta Gunnarsholti sem á nú bara að fara að komast í notkun eftir því sem ég veit best og síðan eru áform um að byggja í Garðabæ. En nú er ég sem sagt að svara fyrir hönd annars ráðherra og svona ekkert alveg vel við það.“
Við köfum kannski ekkert djúpt í það.
„Nei, og svo er auðvitað líka með, af því að fíknivandi barna og ungmenna hefur verið mikið til umræðu, að samkvæmt barnaverndarlögum þá heyrir það líka undir barnamálaráðherra en ekki undir heilbrigðisráðherra og það þykir mörgum koma á spánskt fyrir sjónir. En það er í gangi núna hópur, sem mér skilst að fari að ljúka störfum, sem er að skoða þetta og ég held að heilbrigðiskerfið og þá barnamálaráðuneytið, við þurfum að vinna meira saman og við erum til dæmis að gera samning um heilbrigðisþjónustu á Stuðlum og viljum koma að þessum málum. En það er þannig að svona, ef ég má segja, hreinn fíknivandi er ekki algengur hjá börnum þó að hann sé til. Hins vegar er þetta oft afsprengi hegðunarvandamála og slíks sem tilheyrir barnaverndaryfirvöldum og barnamálaráðherra og þetta er í rauninni mjög skýrt inni í barnaverndarlögum.“
Það eru heilmiklar framkvæmdir í gangi og fram undan, en mál sem hefur verið mjög mikið í umræðunni og það hefur mætt dálítið á þér og þar hafa starfsmenn Landspítalans, þeir hafa sett fram kröfugerð og þeir hafa lýst ófremdarástandi. Og ég sá við þig viðtal, ætli það hafi ekki verið bara í Kastljósi í gær þar sem þú greindir frá því að það eru þegar komin einhver 50 rúm til að taka á móti fráflæðinu frá Landspítalanum, en það hefur ekkert fækkað.
„Nei, þetta er alveg rétt. Þessi vandi er auðvitað búinn að vera mjög lengi og ég held að orðið fráflæðisvandi sé nú orðið 20 ára hið minnsta.“
Jú, maður hefur heyrt það alllengi.
„Sem landlæknir þá gerði ég fyrstu skýrslu um þetta í lok árs 2018 og síðan komu upp reglulegar krísur meðan ég var landlæknir, svona um það bil tvisvar á ári. Það má lesa í skýrslu Ríkisendurskoðunar, sem út kom í fyrra, að frá árinu 2021 hafa að meðaltali verið um 80 manns að bíða eftir hjúkrunarheimili. Það er auðvitað vandinn að það hefur verið allt of hæg uppbygging hjúkrunarrýma ýmissa hluta vegna.“
Jú, jú, það hefur nú verið tekið aðeins á ákveðnum orsökum þess, er það ekki?
Akkúrat, það er bæði svokölluð leiguleið og líka að sveitarfélögin þurfi ekki að koma með 15% af byggingarkostnaði og þau mega taka gatnagerðargjöld. Þannig að þetta tvennt hefur nú skipt miklu, en á árunum 2019 til 2024, sem sagt á sex ára bili, þá fjölgaði rýmum einungis um 69 samtals og á sama tíma fjölgaði öldruðum þannig að rýmum per þúsund aldraða, sem sagt 67 ára og eldri, fækkaði. Og undanfarið, bara núna frá áramótum, síðustu tvo mánuði rúma, þá hefur fjölgað. Það voru 100 að bíða og þarna um miðjan febrúar einhvern tímann var met slegið, 122 og það kom ákall frá Landspítala í byrjun febrúar þar sem spítalinn bað um að 40 til 50 yrðu fluttir án tafar. Og það er svona varla hægt því að rýmin eru ekki til og það er ekki hægt að taka hvaða húsnæði sem er. Sumir halda að það sé bara hægt að taka næsta hótel en svo er ekki. Þetta er hrumt, veikt fólk og það þarf lyfjaherbergi og það þarf aðstöðu fyrir starfsfólk og alls konar hluti og húsnæðið þarf að vera með sérstökum hætti.“
Einnig er hægt að hlusta á Spotify.
