Nei, reyndu ekki að þræta, það eru 365 dagar í árinu og lífið er staðreynd, segir Þursaflokkurinn í laginu Þögull eins og meirihlutinn. Textinn er eftir Einar Má Guðmundsson.
Ég held að Pontíus Pílatus hafi ekki endilega verið vondur maður. Hann vissulega gerði og fyrirskipaði mörg illvirki en það fylgdi starfinu. Hann var landsstjóri og líklega alinn upp til að verða hermaður frá blautu barnsbeini. Ég hef hitt svoleiðis menn. Þeir eru öðruvísi en annað fólk. Þeir eru kurteisir og geta verið vinsamlegir og jafnvel hjálpsamir. En þeir sýna lítil tilfinningaleg tengsl og þegar maður horfir í augun á þeim þá er bara eitthvað annað þar en það sem maður á að venjast. Það er ekki illska eða óvild heldur frekar einhverskonar mannleg fjarlægð. Ef þeim væri skipað það, af yfirboðurum sínum, að verja mig, þá myndu þeir hiklaust gera það með lífi sínu. En væri þeim sagt að ég væri óvinur þá myndu þeir fyrirhafnarlaust drepa mig ef þeir teldu það nauðsynlegt. Verkamenn lífs og dauða. Ég hef séð svona menn í sjónvarpi og heimildarmyndum og hitt nokkra bæði í Bandaríkjunum, Úkraínu og víðar. Pontíus var svona maður. Hann var ekkert sérstaklega áhugasamur um að dæma Jesú til dauða. En hann var beittur þrýstingi. Hann nennti ekki alveg að yfirheyra hann en var tilneyddur til þess. Til að bæta gráu ofan á svart þá var hann líka með slæman höfuðverk þennan dag. Það pirraði hann hvað honum fannst Jesú snúa út úr spurningum sínum með háfleygum orðum og fílósófísku tali. En hann sá eitthvað í honum, sérvitran furðufugl, sakleysingja sem engin hætta stafaði af. Enginn Sókrates eða Síseró en samt smá spekingur.
Við yfirheyrsluna sagðist Jesú kominn til að bera sannleikanum vitni, það væri í grundvallaratriðum það sem hann væri að brasa. Og þá spurði Pontíus hann þessarar frægu spurningar: Hvað er sannleikur?
Kannski var hann áhugamaður um fílósófíu eða kannski lék honum bara forvitni á að vita hvað sannleikur væri, eða hver væri skilningur þessa skringilega mannræfils á því. En líklegast var hann að spyrja í kaldhæðni þess sem veit, að fenginni reynslu, að sannleikurinn fer oft eftir því hver segir hann.
Jesú náði aldrei að svara spurningunni og þetta hefur ekki enn þá verið leitt til lykta. Það er engin niðurstaða komin í málið. Austurríski heimspekingurinn og Íslandsvinurinn Ludvig Wittgenstein, sem var líka bekkjarbróðir Hitlers í barnaskóla, setti fram þá kenningu 1921 að heimurinn væri ekki gerður úr samansafni af hlutum heldur staðreyndum. Wittgenstein var ákaflega trúaður og þar sem hvorki er hægt að sanna né afsanna að Jesú Kristur hafi verið raunverulegur maður, hvað þá að eitthvað guðlegt afl sé að verki í alheimi þá gengur hann í raun í þversögn við sjálfan sig. Og það er einmitt það sem ég elska svo mikið við hann. Hann reyndi að lifa eins leiðinlegu og ömurlegu lífi og hann gat. En á dánarbeðinum bað hann um að skilað yrði til fjölskyldu hans og vina að hann hefði átt gott líf. Það var hrein og klár lygi.
Nokkrum árum síðar setti þýski eðlisfræðingurinn Werner Heisenberg fram útreikninga sem áttu eftir að hafa afgerandi áhrif á almennan skilning manna á raunveruleikanum. Hugmyndir hans voru afleiðing eða framhald af afstæðiskenningu Albert Einstein. Hann var líka alveg á barmi þess að missa vitið. Hann hafði flúið á eyjuna Heligoland því hann var svo illa haldinn af frjókornaofnæmi á meginlandinu. Hann borðaði lítið og svaf næstum ekkert svo hann þjáðist af ofskynjunum. Hann talaði ekki við neinn og svaraði ekki ef á hann var yrt og vissi líklega ekki alltaf hvað var raunverulegt og hvað var ofheyrnir. Hann gekk með fram strandlengjunni í þungum þönkum, hring eftir hring um eyjuna. Stundum var hann jafnvel svo djúpt sokkinn í hugðarefni sín að hann hafði hann ekki rænu á að stoppa til að pissa heldur meig bara á sig á göngunni og án þess að veita því nokkra eftirtekt. Hann var augljóslega ekki í jafnvægi og margir íbúar eyjunnar óttuðust hann og höfðu áhyggjur af geðheilsu hans. Hann hefði á endanum verið handsamaður af lögreglunni og lokaður inn á geðveikrahæli. En áður en það gerðist náði hann að leysa ráðgátuna sem hann hafði verið að brjóta heilann um og setti fram hið svokallaða óvissulögmál sem er ein af grunnstoðum skammtafræðinnar. Flest fólk tengir nafn hans vinsælum sjónvarpsþáttum.
Félagi minn er kjarneðlisfræðingur. Ég var eitt sinn að segja honum sögu af alveg hreint ótrúlegri tilviljun sem ég varð fyrir. Honum fannst ekki mikið til um söguna og sá enga mystík í henni, fullyrti að ef við hefðum þekkinguna og tæknina, sem til þarf, þá væri hægt að reikna út allt okkar líf og sjá fyrir framtíðina með útreikningum. Mér fannst þetta nú frekar leiðinleg afstaða til lífsins. En ég hef síðan komist að því að mannsheilinn spilar stundum með okkur og lætur okkur muna hluti á ákveðinn hátt. Hann getur jafnvel logið blákalt að okkur. Hann telur okkur trú um að við höfum frjálsan vilja en nýjustu vísindarannsóknir sýna okkur að heilinn er búinn að taka ákvörðun áður en við höldum að við séum að taka hana. Hann stjórnar okkur og án hans erum við óstarfhæf. Það er til dæmis mjög erfitt fyrir manneskjuna að rannsaka mannsheilann af hlutleysi því skoðunin er í raun sjálfsskoðun heilans. Mér líður stundum eins og ég sé eins og farþegi í ökutæki sem er líf mitt. Margir hafa lýst svipuðum upplifunum sem einhverskonar handleiðslu að handan eða að einhver guð eða fulltrúar hans hafi leitt fólk áfram. Gæti hugsast að hvoru tveggja sé rétt. Er hugsanlega, einhvers staðar á bak við allan þennan líffræðilega tækjasal taugabrauta, eitthvað æðra, sál eða meðvitund sem er af öðrum toga ? Ég verð að viðurkenna að ég veit það ekki. Það veit það enginn.
Tíminn er raunveruleiki margra. Við hugsum flest um tímann sem beina braut sem við erum stödd á. Við stöndum í núinu, fyrir aftan okkur er fortíðin með sitt óljósa upphaf en fram undan óvissa framtíðarinnar. En það að við sjáum þetta svona fyrir okkur gerir það samt ekki raunverulegt. Tími er víst ekkert til nema í kollinum á okkur mannfólki. Nú er ég kominn vel út fyrir allt sem ég skil en læt vaða. Eilífðin er ekki endalaus tími heldur orð yfir ástand án tíma. Allt sem gerist, gerist í einu og í sömu eilífð. Heili okkar skilur það ekki en hann gerir sitt besta með því að búa til ákveðið samhengi, sem er samt frekar frumstætt kerfi. Það er enginn vegur, engin línuleg fortíð eða framtíð, og við erum einungis að fylgjast með okkur sjálfum í gegnum tilbúið leikrit sem heilinn okkar hefur búið til og kallar minningar. Það tekur ekki tíu ljósár að ferðast á ljóshraða, þá vegalengd sem ljós nær á einu ári, til plánetu sem er í tíu ljósára fjarlægð. Það myndi taka mig tæpan klukkutíma fram og til baka. En fjölskylda mín þyrfti að bíða í 10 ár. Ef vitsmunaverur lengst úti í geimi væru að skoða jörðina núna með ofursjónauka þá myndu þær ekki sjá okkur heldur jörðina eins og hún leit út fyrir milljónum ára.
Demantar eru dýrir vegna þess að þeir eru sjaldgæfir og einstakir. En þeir eru ekki sjaldgæfir í alheiminum. Það eru líklega til plánetur sem eru þaktar demöntum. Mjög líklega eru til plánetur á stærð við jörðina sem eru nær alfarið gerðar úr 24 karata gulli. Vatnið, forsenda alls lífs, hefur líka fundist útí geimi, á plánetum og loftsteinum, bæði í frosnu og fljótandi formi. Það eru myndarlegir jöklar á Mars og líklega voru þar einu sinni stór úthöf. Vatnið okkar varð ekki til hér á jörðinni heldur kom það utan úr geimnum. En það sem er reglulega sjaldgæft á alheimsmælikvarða eru tré.
Nú er ég kominn aðeins lengra en ég ætlaði mér í upphafi. Ég á það til. Það er ömurleg þversögn að því meira sem við vitum því minna skiljum við. Sá sem ekkert veit þarf ekki að skilja neitt. Ég veit nær ekkert um alheiminn og samt er ég búinn að horfa á bæði Matrix og Interstellar margoft. Kannski erum við peð í tölvuleik sem framandi vitsmunaverur eru að spila, einhverskonar Matrix Sims. Það er reyndar vísindaleg kenning sem nýtur nokkurrar hylli. Kannski eru hinar raunverulegu verur sem við erum víðsfjarri og raunveruleikinn sem við upplifum hér, aðeins draumar okkar og við bara fígúrur í draumi geimveru. Kannski er okkar innsti, sanni kjarni hluti af yfirskilvitlegri meðvitund sem nær yfir allan alheim. Kannski er til einhver almáttug og algóð vera eða vitund sem við kjósum að kalla guð eða eitthvað álíka. En svarið gæti líka verið 42.
Raunveruleiki og trú eru ekki andstæður. Isaac Newton er að flestra dómbærra manna, mesti hugsuður allra tíma. Kjarneðlisfræðingurinn heimsfrægi Neil Degrasse Tyson segir blákalt að enginn vísindamaður sögunnar komist með tærnar nálægt því þar sem Isaac var með hælana. En hann var líka ákaflega trúaður og lagði meiri áherslu á guðfræði en vísindi og stærfræði í lífi sínu. Var það synd ? Hefði hann hugsanlega náð enn þá meiri árangri á sviði vísinda ef hann hefði lagt guðfræðina til hliðar eða dýpkaði þekking hans á Biblíunni og guðfræði skilning hans á vísindum og náttúrulögmálum ?
Raunveruleikinn byggir á trú. Það fer allt eftir því hverju við viljum trúa. Ég trúi því að svarthol séu til. Ég veit ekki af hverju ég trúi því og því síður veit ég hvað svarthol er. En ég trúi því líka að Jesú hafi vitað sínu viti þótt honum hafi ekki gefist tími til að svara Pontíusi. Niðurstaða mín er sú að við getum hætt að leita að tilgangi eða útskýringu á Lífinu. Við getum hætt að leita að Núinu. Við þurfum bara að átta okkur á því að við höfum aldrei yfirgefið það. Við hvílum í hinu eilífa núi. Raunveruleikinn er blekking. Þú hefur fullt leyfi til að trúa því sem þú vilt. Guð blessi allskonar.
