Fyrri ríkisstjórn skilaði ríkissjóði með lánshæfismatinu A. Slík einkunnagjöf erlendra óháðra matsfyrirtækja þykir vera ágæt vísbending um gang mála í ríkisrekstrinum og stöðuna í þjóðarbúskapnum á hverjum tíma.

Nú er liðið rúmt ár síðan Daði Már Kristófersson tók við lyklavöldum í fjármála- og efnahagsráðuneytinu.

Jóni Ólafi Halldórssyni formanni Samtaka atvinnulífsins líst ekki á blikuna í tveggja síðna viðtali í Morgunblaðinu fyrir réttri viku. Í fimm dálka fyrirsögn stóð: „Planið er ekki alveg að virka.“

Daginn eftir var birt nýtt lánshæfismat fyrir Ísland. Þar kom fram að erlent matsfyrirtæki telur að plan nýja fjármála- og efnahagsráðherrans hefði gengið þannig fram að rétt sé að hækka lánshæfismatið úr flokki A í flokk A+ með stöðugum horfum.

Nýja planið

Matsfyrirtækið nefnir sérstaklega þau atriði í nýja planinu sem mestu hafa valdið um betri stöðu:

• Þar er fyrst bent á þjóðhagslegu stöðugleikaregluna, sem nýja planið er reist á. Gamla stjórnin var með sams konar plan en frestaði því alltaf um eitt ár í einu.
• Þá er bent á samþykktar tekjuráðstafanir, sem voru hluti af planinu. Kerfisbreyting umferðargjalda var árum saman á plani gömlu stjórnarinnar, en alltaf frestað um eitt ár í einu.
• Loks nefnir fyrirtækið pólitíska samstöðu um að ná fram hallalausum ríkisrekstri árið 2027. Þetta markmið var líka á plani gömlu stjórnarinnar, en þar ríkti hins vegar pólitísk samstaða um að fresta því alltaf um eitt ár í einu.
• Að auki má svo nefna að samdráttur í þjóðarbúskapnum á síðasta ári gömlu ríkisstjórnarinnar hefur snúist í vöxt.

En hvers vegna skyldi nýja planið verka með öfugum formerkjum á sérfræðinga matfyrirtækisins annars vegar og hins vegar á forystumenn SA?

Auka þarf aga á frjálsum markaði

Nýjasta verðbólgumælingin er lítið eitt lægri en þjóðin fékk í arf frá gömlu stjórninni. Hitt er staðreynd að plan ríkisstjórnarinnar hefur ekki enn skilað þeirri lækkun verðbólgu, sem að er stefnt. En spár Seðlabanka og matsfyrirtækis benda til þess að það gerist síðar á árinu.

Seinkun á lækkun verðbólgunnar kom þó ekki í veg fyrir hækkun úr A flokki í flokk A+. Og mat Seðlabankans um að ríkisfjármálastefnan styðji við aðgerðir bankans er afdráttarlaust.

Þótt rætur of mikillar verðbólgu liggi annars staðar situr ríkisstjórnin eigi að síður uppi með ábyrgðina. En hvernig geta stjórnvöld aukið aga við þær ákvarðanir á frjálsum markaði, sem helst hafa áhrif á verðbólgu, með öðru en vöxtum?

Nefna má að á Viðreisnarárunum var það meðal annars gert með alþjóðlegu gjaldmiðlasamstarfi. Og haustið 1991 samþykkti þáverandi ríkisstjórn, sem fylgdi fastgengisstefnu samkvæmt þjóðarsátt á vinnumarkaði, að stefna að því að tengja krónuna við evrópsku mynteininguna, sem ekki varð þó af.

Samasemmerki milli SA og stjórnarandstöðu

Athyglisvert er að formaður Samtaka atvinnulífsins lýsir stöðu ríkisfjármála orðrétt eins og talsmenn stjórnarandstöðunnar. Og tillögur hans eru nákvæmlega þær sömu og hennar.

Hann vill ekki fremur en stjórnarandstaðan bera saman útgjöld ríkissjóðs frá gömlu stjórninni til þeirrar nýju í jafn gildum krónum.

Hann vill eins og stjórnarandstaðan halda áfram að fresta kerfisbreytingu bifreiðagjalda þótt það auki hallareksturinn og leiði til verðbólguaukningar til lengri tíma.

Hann vill eins og stjórnarandstaðan fresta fullfjármagnaðri kjaraleiðréttingu lífeyrisþega til þess að geta lækkað veiðigjöld, þótt þau sléttu skipti hafi engin áhrif á verðbólguna.

Hann talar um mögulega fulla Evrópusambandsaðild með nákvæmlega sömu orðum og stjórnarandstaðan þrátt fyrir alheims tollastríð og efnahagslega árás Bandaríkjanna með 15% tolli á Ísland.

Baksýnisspegillinn er ekki plan

Formaður SA tilkynnti í Morgunblaðsviðtalinu að hann hefði óskað eftir samráði við ríkisstjórnina um þetta endurvarp á málatilbúnað stjórnarandstöðunnar.

Komi til þess er eins gott að ríkisstjórnin muni að kjósendur völdu stjórnarflokkana þrjá til að koma í framkvæmd því plani, sem nú hefur fært ríkissjóð úr A flokki í flokk A+.

Það á að halda áfram á þeirri braut en ekki snúa til þess sem var. Baksýnisspegillinn er ekki plan.