Ari Kr. Sæmundsen hefur í pistlum sínum í DV gert loftslagsmál tortryggileg með háði og rangfærslum og kallað þau vitleysu. Gagnrýni á loftslagsaðgerðir er bæði eðlileg og nauðsynleg. En þegar eitt stærsta viðfangsefni samtímans er gert að háðsglósu er gert meira en að efast – þá er grafið undan ábyrgð á vandanum og trúverðugleika þeirra aðgerða sem ráðist hefur verið í til að takast á við hann.
Ari talar um „meinta“ loftslagsvá sem verður að teljast mjög sérkennilegt í ljósi þess að vísindin um loftslagsbreytingar standa mjög sterkum fótum enda eitt mest rannsakaða viðfangsefnið í dag. Þekkingin er þverfagleg, byggir á gríðarlegu magni gagna, er ritrýnd og lúta niðurstöður stöðugri endurskoðun.
Í pistlum Ara er endurtekið gefið í skyn að þeir sem tala fyrir loftslagsaðgerðum séu „trúaðir“ og velji sér gögn eftir hentugleika. Þetta er algengur leikur í loftslagsumræðunni og hljómar vel í pistli, en stenst ekki skoðun.
Vísindi eru ekki skoðun einstakra manna. Þau eru aðferð sem byggir á mælingum, ritrýni, endurtekningu og samleitni niðurstaðna óháð því hver framkvæmir rannsóknirnar. Það er einmitt þannig sem við vitum að hlýnun jarðar er af mannavöldum – ekki vegna tilfinninga, heldur vegna gagna sem benda í sömu átt, aftur og aftur.
Að gera vísindalega samstöðu að „trú“ er ekki gagnrýni. Það er leið til að komast hjá því að takast á við niðurstöðurnar.
Til stuðnings fullyrðingu sinni um „vitleysuna“ vísar Ari til þess að Marius Årthun og félagar hafi komist að þveröfugri niðurstöðu en Stefan Rahmstorf varðandi AMOC-strauminn sem sá síðarnefndi segir vísbendingar um að sé að veikjast.
Þessi fullyrðing um AMOC er alröng. Rahmstorf bendir á sívaxandi vísbendingar um veikingu veltihringrásarinnar til lengri tíma á meðan Årthun rannsakar svæðisbundinn breytileika og flókið samspil ferla á styttri tímaskölum. Þetta eru ekki mótsagnir heldur niðurstöður um breytileika í flóknu kerfi á borð við AMOC. Rahmstorf og Årthun hafa jafnframt fjallað sameiginlega um þetta efni í grein sem birtist í desember síðastliðnum.
Samkvæmt IPCC liggja engar vísindalegar vísbendingar fyrir um að loftslagsbreytingar styrki AMOC. Þvert á móti benda líkön og heildarniðurstöður til þess að veltihringrásin veikist til lengri tíma.
Í kjölfar umfjöllunar um afleiðingar breytinga á AMOC-strauminn kallar Ari fréttastofu RÚV „Hamfarafréttastofuna“. En fjölmiðlar eru ekki vandamálið. Raunverulegi vandinn er sá að loftslagsbreytingar kalla á breytingar sem margir vilja ekki horfast í augu við. Þá er auðveldara að skjóta sendiboðann, gera lítið úr vísindamönnum, hafna vandanum eða grínast með að þurfa að farga dísilbílnum.
Ari endurtekur vel þekkta mýtu um að CO₂ sé „bara“ 0,04% af andrúmsloftinu og hafi því ekki teljandi áhrif. Staðreyndin er sú að styrkur CO₂ hefur aukist úr um 280 ppm fyrir iðnbyltingu í rúmlega 420 ppm í dag. Þótt aukningin sé tiltölulega lítil í hlutfalli við lofthjúpinn hefur hún afgerandi eðlisfræðileg áhrif á varmajafnvægi jarðar. Það er einmitt þess vegna sem CO₂ skiptir máli.
Röksemd Ara um að Ísland skipti engu máli þar sem stærri ríki losi meira er jafn skiljanleg og hún er hættuleg. Þessi röksemd, að Ísland losi svo lítið að það skipti engu máli, er oft notuð til að réttlæta aðgerðarleysi. Það er augljóslega vafasamt að bera saman losun þjóða vitandi að þjóðir eru misfjölmennar en það hentar skilaboðunum: „Við eigum ekki að gera neitt.“ Staðreyndin er sú að flest ríki heims losa minna en 1% af heildinni og Norðurlöndin ná samanlagt ekki 0,5% af heildinni. Ef allir hugsuðu með þessum hætti myndi enginn gera neitt.
Réttara mat á losun Íslands er að skoða losun á mann. Þar er Ísland meðal þeirra ríkja í heiminum sem mest losa á hvern íbúa – hvort sem okkur líkar það betur eða verr.
Gagnrýni á losunarheimildir, kolefnisgjöld og grænþvott er fullkomlega eðlileg. Þessi kerfi eru ekki gallalaus og stöðugt er unnið í því að bæta þau. En lausnin við slæmum aðgerðum er ekki að hafna vandanum sem þær eiga að takast á við.
Ari spyr hvort mannfjöldinn sé hugsanlega mesta loftslagsváin. Það er góð og réttmæt spurning. IPCC bendir á að mannfjöldi skipti máli, en að losun ráðist ekki síður af því hvernig við lifum en hversu mörg við erum. Þess vegna geta fámenn, rík samfélög losað hlutfallslega meira en fjölmenn ríki.
Að lokum varðandi þau orð Ara um loftslagsmálin að hann „geti bara ekki tekið þátt í þessari vitleysu“ þá er ekki víst að af því geti orðið. Loftslagsvandinn hverfur ekki þó einhverjir velji að trúa því. Við munum öll þurfa að takast á við afleiðingarnar ef ekki tekst að stöðva hlýnunina.
Verst af öllu er þó að ætla börnunum okkar að sitja uppi með vandann. Í þeirri vitleysu tek ég ekki þátt.
Greinarhöfundur er í loftslagshópnum París 1,5 sem berst fyrir því að Ísland leggi sitt af mörkum til að takast á við loftslagsvandann.
