fbpx
Miðvikudagur 12.maí 2021
EyjanFastir pennar

Að banna óhugnanlegar skoðanir

Eyjan
Sunnudaginn 7. febrúar 2021 19:00

Lögregla hafði afskipti af mótmælum Norðurvígis á Lækjartorgi í september 2019. Mynd/Anton Brink

Ekki missa af Helstu tíðindum dagsins í pósthólfið þitt

Lesa nánar

Fram er komið frumvarp á Alþingi þess efnis að gert verði refsivert að afneita helförinni. Bann af þessu tagi kann að hafa þveröfug áhrif. Vekur upp grundvallarspurningar um tjáningarfrelsið.

Á mínu fyrsta misseri í Háskóla Íslands sat ég áhugaverðan málfund. Tilefni fundarins var að nokkrir ungir menn höfðu stofnað Félag íslenskra þjóðernissinna og verið talsvert áberandi í þjóðfélagsumræðunni þar sem þeir viðruðu skoðanir sínar sem byggðu á kynþáttahyggju. Svo fór raunar að varaformaður félagsins var ákærður og dæmdur fyrir niðrandi ummæli um blökkumenn í viðtali við helgarblað DV eins og frægt varð.

Óbeisluð skoðanaskipti

En hverfum aftur í fundarsalinn í Odda, hús félagsvísindadeildar Háskólans. Forystumenn stúdentafylkinganna, Vöku og Röskvu, buðu til fundarins fulltrúum Félags íslenskra þjóðernissinna. Og þrátt fyrir að hafa ítrekað viðhaft ógeðfelldan málflutning var gestunum sýnd full kurteisi af hálfu fundarboðenda. Skemmst er frá því að segja að gestirnir voru kaffærðir með rökum enda opinberuðu þeir vanþekkingu sína með eftirminnilegum hætti. Þessi fundur hefur æ síðan verið mér hugstæður. Hann sýndi fram á mikilvægi óbeislaðra skoðanaskipta og í kjölfarið spurðist ekkert til þeirra ungu manna sem höfðu áður farið mikinn í kynþáttahatri í fjölmiðlum.

Að afneita helförinni

Mér varð hugsað til málfundarins fyrir tveimur áratugum þegar Rósa Björk Brynjólfsdóttir, nýr þingmaður Samfylkingarinnar, lagði á dögunum fram frumvarp ásamt hópi þingmanna sem felur það í sér að gert verði refsivert að afneita helförinni – útrýmingu þýskra nasista á sex milljónum gyðinga og öðrum hópum, svo sem stríðsföngum, fötluðum, Rómafólki, samkynhneigðum, pólitískum föngum og vottum Jehóva.

Í viðtali í Ríkisútvarpinu 22. janúar síðastliðinn kvaðst Rósa Björk hafa lagt frumvarpið fram sem „viðbrögð við þeirri ægilegu þróun sem hefur verið að eiga sér stað síðustu tvö árin í Evrópu þar sem gríðarleg fjölgun hefur orðið á glæpum, hatursglæpum, byggðum á gyðingahatri og fordómum í garð annarra trúarhópa líka og svo ekki síst líka sem viðbrögð við þeim ægilegu atburðum sem áttu sér stað núna fyrir skemmstu þegar nýnasistar og hægriöfgamenn réðust inn í þinghúsið bandaríska.“

Það er rétt að gyðingahatur fer vaxandi víðs vegar. Það þekki ég sjálfur af frásögnum vina minna gyðinga á megin landi Evrópu en í mörgum löndum meginlandsins hafa verið leidd í lög refsiákvæði við að afneita útrýmingarherferð þýskra nasista á gyðingum.

Til varnar fyrir málfrelsi

Helgi Hrafn Gunnarsson, þingmaður Pírata, nefndi í samtali við Ríkisútvarpið að hann teldi vegið að tjáningarfrelsinu með frumvarpinu og bætti við: „Það er ótrúleg kaldhæðni að færa nýfasistum það vopn í hendur að leið frjálslynds lýðræðis sé að takmarka tjáningarfrelsi – heldur á þvert á móti að nýta það til að ljósið sigri myrkrið frekar heldur en myrkrið sé einfaldlega bannað,“ sagði Helgi Hrafn.

Hann kveðst óttast að lög af þessu tagi styrki beinlínis öfgafólk í „trúnni sem er svagt fyrir þeirri fáránlegu og ógeðfelldu hugmynd að helförin hafi ekki átt sér stað“. Þeir sem aðhyllist hugmyndir um að þjóðarmorðið á gyðingum sé uppspuni telji jafnvel að löggjöf af þessu tagi styrki málstað þeirra: Hvers vegna sé það svar hins opna lýðræðislega þjóðfélags að banna skoðanir? Öfgamennirnir álíti þá að þeir hljóti að hafa eitthvað til síns máls þar sem þeir hafi komið auga á veilur í lýðræðisfyrirkomulaginu – en hinir öfgafyllstu í þessum hópum aðhyllast beinlínis alræðishugmyndir og hafna þar með vestrænu lýðræði.

Öfgamenn víða

Full ástæða er til að hafa áhyggjur af uppgangi öfgahópa, hvort sem um er að ræða nýmarxista, nýnasista eða hvaða nöfnum þeir kunna að nefnast. Í DV var ekki fyrir svo löngu fjallað um íslensk nýnasistasamtök sem nefna sig Norðurvígi og hafa tengsl við sambærileg samtök á hinum Norðurlöndunum. Þau samtök auglýstu um skeið talsvert á fésbókinni en þær auglýsingar voru fjarlægðar eftir fjölda kvartana. Þetta virtist vera vatn á myllu talsmanna samtakanna sem stilltu sér upp sem píslarvottum.

Gildi opinna skoðanaskipta

Fyrir skemmstu velti ég því upp hér í pistli að í reynd væru íslenskir stjórnmálamenn fremur stjórnlyndir en frjálslyndir þrátt fyrir að þeir skilgreindu sig flestir frjálslynda. Frumvarp Rósu Bjarkar er enn einn vitnisburðurinn um að stjórnlynd viðhorf megi sín meira en frjálslynd. Ásetningurinn með frumvarpinu er göfugur en eðlilega þarf að gæta hófs í takmörkunum á tjáningarfrelsi (sem nú þegar eru miklar) – og þá kann að vera að bann af þessu tagi hafi beinlínis þveröfug áhrif.

Frá frjálslyndum sjónarhóli má færa fyrir því gild rök að skoðanir sem meirihluta landsmanna þykja fráleitar og séu beinlínis ógeðfelldar eigi líka rétt á sér – jafnvel þó svo að þær feli í sér rangar fullyrðingar – því þegar sönnu og ósönnu lýstur saman verður skynjunin skýrari og við blasir fjörmeiri mynd af sannleikanum. Óhugnanlegar hugmyndir verða þá bara kaffærðar í fundarsölum líkt og ég varð vitni að í sal 101 í Odda fyrir tveimur áratugum. Í opnu lýðræðislegu þjóðfélagi á ljósið að geta sigrað myrkrið, líkt og Helgi Hrafn orðaði það.

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Fastir pennarFókus
Fyrir 1 viku
Vondir embættismenn

Pennar

Mest lesið

Nýlegt

Þrjú smit í gær
EyjanFastir pennar
09.04.2021
Farsóttarfangelsið
Fastir pennarFókus
01.04.2021

Tenerife verður Hveragerði verður Verahvergi

Tenerife verður Hveragerði verður Verahvergi
Fastir pennar
01.04.2021

Karlar sem pressa á konur til að stunda kynlíf

Karlar sem pressa á konur til að stunda kynlíf
Fastir pennar
19.03.2021

Stóra leyndarmál lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu

Stóra leyndarmál lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu
Fastir pennar
17.03.2021

Það er hjálp að fá!

Það er hjálp að fá!
Fastir pennarFókus
01.03.2021

Sjálfsvíg, eiturlyf, barnaklám og drukknun – Hvílir bölvun á Glee ?

Sjálfsvíg, eiturlyf, barnaklám og drukknun – Hvílir bölvun á Glee ?
EyjanFastir pennar
26.02.2021

Sagan um saklausa símtalið

Sagan um saklausa símtalið
EyjanFastir pennar
13.02.2021

Misbeiting valds – Málsvörn Jóns Ásgeirs vekur áleitnar spurningar

Misbeiting valds – Málsvörn Jóns Ásgeirs vekur áleitnar spurningar
Fastir pennarFókus
11.02.2021

Svala Björgvins: Tónlistin björgunarbátur í öldusjó

Svala Björgvins: Tónlistin björgunarbátur í öldusjó