Jón Steinar Konráðsson, sem ásamt Lindu Angelique Elizondo konu sinni, rak fósturheimili á Gauksstöðum í Garði í áratug, opnar sig um málefni fósturheimilisins og ásakanir um ofbeldi á heimilinu í færslu sem hann skrifar í íbúahópi á Facebook.
Segist hann finna sig knúinn til þess að tjá sig í ljósi umræðu og frétta undanfarna daga af starfsemi fósturheimilisins. Segir hann þau ekki hafa tjáð sig opinberlega um málið hingað til af tilliti við börnin sem dvöldu hjá þeim, „en þegar vitleysan er ekki leiðrétt þá verður hún að staðreynd í huga fólks og við það get ég ekki unað lengur.“
Lögreglurannsókn á Gauksstöðum var felld niður
Í Kastljósi þann 30. mars síðastliðinn var viðtal við Lilju Margréti Olsen, lögmann rúmlega 20 barna sem bjuggu á Gauksstöðum sem fósturbörn á árunum 2009-2019. Lögreglurannsókn sem fór fram á heimilinu árin 2019-2021 að beiðni Barnaverndarnefndar var felld niður vegna fyrningar hinna meintu brota í einhverjum tilfellum og í öðrum tilfellum vegna þess að málið þótti ekki líklegt til sakfellingar.
Ákváðu árið 2008 að gerast fósturforeldrar til prufu
Í færslu sinni greinir Jón ábúandi Gauksstaða frá því að þegar hann hætti til sjós árið 2008 hafi fósturforeldrar sem þekktu til þeirra hjóna hvatt þau til þess að taka börn í fóstur þar sem mikil vöntun var eftir þeirri þjónustu í kerfinu. Segir Jón þau hafa íhuga málið og loks ákveðið til prufa að taka að sér eitt barn.
„Þetta er ekki auðveld ákvörðun þar sem við sem foreldrar erum að biðja okkar eigin börn að deila foreldrum sínum, sínu einkalífi og griðastað með öðrum börnum. Allt sem heitir einkalíf, öryggi, frí, fyrirsjáanleiki og fleira er lagt til hliðar með það í huga að skapa börnum betra líf. Það er mikilvægt að átta sig á því að sú ákvörðun barnaverndar að taka börn af foreldrum sínum og senda á fósturheimili er algjört neyðarúrræði. Börn sem eru send í fóstur koma ýmist af heimilum þar sem aðstæður eru ekki taldar boðlegar börnum eða þá að börnin glíma við vandamál sem foreldrarnir treysta sér ekki til þess að búa við eða vinna í að leysa sjálf. Það er ljóst að öll börn vilja í grunninn vera heima hjá sér með sínum foreldrum og því eru alls konar tilfinningar sem fylgja því að fara í fóstur. Þessum tilfinningum fylgir svo oft fíknivandi, geðsjúkdómar og fleira sem gera það að verkum að vandamálin sem við tökumst á við verða oft aðeins stærri og flóknari en í almennu uppeldi.“
Segir Jón að á þeim 10 árum sem hjónin störfuðu sem fósturforeldrar hafi þau þurft að takast á við allskonar verkefni og leysa þau eins vel og kostur var hverju sinni, af eigin sannfæringu og í fullu samstarfi við barnastofu og barnavernd sveitarfélaga. Hann segir að barnavernd og barnastofa hafi talið þau standa sig vel í starfinu, sem varð til þess að með árunum var leitað til þeirra með fleiri og fleiri börn og oft erfiðustu tilfellinn þar sem börn voru að koma beint af Stuðlum eða BUGL.
„Árangur okkar var eftirtektaverður sem varð til þess að barnaverndir sveitarfélaga greiddu okkur oft á tíðum mun hærri upphæðir en almennt þekktist til þess að koma sínum börnum að hjá okkur sem sýnir traustið og virðinguna sem við höfðum hjá barnavernd sveitarfélaga.“
Fyrrum fósturdrengur hringdi og sagði hópmálssókn framundan
Jón segir að skjótt skipist veður í lofti því í ársbyrjun árið 2019 hafi hann fengið símtal frá dreng sem var í fóstri hjá þeim.
„Hann tjáði mér að honum hafi verið boðið að taka þátt í málsókn gegn okkur Lindu, þar sem nokkur þáverandi og fyrrverandi fósturbörn okkar höfðu talað sig saman um að hægt væri að fá skaðabætur úr kerfinu ef þau kæmu saman og höfðuðu mál gegn okkur. Hann neitaði þátttöku í þessu máli en vildi láta mig vita að það væri eitthvað í undirbúningi. Þarna hafði nýlega verið í umræðunni bætur sem ríkið greiddi þolendum vegna alvarlegra brota á vistarheimilum fyrir aldamót.“
Segist Jón ekkert hafa heyrt meira af þessum áformum barnanna og því talið málið úr sögunni enda hafi þau hjón átt almennt fundi með barnayfirvöldum vikulega og aldrei hafi málsókn gegn þeim verið þar til umræðu.
„Málið var því miður ekki úr sögunni, því í júní 2019, þegar börnin voru í helgarfríi, var okkur tilkynnt að börnin sem dvöldu hjá okkur kæmu ekki til baka úr helgarfríi vegna rannsóknar á ásökunum á hendur okkur. Félagsráðgjafar barnanna sem komu að tilkynna okkur um málið grétu með okkur, þar sem þau vissu að þessi aðgerð ætti ekki rétt á sér. Ég frábið mér allan samanburð á okkar máli og þeim málum sem hafa verið í fréttum af vistheimilum barna frá miðri 20. öld. Svo það sé alveg skýrt þá snérust ásakanir á hendur okkur um að börn hefðu ekki mátt eða hefðu þurft að gera hitt og þetta, sem á íslensku kallast agi.“
Fjöldi einstaklinga sem tengjast barni og eru tilkynningaskyldir ef um ofbeldi er að ræða
Jón bendir á svo fólk átti sig á aðstæðum og utanumhaldi með einu fósturbarni í dag að hvert einasta barn hefur síma. Flest fósturbörn fari í helgarfrí einu sinni til tvisvar í mánuði til foreldra eða ættmenna. Hverju barni fylgi síðan fjöldi sérfræðinga og telur Jón upp talsmaður barna, sálfræðingur, félagsráðgjafi, aðrir starfsmenn barnaverndar, oft á tíðum geðlæknir, kennarar og hjúkrunarfræðingur skóla. Segir Jón að þessum einstaklingum sé öllum skylt að tilkynna til barnaverndar ef minnsti grunur leikur á að börn séu að verða fyrir ofbeldi.
„10 ár
30 börn
3-5 börn inn á heimili hverju sinni
Öll þessi börn eiga síma
Fara í skóla
Eiga vini
Heimsækja foreldra sína.
Hverjum getur dottið í hug að á öllum þessum tíma með öll þessi börn og öll þessi samskipti að eitthvað sökótt hafi átt sér stað án þess að vera tilkynnt. Það liggur ljóst fyrir að ekkert barn varð fyrir ofbeldi á okkar heimili, ef svo hefði verið, er alveg ljóst að það hefði komið fram fyrir löngu og hvað þá í öllum skýrslutökum sem börnin sátu með lögreglu og barnastofu. Eftir ára langa bið kom loks niðurstaða, málið fellt niður. Engin afsökunarbeiðni Engar miskabætur Ekki neitt. Lífi okkar var bara snúið á hvolf og mannorð okkar skemmt, en svo áttum við bara að halda áfram með okkar líf eins og ekkert hafi í skorist.“
Segir hann þau hjónin hafa ákveðið að reyna að halda áfram með lífið.
„Ég ber engan kala til barnanna sem tóku þátt í þessu máli gegn okkur, það er eðlilegt að börn geri mistök, leiti að blóraböggli fyrir þeirri stöðu sem þau eru í og láti peninga blinda sig í að fara gegn eigin sannfæringu. Ég geri mér fulla grein fyrir því að maður þurfti oft að vera hundleiðinlegur þegar kom að því að taka á málum sem komu upp en það var alltaf gert með því markmiði að standa með börnunum, styrkja þau og fá þau til þess að taka ábyrgð á eigin gjörðum og lífi. Alveg eins og ábyrgt foreldri gerir með sín eigin börn.“
Segir Jón mörg fósturbarnanna hafa verið í sambandi við þau að eigin frumkvæði eftir að fóstri lauk, boðið þeim í veislur, sótt hjá þeim veislur, komið í heimsókn og hringt og viljað heyra í þeim hljóðið og leita ráða sem þeim þykir alltaf jafn vænt um.
Segist Jón eiga margar góðar minningar úr hlutverki sínu sem fósturforeldri.
„Ég á svo margar góðar minningar, marga sigra sem ég sá börnin vinna, sem hafa hjálpað manni í gegnum allt þetta ferli. Börn sem höfðu ekki sótt skóla í mörg ár, komu til okkar og útskrifuðust með framúrskarandi námsárangur, börn í neyslu sem urðu edrú og snéru lífi sínu við, einmana, lokuð börn, sem opnuðu sig og eignuðust góða vini og svo mætti lengi telja. Það sem stendur upp úr eru þakkir foreldranna og að sjá að starf okkar hefur borið árangur í að sameina og styrkja samband barnanna við foreldra sína sem er markmið númer eitt.“
Mælir ekki með starfinu eftir meðferðina á sjálfum sér
Segir hann starfið krefjandi en á sama tíma jafn gefandi að sjá það skila árangri. Segir hann því miður mikla þörf á fleiri svona heimilum sem eru tilbúin að taka á móti börnum í vanda en „eftir meðferðina sem við fengum get ég því miður ekki mælt með því við nokkurn mann að taka það góða verkefni að sér. Það þarf alvöru fólk með stórt hjarta í þetta starf.
Fólk sem er tilbúið að leggja allt til hliðar til þess að hjálpa. Fólk sem er tilbúið að geyma eldhúshnífa á heimilinu í læstum skápum. Fólk sem er tilbúið að vaða inn í dópbæli með kassann úti til þess að bjarga börnum sínum. Fólk sem er tilbúið að takast á við dópsala sem mæta á hlaðið hjá sér að rukka gamlar skuldir barnanna. Fólk sem er tilbúið að þola líkamlegt ofbeldi af hendi barnanna. Fólk sem er tilbúið að sofa aldrei fastan svefn því það er við öllu búið.“
Segir Jón að ofan á þetta séu fósturforeldrar í dag að glíma við kerfi og samfélagsmiðla sem gera það að verkum að starfið er nánast ógerlegt.
„Það er orðið stórt vandamál í okkar þjóðfélagi að hluti almennings telur sig æðri en dómstólar og þrátt fyrir að við höfum verið hreinsuð af öllum ásökunum eru aðilar þarna úti tilbúnir að ráðast á okkar persónu án þess að þekkja nokkuð til og gera þeir sér enga grein fyrir afleiðingum gjörða sinna. Þá blöskrar okkur að sjá hvað lögfræðingur barnanna hefur látið út úr sér opinberlega þvert á niðurstöður málsins.“
Fá ekki að byggja ferðagistingu
Segir Jón að ástæðan fyrir því að þetta mál er aftur komið í umræðuna núna sé uppbygging hans og félaga hans í ferðaþjónustu á Gauksstöðum.
Mbl greindi frá því í byrjun mars að ábúendur hefðu sótt um að að byggja gistiaðstöðu fyrir ferðamenn að Gauksstöðum eins og sveitarfélagið hafði áður samþykkt í deiliskipulagi. Eigendur að minnsta kosti sjö nærliggjandi lóða kærðu samþykkt deiliskipulagsins og féllst úrskurðarnefnd umhverfis- og auðlindamála á kæruna og feldi samþykktina úr gildi.
Segir Jón andstæðinga uppbyggingarinnar búna að reyna allt til að koma í veg fyrir uppbyggingaráform Jóns og félaga hans.
„Þau hafa reynt að girða fyrir heimreið okkar, valdið eignatjóni á slátturvél okkar, kært allt í bak og fyrir, dreift lygum og rangfærslum af uppbyggingu okkar og síðasta hálmstráið er að leggjast svo lágt að ráðast á okkar persónu, sem sýnir eðli þessa fólks. Þeim innan handar er svo fréttamaður á Rúv sem við erum svo heppin að fá að taka þátt í að greiða launin fyrir. Nú bíður maður spenntur að sjá hverju þau taka upp á næst.
Þetta mál hefur styrk okkur mikið sem persónur en það hefur á sama tíma legið þungt á fjölskyldu okkar sem hefur þurft að þola óviðunandi áreiti sökum þessara ásakana. Við höfum látið það kyrrt liggja hingað til en nú er kominn tími til að láta fólk axla ábyrgð á orðum sínum. Að öðru leyti er lífið bara nokkuð gott, fullt af góðum og jákvæðum hlutum í gangi og þangað kýs ég að beina huga mínum.“
Með færslu sinni birtir Jón 3D mynd af komandi uppbyggingu félaganna á Gauksstöðum og segist hlakka til að sýna meira frá þeim á komandi misserum.
