Uppgjafaprófessorinn Eiríkur Rögnvaldsson sakar Samtök skattgreiðenda og Morgunblaðið um að hagræða sannleikanum í umfjöllun um greiðslur sem erlendir ríkisborgarar fá úr íslenska almannatryggingakerfinu. Framsetningin sé ekki alfarið heiðarleg.
Samtök skattgreiðenda vöktu athygli á því í byrjun mánaðar að erlendum ríkisborgurum sem njóta greiðslna úr íslenska almannatryggingakerfinu hafi fjölgað gríðarlega frá árinu 2010. Stjórnarmenn samtakanna, þeir Arnar Arinbjarnarson og Róbert Bragason, rituðu svo grein í Morgunblaðið í dag í félagi við fræðimanninn Kristin Svein Helgason þar sem þeir rekja þessa þróun og kalla eftir því að núverandi reglur verði endurskoðaðar.
„Það er illskiljanlegt að erlendir ríkisborgarar geti öðlast örorku- eða endurhæfingarlífeyri eftir einungis þriggja eða eins árs lögheimili hér á landi í hvoru tilviki og ósennilegt að slík kjör séu í boði í öðrum Evrópuríkjum.“
Eiríkur Rögnvaldsson segir að í greininni sé í besta falli að finna kvartsannleik. Hann skrifar á Facebook:
„Hin sérkennilegu „Samtök skattgreiðenda“ reyna, með dyggum stuðningi Morgunblaðsins, að gera þær greiðslur sem erlendir ríkisborgarar fá úr tryggingakerfinu tortryggilegar – greiðslur sem fólk hefur öðlast réttindi til að fá vegna þátttöku í íslenskum vinnumarkaði. Það er of mikið að tala um fréttafölsun þarna en þetta er sannarlega enginn hálfsannleikur, heldur í mesta lagi kvartsannleikur.“
Greinahöfundar beri saman fjölda erlendra ríkisborgara sem fær greiddan ellilífeyri á Íslandi annars vegar á árinu 2012 og hins vegar í dag. Þeir nefni þó ekki að á sama tíma hafi erlendum ríkisborgurum á Íslandi fjölgað fjórfalt. Erlendum ríkisborgurum á ellilífeyri hafi því hlutfallslega fækkað en ekki fjölgað.
Eins taki greinahöfundar fram að það sé erfitt að skilja hvers vegna erlendir ríkisborgarar öðlist rétt til örorku- eða endurhæfingarlífeyris eftir aðeins þriggja ára búsetu á Íslandi. Eiríkur bendir á að þarna sé því sleppt að nefna að greiðslur miðist við búsetulengd.
„Fólk þarf að hafa átt lögheimili á Íslandi í a.m.k. þrjú ár, og eftir það fara réttindi eftir lengd búsetu. Full réttindi fást ekki fyrr en með fjörtíu ára búsetu á aldrinum sextán til sextíu og sjö ára.“
Þetta eigi við um bæði elli- og örorkulífeyri. Til að öðlast rétt til endurhæfingarlífeyris þurfi fólk að hafa átt lögheimili á Íslandi í 12 mánuði og uppfylla sömuleiðis ýmis önnur skilyrði. Endurhæfingarlífeyrir er að hámarki greiddur í fimm ár.
„Það er ekki heldur nefnt að fjölgun í hópi þeirra sem fá endurhæfingarlífeyri hefur líka verið mikil meðal Íslendinga undanfarin tíu ár.“
Greinahöfundar taki fram að fastlega megi reikna með því að þessi fjöldi muni aukast verulega á næstu árum. Eiríkur tekur undir það enda hafi erlendum ríkisborgurum á vinnumarkaði fjölgað mjög mikið og ef þessir aðilar ílengjast á Íslandi komast þeir, eins og aðrir, á lífeyrisaldur og einhverjir munu fá örorkumat. Þetta liggi í hlutarins eðli enda séu þessir aðilar að greiða sína skatta til samfélagsins eins og vinnandi Íslendingar.
„Það væri ekki úr vegi að „Samtök skattgreiðenda“ létu það vera sitt næsta verkefni að reikna út hversu mikið erlendir ríkisborgarar hafa greitt í skatta á undanförnum árum – skatta sem m.a. standa undir þeim réttindum sem þeir hafa öðlast.“
Loks tekur uppgjafaprófessorinn fram að tónninn í greininni sé ekki smekklegur. Svo virðist vera sem greinahöfundar líti svo á að Ísland eigi að lokka til sín erlenda ríkisborgara til að ganga í störfin sem Íslendingar kæra sig ekki um en taka svo enga ábyrgð á þeim þegar þeir eldast eða missa heilsuna.
„Það er einstaklega ógeðfelldur tónn í þessari grein, og í frétt Morgunblaðsins. Á bak við liggur það hugarfar að við eigum að fá hingað erlenda ríkisborgara til að vinna fyrir okkur þau störf sem við viljum ekki eða getum ekki mannað, borga þeim skítakaup og þræla þeim út, en henda þeim síðan út á guð og gaddinn og taka enga ábyrgð á þeim þegar þeir eldast eða missa heilsuna. Svei.“
Þó nokkrir taka undir með Eiríki í athugasemdum og benda meðal annars á að ekki sé nú óþekkt að Íslendingar fái greiddan lífeyri frá erlendum ríkjum og að ekki sé ólíklegt að íslensku lífeyrissjóðirnir sitji á innistæðum frá brottfluttum innflytjendum sem aldrei verður hægt að greiða út.
