Landeigendur munu ekki framar geta komið í veg fyrirþjóðhagslega mikilvægar framkvæmdir með því að standa í vegi fyrir framkvæmdum á landareignum sínum.

Þetta kom fram á máli Jóhanns Páls Jóhannssonar, umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra á þingi Samtaka iðnaðarins í vikunni. Hann hyggst leggja fram frumvarp á Alþingi, sem fellir úr gildi neitunarvald landeigenda. Í stað þess að landeigendur geti stöðvað framkvæmdir verður land þeirra tekið eignarnámi og þeim greiddar bætur fyrir ef framkvæmdir eru taldar nauðsynlegar vegna þjóðhagslegra hagsmuna.

Ráðherra sagði það óþolandi og óviðunandi að þjóðhagslega mikilvægar framkvæmdir tefjist um mörg ár vegna ágreinings við landeigendur. Hann spáði því að lagabreytingarnar yrðu umdeildar en fullvissaði áheyrendur um að ekkert yrði gefið eftir í málinu og bætti því við að ríkisstjórnin myndi ráðast í fleiri hagræðingaraðgerðir á næstunni.

Jóhann Páll byrjaði ræðu sína á því að rifja upp að þegar hann tók við embætti sagði hann að undir hans verkstjórn yrði umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytið hagvaxtarráðuneyti, sem ryður burt hindrunum, ryður burt óþarfa reglubyrði og skriffinnsku og ýtir undir hagvöxt og verðmætasköpun. Eftir þessu plani væri unnið.

Hann benti á að Hvammsvirkjun hefði ítrekað tafist vegna þess að stjórnvöld hefðu ekki gert brugðist við ábendingum um regluverk sem þurfti að laga. Þessu hefði nú verið kippt í lag og varanlegt virkjunarleyfi og framkvæmdaleyfi hvíldi nú á nýjum og traustum lagagrundvelli.

Jóhann Páll minntist einnig einföldun á regluverki fyrir veitingastaði, sem hefur gert það að nokkurs konar frumskógi að fá starfsleyfi. Lagði hann áherslu á að þegar settar eru íþyngjandi kröfur á atvinnulífi þá hvíli sönnunarbyrðin alltaf á stjórnvöldum.

Jóhann Páll benti á að með nýjum rammapakka þar sem Holtavirkjun og Skrokkalda fara í nýtingarflokk muni sjöfalt fleiri megawött skila sér inn í kerfið en rötuðu í orkunýtingarflokk síðustu tíu árin á undan.

„Við verjum eignaréttindi landeigenda með eignarnámsbótum, ekki með því að gefa þeim einhvers konar neitunarvald gegn þjóðhagslega mikilvægum framkvæmdum.

Hvað þýðir þetta? Þetta þýðir að framkvæmdir munu geta hafist samhliða samningaviðræðum eða eignarnámsferli, og þannig styttum við heildarframkvæmdatíma um marga mánuði eða jafnvel ár, sem þýðir lægri fjármagnskostnaður, áreiðanlegri áætlanir og minni áhætta vegna verðbreytinga á efni og vinnuafli.

Verða þessar lagabreytingar óumdeildar? Nei, svo sannarlega ekki. Ekki frekar en þær róttæku breytingar sem við erum að gera á fyrirkomulagi heilbrigðiseftirlits á Íslandi, loksins. Ekki frekar en hagræðingaraðgerðir okkar, þar sem við erum að taka til í ríkisrekstrinum og fækka ríkisstofnunum um 10 prósent á þriggja ára tímabili.

Þetta er allt saman umdeilt, sumt er óþægilegt, en markmiðið er skýrt: einfaldara regluverk, sjálfbær ríkisfjármál og aukin samkeppnishæfni, kröftugri verðmætasköpun á Íslandi. Þar erum það við í stjórnmálunum sem sköpum rammann, og þið sem framkvæmið.

Og nú þegar það er óvissa allt í kringum okkur, þá skiptir öllu máli að ríkisvaldið og við í stjórnmálunum gerum það sem við getum til þess að eyða óvissu og skapa kjölfestu. Að við höfum stjórn á því sem við þó getum haft stjórn á.

Rétt eins og þið getið treyst því að sólin komi upp á morgun, þá getiði treyst því að hallarekstur ríkisins verður stöðvaður árið 2027, við hvikum hvergi frá því og það kemur ekki til greina að fara að kasta peningum á eftir verðbólgunni eða láta undan þrýstingi á Alþingi um stóraukin útgjöld og minni tekjur.

Við munum eyða hallanum. Þið munið halda áfram að skapa verðmæti og útflutningstekjur, þannig komum við jafnvægi á þjóðarbúið. Þetta er samvinnuverkefni.“

Hægt er að hlusta á ræðu Jóhanns Páls hér. Ræða hans byrjar á mín. 58:30 og lýkur á mín. 1:06:33