Í vikunni las ég viðtal við mann sem var ósáttur við að hafa verið tekinn fyrir í íslenskri slúðurgrúppu. Hann kvaðst hafa leyft afastráknum sínum að leika sér í myndlistarstúdíóinu sínu þar sem hann var líka með bæli fyrir hundinn sinn. Vegfarandi tók mynd inn um gluggann og ætlaði honum það versta. Sögusagnir fóru af stað. Maðurinn varði sig í fjölmiðlum og sagðist ætla að leggja fram kæru.
Einhverjir bentu á að fólk ætti að vera fegið með að verið væri að fylgjast vel með, að hagsmunir barna ættu alltaf að vera leiðarljósið.
Þetta er ekki einsdæmi.
Bridgerton eru vinsælir þættir á Netflix. Þetta er búningadrama fyrir nýja kynslóð sem fjallar um ástir og örlög yfirstéttarinnar í London, og hverfast helst um uppskálduðu Bridgerton fjölskylduna í Mayfair. En hvað getur keyrt áfram plottið í svona þætti?
Í fyrstu þáttaröðunum er lítill útprentaður slúðurbleðill í vikulegri dreifingu á meðan „the social season“ er yfirstandandi, tímabilið þegar ógiftir eru í makaleit og dansa sólana úr skónum á yfirgengilega flottum böllum allar helgar. Höfundur skrifar undir dulnefninu Lady Whistledown. Í bæklingnum eru sögusagnir staðfestar, þeim komið af stað eða fólk einfaldlega tekið úr umferð félagslega. Þetta er einnar ritstjórnar nafnlaus dómstóll í anda rannsóknarréttarins þar sem afleiðingarnar geta verið ærumissir og vanþóknun krúnunnar.
Árið er 2026 og Íslendingar, þessi litla konungshirð í konungsríkinu Velferðarsamfélag Norðurlanda ™, hafa komið sér saman um rekstur allskonar nafnlausra Facebook hópa. Hér erum við með Bjútí tips, auk annarra hópa af ýmsu tagi. Meðlimir telja tugþúsundir og misjafn er sauður í mörgu fé. Á þessum grúppum er hægt að kommenta nafnlaust og þegar fólk hefur bæði nafnleysi og lyklaborð að vopni verður fjandinn laus. „Er sagan um [tónlistarmann/áhrifavald] sönn?“ Svo fyllist þráðurinn af sögum um alla þá sem lesendur halda að verið sé að kalla eftir. Sögurnar eru æði fjölbreyttar og leikendur líka. Svo má nefna annað raunverulegt dæmi síðan í febrúar: „Veit einhver hvað þessi strákur í þessari auglýsingu heitir og hvort að hann eigi kærustu?“
Fyrrgreind dæmi eru sakleysisleg, en þau eru ekki mest lesin. Mest lesnu dæmin eru örlagaríkar frásagnir af raunverulegu fólki þar sem hægt er að lesa á milli línanna hver á skömmina og hver á hattinn. Gerendur, þolendur og jafnvel börn í spilinu sem báðu aldrei um að taka þátt í þessum sirkus. Það eru félagslegar afleiðingar af þessum skrifum. Í raun fara flökkusögur á Íslandi á svo svakalegt tónleikaferðalag að það má segja að hér sé annað undirliggjandi upplýsingahagkerfi þar sem hinir upplýstu hafa djúpa innsýn inn í líf fólks og valdatafl sem þeim var aldrei ætlað að sjá.
Í ákæruréttarfari nútímans þurfa ásakanir að standast ákveðin lágmarksskilyrði áður en þær fá vægi. Það þarf að sannreyna frásagnir, gefa aðilum kost á að tjá sig og byggja mál á einhverju öðru en sögusögnum. Það er ekki tilviljun að þessi kerfi eru svona flókin, þau eru hönnuð til að koma í veg fyrir að fólk sé tekið úr umferð út af engu. En í þessum grúppum gilda engar slíkar reglur.
Tilgangurinn með þessum skrifum er ekki að messa yfir fólki og smána slúðrarann. Í raun elska ég góðar sögur og ég sit á ótrúlegustu upplýsingum um ótrúlegasta fólk. Það er gaman að vera boðið í gott te. En það má kannski ræsa eina eða tvær heilafrumur áður en fólk fer af stað og notar þessar upplýsingar. Upplýsingarnar eru í öllum tilfellum gallaðar; þær segja aðeins brot af sögunni, kunna að hafa beyglast í pósti eða orðið til úr engu.
Og ólíkt persónunum í Bridgerton, þá erum við alvöru fólk.
