Samfélagsleg umræða um gervigreind hefur nú staðið yfir í nokkur ár. Oft sett fram á þann hátt að við þurfum að búa okkur undir að gervigreind muni einhvern tímann í framtíðinni spila stórt hlutverk í lífi okkar.
Ég man þegar ég heyrði fyrst um fjórðu iðnbyltinguna. Þá fannst mér hún mjög fjarlæg og framandi. Raunar mjög svartsýn og óttadrifin.
En þegar vitlíki á borð við ChatGPT birtist skyndilega breyttist leikurinn. Allt í einu gátum við farið að nota gervigreind í auknum mæli í okkar daglegu störfum. Nú erum við farin að nýta hin ýmsu vitlíki í allskonar leik og starfi.
Framtíðin er ekki á morgun, hún er heldur ekki í dag.
Sennilega var hún í gær.
Samt er umræðan um gervigreind enn að miklu leyti tæknileg. Við sem tilheyrum ekki þeim heimi sem fæst við þróun hennar, erum mörg enn á þeim stað að ræða gervigreind eins og hún sé ekki alveg komin.
Staðreyndin er samt sú að gervigreindin er nú þegar orðin hluti af daglegu lífi okkar. Hún er þegar farin að móta umhverfi okkar, jafnvel án þess að við tökum sérstaklega eftir því.
Hættan er að hún verði að aðalleikara í samfélaginu okkar án þess að við höfum raunverulega tekið meðvitaða ákvörðun um hvernig við viljum nýta hana og hvernig hún á að þróast áfram.
Í umræðunni beina margir sjónum sínum að verstu mögulegu sviðsmyndunum. Hvernig mun stríðsrekstur lita út ef ákvarðanir um skotmörk verða tekin af gervigreind? Er raunhæft að stór hluti starfa hverfi á næstu árum vegna gervigreindar? Hvernig verður tæknin notuð af ríkisvaldi og réttarríkinu? Hvað með lýðræðið?
Þetta eru mikilvægar spurningar og sumar þeirra eru sannarlega óþægilegar.
Það er mjög auðvelt að festast í óttanum. Við erum oft hrædd við það sem við þekkjum ekki eða skiljum ekki.
Það er því auðvelt að horfa fram hjá því að gervigreind er stórkostleg uppfinning og er ein af stærstu tækniframförum sem mannkynið hefur upplifað. Hún getur hjálpað læknum við greiningu sjúkdóma, hún getur stutt við þróun nýrra lausna í verkfræði og mannvirkjagerð. Hún getur aukið sköpun í listum, afþreyingu og menningu. Hún getur hjálpað okkur við einföldun regluverks og aukið hagkvæmni. Möguleikarnir til að nýta gervigreind við sköpun og afþreyingu eru óþrjótandi.
Frasinn „þetta er stærsta spurningin sem við stöndum frammi fyrir“ er sennilega nokkuð ofnotaður í opinberri umræðu. Hér á hann samt ágætlega við.
Þróun gervigreindar mun hafa veruleg áhrif á vinnumarkað, menntakerfi, stjórnsýslu og jafnvel samfélagsgerðina sjálfa. Lýðræðið og ákvarðanatöku.
Þess vegna er ekki nóg að umræðan fari aðeins fram meðal tæknigeirans. Stjórnmálin verða að taka virkan þátt og taka afstöðu.
Við sem erum kjörnir fulltrúar getum ekki setið hjá og fylgst forvitin með. Gervigreindin mun sannarlega ekki bíða eftir því að Alþingi átti sig á henni.
Flestir eru farnir að nýta sér gervigreind til misgóðra verka og spurninga. Það er til að dæmis alls ekkert ólíklegt að einstaka ræður í nokkrum málþófum síðasta árið hafi átt uppruna sinn í vitlíkjum.
En að öllu gamni slepptu þá eru möguleikarnir endalausir.
Gæti til dæmis verið skynsamlegt að safna saman hópi sérfræðinga í notkun gervigreindar og fela þeim að skoða hvernig einfalda mætti íslenskt laga- og regluverk? Gæti gervigreindin hjálpað okkur að hagræða í ríkisrekstrinum? Minnka flækjustig kerfisins? Finna glufur? Bæta stjórnsýslu og þjónustu ríkisins?
Í litlu samfélagi eins og á Íslandi ætti slíkt ekki að vera óraunhæft.
Við eigum auðvitað að vera meðvituð um áhættuna en hún má ekki standa í vegi fyrir að við grípum tækifærin. Í þessu sambandi má líta til Eistlands, þar sem yfirvöld hafa hrundið af stað verkefninu Eesti.ai sem er sannarlega metnaðarfullt. Þar stefna stjórnvöld á að nýta gervigreind til að auka landsframleiðslu um 25% á fimm árum. Þeir ætla sömuleiðis að auka efnahagsvöxt um 50% til ársins 2035. Þetta eru risamarkmið.
Spurningin er hvort við gætum hugsað jafn stórt.
Hvað ef við settum okkur það markmið að Ísland yrði með hjálp tækninnar árið 2035 með eitt skilvirkasta menntakerfi heims. Eða eitt besta heilbrigðiskerfi heims? Getum við sömuleiðis sett markmið um aukna landsframleiðslu og hagvöxt?
Gervigreindin er stór og svolítið hrollvekjandi. En umfram allt er hún tækifæri og verkfæri.
Spurningin er ekki hvort gervigreindin muni breyta samfélaginu. Spurningin er hver stýrir breytingunni.
Eitt er víst: Gervigreindin mun ekki bíða eftir því að við klárum umræðuna um hana.
