Ísland þarf eins og aðrar þjóðir að bregðast við breyttri heimsmynd og bráðum aðsteðjandi ógnum. Við erum berskjölduð gagnvart fjölþáttaógnum og varnarlítil í allsherjar tollastríði. Í pólitískri umræðu hafa bara verið nefndar tvær leiðir:
Annars vegar er full aðild að Evrópusambandinu til viðbótar við NATO aðildina. Hún felur meðal annars í sér tollabandalag með þjóðum, sem vilja tryggja frjáls viðskipti á þeim grundvelli að stór og smá lönd hlíti sömu leikreglum.
Hins vegar er svokölluð „liggja lágt“ stefna. Í raun felur hún í sér hlutleysi gagnvart þeim, sem fylgja frjálsum viðskiptum, og hinum, sem eru að byggja upp tollmúra og telja að aflsmunir, en ekki jafnar leikreglur, eigi að ráða niðurstöðum viðskiptasamninga. Það væri í reynd ný utanríkisviðskiptastefna.
Það er ágreiningur milli ríkisstjórnarinnar og stjórnarandstöðunnar. Og fjölmiðlar keppast við að lýsa hitastiginu, sem stjórnarandstaðan kyndir upp á Alþingi, án þess að kynna hvað felst í „liggja lágt“ stefnu sinni.
Á þessu stigi er stefna ríkisstjórnarinnar sú að þjóðin fái að velja á milli þessara leiða. Þjóðaratkvæðagreiðslan í haust felur þannig í sér að kjósendur geta haldið báðum möguleikum opnum uns aðildarviðræðum lýkur og betur liggur fyrir um sjálfstjórn í fiskveiðum og stuðning við landbúnaðinn.
Þegar þar að kemur verður þjóðin svo að taka endanlega afstöðu.
Kjarninn í málflutningi stjórnarandstöðunnar er hins vegar að koma í veg fyrir að þjóðin fái að velja leið. Hún sér ekkert nema „liggja lágt“ stefnuna.
Klípan er sú að hún hefur í engu skýrt hvernig sú stefna tryggir íslenska hagsmuni í bráð og lengd.
Hún hefur heldur ekki gert grein fyrir þeirri áhættu, sem fylgir því að beygja sig undir lögmál frumskógarins í tollaviðskiptum og geta ekki notið samtakamáttarins um tollaákvarðanir í bandalagi með þeim þjóðum, sem helst standa vörð um frjáls viðskipti.
Sennilega felst það í sjálfu heiti stefnunnar að ræða sem minnst hvað í henni felst.
Að beiðni NATO hefur Evrópusambandið tekið frumkvæði í vörnum gegn fjölþáttaógnum. Með fullri aðild treystum við varnir landsins á þessu sviði.
Eftir „liggja lágt“ leiðinni stöndum við að mestu ein og óstudd. Þannig vill stjórnarandstaðan að Ísland rói eitt á báti og fjölþáttaöryggi landsins liggi í lausu lofti.
Í allsherjar tollastríði myndi aðild að tollabandalagi Evrópusambandsins opna möguleika á að auka tollfrjálsan útflutning sjávarafurða inn á stærsta frjálsa markað í heimi um þriðjung. Enginn gæti heldur ógnað Íslandi með tollum nema ógna öllu Evrópusambandinu. Það bjargaði Dönum á dögunum.
Að auki myndum við njóta samtakamáttar stærðarinnar í samningum við önnur lönd og viðskiptasvæði.
Talsmenn stjórnarandstöðunnar hafa ekki bent á neinar slíkar lausnir í „liggja lágt“ leiðinni. Hún er algjörri óvissu háð að því er varðar tolla- og viðskiptahagsmuni af þessu tagi. Þar rær Ísland eitt á báti í þeirri samningsstöðu, sem fylgir lögmáli frumskógarins.
Eina vísbendingin um hvað gæti falist í „liggja lágt“ leiðinni hefur komið frá sviðsstjóra iðnaðar- og hugverkasviðs Samtaka iðnaðarins, sem talað hefur fyrir leiðinni frá því í haust sem leið.
Í vísbendingunni felst að við eigum að heimsækja Bandaríkin hljóðlítið og bjóða þeim raforkusölusamning til gagnavera. Byrja eigi smátt. Bandaríkin eigi svo að leggja sæstrengi. Orkuverð hefur ekki verið nefnt og heldur ekki hversu langt eigi að ganga í að tryggja Bandaríkjunum afhendingaröryggi.
Upplýst hefur verið að fulltrúar úr Húsi atvinnulífsins hafi átt í viðræðum af þessu tagi í Bandaríkjunum og að sendiherra Íslands hafi fylgst með þeim. Hins vegar sé ég hvergi að utanríkisráðherra hafi upplýst utanríkisnefnd. Enginn fjölmiðill spyr um það! En athygli vekur að engar heimildir herma að stjórnarandstaðan hafi kvartað yfir upplýsingaskorti.
Utanríkisráðherra var í Bandaríkjunum í gær. Samkvæmt „liggja lágt“ leiðinni mátti hún ekki fara þangað með skýr samningsmarkmið. Það hefði verið ögrun við sterka aðilann við samningaborðið.
Ríkisstjórnin má opna á þessa orkusöluleið. Það er svo sterka aðilans að setja skilyrði um orkuverð og afhendingaröryggi og hugsanlega skammta einhvern smá afslátt frá ofurtollunum, sem þegar hafa verið lagðir á Ísland. Hugnist ríkisstjórninni það ekki má búast við viðbótar refsitollum.
Í hnotskurn er þetta staðan, sem stjórnarandstaðan með bakhjarl í Húsi atvinnulífsins vill koma Íslandi í. Í besta falli er þetta fullkomin óvissa um samkeppnisstöðu Íslands og samningsstöðu.
Eins og stjórnarandstaðan hefur sjálf bent á liggur aftur á móti flest ljóst fyrir um aðildarleiðina nema hverju viðræður kunna að skila varðandi samningsmarkmið ríkisstjórnarinnar um sjálfstætt fiskveiðistjórnarsvæði og stuðning við landbúnaðinn. Um þau atriði vill stjórnarandstaðan að Ísland gefist fyrir fram upp gagnvart Evrópusambandinu.
Formaður Miðflokksins öskrar svo hástöfum á Alþingi að ríkisstjórnin fari á bak við þjóðina með því að gefa henni kost á að velja milli þessara tveggja leiða.
Sjálfur hélt ég að rökleysa af þessu tagi gæti aðeins komið frá MAGA hreyfingunni í Bandaríkjunum. En nú sé ég að það er á misskilningi byggt.
