Lagið Nei eða já eftir Friðrik Karlsson og Grétar Örvarsson og texta eftir Stefán Hilmarsson, var framlag Íslands til söngvakeppni evrópskra sjónvarpsstöðva 1992. Söngkonurnar Sigríður Beinteinsdóttir og Sigrún Eva Ármannsdóttir fór með lagið í farteskinu til Malmö og lentu í sjöunda sæti. Þótt þetta sé ekki besti árangur Íslands í söngvakeppni þessari var þetta bara nokkuð gott hjá þeim.
Þegar hlustað er á fyrsta erindið í texta lagsins minnir það svolítið á umræðuna á Íslandi um hvernig við eigum að koma okkur sem þjóð fyrir í samvinnu Evrópuþjóða á vettvangi EES og/eða ESB. Þetta hefur lengi verið þrætuepli meðal landsmanna og mörg „já eða nei, af eða á“ verið endurtekin í þessari umræðu án þess að niðurstaða hafi fengist. Má halda því til haga að þessi umræða um aðild að ESB byrjað einmitt um það leyti sem Íslendingar voru að hnýta upp síðustu endana í samningum sínum við aðildarríki ESB um aðgang þeirra að innri markaði sambandsins. Það var líka um þessar mundir sem Siggurnar okkar sungu svona líka hressilega „Nei eða já, af eða á“ í Malmö Isstadion 1992.
Fyrsta erindið í textanum lýsir Evrópuumræðunni á Íslandi ágætlega. Það er þjóðin sem talar í fyrsta erindinu og talar hún til ESB. Hljóðar það er svo (innskot eru höfundar):
Nei eða já? Nú eða þá?
Aldrei mér [þjóðinni] tekst að taka af skarið.
Vakin og sofin ég [þjóðin]
velti þér [ESB] endalaust fyrir mér.
Nei eða já? Af eða á?
Erfitt er oft að finna svarið.
Þó á ég [þjóðin] von á því að finna það hjá þér [ESB].
Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra hefur lagt fram þingsályktunartillögu sem miðar að því að leysa úr þessari sálarkreppu íslensku þjóðarinnar sem svo kröftuglega var sungið um fyrir 34 árum! Tillagan miðar að því að haldin verði þjóðaratkvæðagreiðsla til að afla umboðs þjóðarinnar til að halda til Brussel og klára viðræður sem þegar eru komnar talsvert áleiðis. Með þessu, sbr. síðasta erindið sem vísað er til, fáum við svar beint frá ESB og aðildarríkjum sambandsins, um hvort við getum fengið samning á forsendum sem íslenska þjóðin getur fellt sig við. Þjóðin fær síðan í annarri atkvæðagreiðslu tækifæri til að taka afstöðu til þess sem liggur á borðinu og fær þar með tækifæri til að segja „af eða á“ á grundvelli staðreynda sem liggja skýrt fyrir.
Ég fagna þingsályktunartillögu utanríkisráðherra um þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst nk. og vona að hún verði samþykkt á þinginu fljótt og örugglega. Ég er ánægður með að ég og samlandar mínir, fáum með þessu tækifæri til að svara þessum mikilvægum spurningum um framtíðartengsl Íslands við vina- og samstarfsþjóðir í Evrópu. Ég fagna því líka að með tillögunni skuli boðið upp á sanngjarnt og lýðræðislegt ferli með þátttöku minni og samlanda minna sem miðar að því að leysa úr því hvort svarið við spurningunni um aðild Íslands að ESB á að vera „já eða nei, af eða á“ og þá á hvaða forsendum.
Enn þá betra er að ég trúi því að á undan fari málefnaleg umræða, sem leidd verður af stjórnmálaleiðtogum sem þessi sama þjóð hefur valið sér til forystu. Ég biðla til þeirra um að vera kjósendum sínum besta mögulega fyrirmynd um upplýsta og málefnalega umræðu og háttvísi í framgöngu og orðfæri, hvort heldur þeir eru með eða á móti því, að mér og samlöndum mínum verði gefinn kostur á að segja álit okkar á málinu. Ég hlakka til umræðunnar og alveg sérstaklega til að mæta á kjörstað!
Mér þætti miður ef meirihluti þingmanna kæmist að þeirri niðurstöðu að það geti mögulega verið rétt að neita mér og samlöndum mínum um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu. Ég sé persónulega ekkert nema kosti við að við fáum þetta tækifæri til að segja hug okkar i málinu. Ég er þess fullviss að við séum fullfær um að setja okkur inn í málið, gera greinarmun á málefnalegum og ómálefnalegum rökum með og á móti og taka loks upplýsta ákvörðun, hvert fyrir sig. Og ég treysti okkur líka til að virða niðurstöðuna.
Ég hef mikið verið að velta því fyrir mér hvort einhver gild og málefnaleg rök geti mögulega staðið til þess að neita okkur um þessa þjóðaratkvæðagreiðslu?
Þið fyrirgefið, en ég kem bara ekki auga á nein slík rök!
Ef svar þjóðarinnar er að halda beri viðræðunum áfram trúi ég að utanríkisráðherra muni þegar skunda til Brussel, með sínu besta teymi, og freista þess þar fyrir okkur að ná bestu mögulegum samningum við ESB með hagsmuni okkar að leiðarljósi.
Þá treysti ég því að hún komi síðan með samning til baka fyrir þjóðina sem hún trúir að sé sá besti sem hún getur náð. Þá fáum við aftur tækifæri til að meta hvort við fellum okkur við samninginn og hvort við viljum ganga í ESB á þeim forsendum sem samningurinn er reistur á, enda vitum við þá fyrst fyrir víst eftir þetta ferli allt nákvæmlega hverjar þær eru.
Vel gert Þorgerður Katrín! Ég þigg með þökkum þetta góða boð þitt um að mæta, ásamt samlöndum mínum sem eru sama sinnis, í þessa lýðræðisveislu!
