Sveinn Aðalsteinsson viðskiptafræðingur er höfundur þessarar greinar.
— — —
Ágæti Egill Helgason,
Grein Andrésar Magnússonar eru að sjálfsögðu orð í tíma töluð!
Hvernig stendur á því að gengur, að því er virðist, svo ofurhægt í rannsókn þessara mála?
Er ástæðan sú að menn kunna ekki til verka í rannsókn jafn viðamikilla mála og hér um ræðir?
Er ekki sönnu nær að í þessu örríki eru menn svo nátengdir pólitískt og ýmsum öðrum hagsmunatengslum, að engin von er til þess að óbreytt „kerfi“ taki að einhverju viti á þessum málum?
Í þjóðríki, þar sem stærsti flokkurinn hefur ráðið ríkjum allt frá lýðveldisstofnun fyrir 65 árum og vald hans aldrei verið sterkara en í aðdraganda þess, sem að lokum leiddi til algers hruns efnahagslífsins. Er við því að búast að embættismannakerfi, þar sem amk. 80% embættismanna eru valdir og í reynd æviráðnir út á flokksskírteini eða vinatengsl, sýni nokkra getu til að greiða úr málum?
Hér þurfa nauðsynlega að koma að hæfir, óháðir sérfræðingar. Þá verður að kalla til erlendis frá, þannig að yfir allan vafa sé hafið að þeir séu ekki vegna tengsla eða annarrra hagsmuna vanhæfir.
Varðandi ICESAVE, sem grein Andrésar fjallar um og spurninguna um hvort Íslendingar almennt beri ábyrgð, finnst mér að menn rugli saman þeirri staðreynd annars vegar að þrátt fyrir einkavæðingu bankanna, voru þeir í ýmsum efnum á ábyrgð Íslands sem þjóðríkis.
Þannig stofnaði Landsbankinn ICESAVE reikninga í Bretlandi og síðar í Hollandi á grundvelli EES samnings íslenska ríkisins. Þar af leiðir að samkvæmt þeim samningi getur þjóðin ekki látið
sem henni komi málið ekki við, þegar á ákvæði hans reynir.
Öllum sem í alvöru líta á hvernig að ICESAVE framkvæmdinni var staðið hlýtur að verða ljóst að í þeim efnum brugðust stjórnvöld, þmt. embættismenn á vegum fjármálaeftirlitsins herfilega. Þannig er með ólíkindum hvernig sérstaklega var staðið að málum í Hollandi.
Á þeim tíma var landsbankamönnum fyllilega ljóst að allar bankalínur voru að lokast. En íslenskir embættis og stjórnmálamenn stóðu þétt að banki landsbankamönnum í að gera allt sem í þeirra valdi stóð til að sannfæra hollensk stjórnvöld að allt væri í himnalagi og fullkomlega öruggt að því er íslensku bankana áhrærði og getu ríkisins til stuðnings við þá.
Í ljós hefur komið að fyrstu ICESAVE reikningar voru ekki opnaðir í Hollandi fyrr en 29 maí á sl. ári, eða löngu eftir að allt bankakerfi heimsins „nötraði“ í óvissu um hvaða lánakjör myndu gilda milli banka eða hvort íslenskir bankar nytu yfirhöfuð lánstrausts!
Við þessar aðstæður æða Landsbankamenn í „útrás“ til Hollands og til að ná sem skjótustum árangri bjóða þeir mun hærri vexti en hollenskir bankar. Þannig byrja þeir á að bjóða 4,75% ársvexti á óbundna reikninga, þar sem viðskiptavinir gátu daglega lagt inn eða tekið út að vild, allt óbundið! Því til viðbótar bættust vextir inn á reikninga viðskiptavina, hlutfallslega um hver mánaðarmót!
Þegar hollenskir banka reyndu síðan að bregðast við þessari samkeppni um sparifé með því að
hækka vexti í 4,1 – 4,5%, þá einfaldlega hækkaði Landsbankinn vextina í 5,25%, en hélt eftir sem áður óbreyttum ákvæðum um að reikningarnir væru algerlega óbundnir og vextir greiddir inn á þá hlutfallslega um hver mánaðarmót!
Það var ekki að sökum að spyrja um viðbrögðin. Á örskömmum tíma fór reikningafjöldi ICESAVE yfir 100 þúsund og heildarinnlán yfir 1 milljarð Evra. Eðlilega var yfirvöldum í Hollandi ekki rótt og kröfðust þau ítrekað skýrra svara um hvaða tryggingar stæðu að baki þessum innlánum, þar eð ljóst var að tryggingarsjóður á Íslandi var alls vanbúinn til að mæta slíkum fjárhæðum.
Þegar Hollensk yfirvöld fengu engin haldbær svör og þau þar með hótuðu að stöðva þessa starfsemi Landsbankans, léku yfirmenn Landsbankans þann millileik að bjóða þá „lausn“ að hver einasta Evra umfram 1,150 milljarð Evra yrði lögð inn á reikning í seðlabanka Hollands til tryggingar!
Hvernig í ósköpunum ætluðu landsbankamenn að greiða hærri vexti en nokkur annar banki í Hollandi greiddi og leggja á móti allri aukningu á innlánum inn á reikning í seðlabanka Hollands? Hvaða vaxtakjör mátti ætla að fengjust af slíkum reikningi?
Hugsun landsbankamanna virtist bundin við það eitt að fjölga eins og verða mætti ICESAVE reikningum erlendis og hafa þau í formi útibúa frá Landsbankanum á Íslandi. Þannig gátu þeir að vild ráðstafað innlánsfé milli landa. Þeir höfðu þannig í undirbúningi „útrás“ til 11 landa í aðdraganda hrunsins. Þannig skipti meginmáli að þó að dregið yrði úr innlánsaukningu í Hollandi, vegna „stífni“ þarlendra yfirvalda, þá kæmi það ekki í veg fyrir hliðstæða „útrás“ til annarra landa.
Ljóst er af framanskráðu að yfirmenn Landsbankans kærðu sig greinilega kollótta um hvernig þeir gætu mætt útstreymi af ICESAVE reikningum í framtíðinni. Þeirra einasta hugsun var að fjölga reikningum vítt og breitt í Evrópulöndum sem verða mætti.
Ljóst má því vera að hér var um að ræða dæmigerð „pýramídaviðskipti“, þar sem dæmið gengur þá aðeins upp meðan innstreymi er inn í kerfið!
ICESAVE málið ber því að meðhöndla sem hvert annað svikamál, þar sem aðilum málsins var fullljóst að þeir efndu til viðskipta, sem ekki nokkur leið var að standa af bankans hálfu við þau loforð sem heitið var, nema um takmarkaðan tíma.
Eitt af því hættulegasta við alla umræðuna á Íslandi um banka- og efnahagshrunið er að allir og þá ekki hvað síst einhverjir mismikið tilnefndir „útrásavíkingar“ hafi tapað öllu sínu við hrunið!
Rétt fyrir hrunið vofu einungis einum aðila í Bretlandi lánaðir yfir 100 milljarðar kr.! Látið er að því liggja
að ákaflega fáir bankar hefðu látið sér í hug koma að lána viðkomandi aðila! En hvernig stóð á því
að honum og fjölmörgum viðlíka var lánað? Getur ekki verið að „feitar þóknanir“ hafi ráðið miklu um „val“ viðskiptavina? Hvernig skýra menn slík viðskipti á sama tíma og viðkomandi bankar fást við sívaxandi lausafjárvanda, sem örskömmu síðar leiddi til falls þeirra?
Full þörf er á að „safna liði“ vinveittra þjóða til að hafa upp á öllum þeim gríðarlegu fjármunum sem „sogað“ var út úr bankakerfunum í aðdraganda hrunsins.
Það skyldi þó ekki vera að vel ríflega 340 milljarðar kr., sem nú er rætt um að hugsanlega lendi á íslensku þjóðinni vegna þessa óheillamáls, séu rétt handan við „hornið“, vel geymdir „skattaskjólum“?
Kveðja,
Sveinn Aðalsteinsson
