Friðrik Erlingsson skrifar þessa grein.
— — —
Stjórnkerfið er búið að vera, í þeirri mynd sem við þekkjum. Að minnsta kosti sá hluti þess sem lýtur að störfum Alþingis og ríkisstjórnar. Ríkisstjórn sem þarf að fara út um bakdyrnar um leynigöng situr ekki lengur við völd. Kosningarnar í vor munu vissulega færa þjóðinni nýja einstaklinga í stjórn og inn á þingið, en svo lengi sem stjórnarskrá, kosningalög og fyrirkomulag þingsins er óbreytt er engum treystandi, hvorki Vinstri-grænum, nýbakaðri Framsókn né öðrum. Á meðan “vélin” í þjóðarskútunni er ónýt þá gerir nýr skipstjóri engin kraftaverk.
Þessi vandi er stærri en svo að hann verði leystur í einu vetfangi eða með einum kosningum. Við þurfum að gera ráð fyrir að hinn hefðbundni taktur samfélagsins verði ekki kominn á að nýju fyrr en eftir einhver ár. Þann tíma þurfum við að nota vel og skynsamlega til að smíða nýjan grundvöll, nýjan sáttmála fyrir þjóðfélagið til framtíðar.
Verði kosið í vor, samkvæmt óbreyttum kosningalögum, ætti sú ríkisstjórn, sem færi með sigur af hólmi, að fá takmarkað umboð t.d. til 2 ára. Um leið þarf Forseti Íslands að skipa ráð bestu manna til að semja nýju lýðveldi nýja stjórnarskrá og ný kosningalög, sem færu fyrir Alþingi og yrðu síðan borin undir þjóðaratkvæðagreiðslu að þessum 2 árum liðnum. Á grundvelli hinnar nýju stjórnarskrár og nýju kosningalaga yrðu síðan haldnar Alþingiskosningar.
Ráð hinna “bestu manna” gæti verið utanþingsstjórn, sem hefði aðeins þessi tvö verkefni: nýja stjórnaskrá og ný kosningalög. Ráðið gæti einnig verið Öldungaráð, skipað fólki úr samfélagi okkar sem býr yfir reynslu, viti, þekkingu og heiðvirðleika. Þjóðin þarf að bera fullt traust til þessa fólks og þess vegna verður það að vera þekkt af vammleysi og hafa sýnt að það geti axlað ábyrgð.
Stjórnmálastéttin hefur lært dýrmæta lexíu sem hún skyldi ekki gleyma. Hroki valdsins er ávísun á fall. Völd eru ekki til að hreykja sjálfum sér, heldur til að nýta í almannaþágu. Pólitískir leiðtogar verða að skilja að sýni þeir ekki auðmýkt í meðferð sinni á því valdi sem þjóðin hefur rétt þeim, þá ber þeim að víkja tafarlaust.
Vald er vandmeðfarið; það er ekki nýr sannleikur. Það er heldur ekki öllum gefið að fara með völd. Það má læra, einsog allt annað, en það kostar langa tamningu og sjálfsaga, jafnvel sjálfsafneitun. Besta samlíkingin er ævilöng þjálfum búddamunka í sjálfsvarnaríþróttum. Engu minni þjálfun þarf hinn lítt þroskaði einstaklingur ef hann ætlar sér einhvern daginn að fara með völd.
Að hafa völd er ekki að vera yfir aðra hafinn; það er að bera meiri ábyrgð en aðrir. Íslensk stjórnmálastétt hefur þegið völdin, en neitað að bera ábyrgð. Hún hefur komist upp með það vegna þess að í skjóli flokkakerfisins er allt mögulegt. Nú sýpur hún seyðið af eigin mistökum. Fjármálakreppan er óleyst og hún verður ekki leyst fyrr en stjórnmálakreppan hefur verið leyst með þeim hætti að þjóðin beri fullt traust til ráðamanna. Til þess að svo megi verða þarf nýja stjórnarskrá og ný kosningalög, sem meðal annars verða að koma í veg fyrir að flokkakerfið eigi möguleika á þeirri spillingu og valdníðslu sem það hefur komist upp með fram að þessu.
Á meðan skulum við halda áfram að mæta niður á Austurvöll. En við skulum halda að okkur höndum því skrílslæti geta aðeins skaðað, jafnvel besta málstað. Hins vegar skulum við syngja ættjarðarlögin okkar fullum hálsi. Þar á þjóðin fjársjóð í orðum og tónum sem segir allt sem segja þarf. Syngjum fyrir óeirðalögregluna, syngjum ráðamenn úr sætum sínum, syngjum okkur fullum hálsi inn í nýja lýðveldið.
