Elliði Vignisson, bæjarstjóri í Ölfusi, segir að umræðan um meint óhófleg veikindi opinberra starfsmanna sé flóknari en oft er haldið fram og verði ekki skýrð með sleggjudómum. Munurinn á milli veikindahlutfalls hins opinbera og almenns vinnumarkaðar skýrist af ólíkum veikindarétti starfsmanna. Þetta kemur fram í grein Elliða hjá Vísi.
Bæjarstjórinn segir í grein sinni að umræðan um veikindakostnað hins opinbera sé bæði eðlileg og nauðsynleg. Þess þurfi þó að gæta að umræðan sé sanngjörn og byggð á staðreyndum frekar en ályktunum eða sleggjudómum. Óumdeilt sé að þessi kostnaður er hærri hjá hinu opinbera en á almennum vinnumarkaði. Það er staðreynd. Nefnir Elliði sem dæmi að árið 2023 voru veikindi tæplega 8 prósent af öllum vinnustundum á Landspítalanum. Sama ár var hlutfallið 7,7 prósent í Reykjavík, Hafnarfirði og Kópavogi. Á almennum vinnumarkaði hafi Hagstofa Íslands mælt veikindi í kringum 3 prósent. Elliði tekur fram að hjá Ölfusi hafi hlutfallið verið á bilinu 5,6-7,4 prósent undanfarin fjögur ár.
„Af þessum tölum er freistandi að draga þá ályktun að opinberir starfsmenn séu oftar veikari en aðrir. Sumir ganga jafnvel lengra og halda því fram að veikindaréttur sé frekar misnotaður hjá hinu opinbera. Slíkar ályktanir eru hvorki réttar né sanngjarnar. Myndin er flóknari.“
Elliði segir að til að bera saman veikindi milli almenns og opinbers vinnumarkaðs þurfi að skoða hvort verið sé að mæla það sama, þ.e. hvort veikindarétturinn sé sambærilegur milli markaða. Elliði bendir á að veikindarétturinn er ólíkur á almennum og opinberum vinnumarkaði og munurinn kemur skýrast fram í langtímaveikindum. Veikindaréttur á almennum markaði er takmarkaðri og ræðst af kjarasamningum. Gjarnan eigi starfsmenn rétt á 2-6 mánuðum af launum á hverju 12 mánaða tímabili, eftir starfsaldri. Þegar þessi réttur hefur verið nýttur taka sjúkrasjóðir stéttarfélaga og almannatryggingar við. Á opinberum vinnumarkaði er rétturinn rýmri, einkum hjá þeim sem hafa langan starfsaldur og getur náð 9-12 mánuðum eða lengur með launum frá vinnuveitanda.
„Þessi munur hefur augljós áhrif á skráningu og mælingu veikinda. Langtímaveikindi sem færast að hluta eða öllu leyti út fyrir vinnuveitanda á almennum markaði birtast síður í veikindatölum fyrirtækja en koma að fullu fram hjá hinu opinbera.“
Elliði segir að þetta komi skýrt í ljós þegar tölurnar eru sundurliðaðar. Hjá Ölfusi eru skammtímaveikindi á bilinu 2,8 – 3,2 prósent, sambærileg við það sem mælist á almennum vinnumarkaði. Munurinn liggur fyrst og fremst í langtímaveikindum. Telur Elliði líklegt að sama eigi við um önnur sveitarfélög sem helst hafa verið í umræðunni um veikindakostnaðinn.
„Í þessu ljósi er ljóst að umræða um meint óhófleg veikindi opinberra starfsmanna er flóknari en oft er haldið fram. Hið opinbera er stór hluti vinnumarkaðarins á Íslandi og skiptir máli að umræðan um frammistöðu og kostnað byggist á réttum forsendum. Fullyrðingar um að opinberir starfsmenn séu veikari en aðrir eða fari óábyrglega með veikindarétt sinn standast ekki þegar rýnt er í gögnin. Sanngirni í umræðu er ekki krafa um undanlátssemi, heldur forsenda upplýstrar ákvörðunartöku.“
