Hnikarr Bjarmi Franklínsson, fjármálaverkfræðingur sem rekur hópbifreiðafyrirtæki, er hneykslaður á svörum sem hann fékk frá Fjársýslu ríkisins varðandi reglur um útboð hópbifreiðabíla. Reglur hefðu verið settar um að kaupa ætti vistvænar bifreiðar en svo sé það valkvætt hvort því sé fylgt.
„„Með lögum skal land byggja” er orðatiltæki sem lang flestir Íslendingar ættu að kannast við, en þetta eru einmitt einkennisorð íslensku lögreglunnar og eru þau að öllum líkindum fengin úr Brennu-Njáls sögu. Þetta eru orð að sönnu og hafa alltaf átt við í gegnum mannkynssöguna, af því hvað er samfélag án laga?“ segir Hnikarr í aðsendri grein á Vísi í dag.
Reifar hann feril lagasetningar sem flestir þekkja. Það er að löggjafarvaldið setji lögin og svo sé það framkvæmdavaldsins að útfæra þau, svo sem með reglugerðum.
„En hver sér síðan til þess að lögunum sé framfylgt? Strangt til tekið er það hlutverk framkvæmdavaldsins, en þegar hlutirnir eru skoðaðir þá leynast, inn á milli, lög og reglugerðir sem enginn virðist sjá til þess að sé framfylgt,“ segir hann.
Mál hans snýst um reglugerð nr. 1330/2023 er varðar opinber innkaup á vistvænum og orkunýtnum ökutækjum sem sett var af þáverandi Umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, Guðlaugi Þór Þórðarsyni.
Markmið reglugerðarinnar var að stuðla að minnkun kolefnislosunar og samkvæmt henni skal lágmarks hlutfall vistvænna hópbifreiða vera 65 prósent frá og með 1. janúar árið 2026. Reglugerðin nær bæði yfir opinber innkaup og opinbera þjónustusamninga um farþegaflutninga. Kemur fram að sá aðili sem ræðst í innkaup beri ábyrgð á að ökutækin séu vistvæn í áðurnefndu hlutfalli.
„En þá spyr greinahöfundur “hver passar upp á það að opinberir aðilar séu ekki að skjótast undan þeirri ábyrgð?”. Af því hann hefur tekið þátt í þónokkrum útboðum (og heyrt af enn fleiri) sem hafa átt sér stað eftir gildissetningu þessarar reglugerðar og ekki hefur verið minnst á hana í neinu þeirra,“ segir Hnikarr. „Það eru jafnvel til dæmi um það að opinberir aðilar hreinlega refsi framsæknum og metnaðarfullum hópbifreiðafyrirtækjum, þar sem þau eru dregin niður fyrir að vera of metnaðarfull þegar það kemur að orkuskiptunum í tilboðum sínum, í útboðum þar sem krafan er mun lægri en segir til um í reglugerðinni.“
Sendi hann fyrirspurn á Fjársýslu Ríkisins til að spyrja hver hefði umsjón með útboðsmálum ríkisins. Svarið kom honum á óvart.
„Svarið frá Fjársýslunni var ekki ríkisstofnun sæmandi, en þar kom fram að markmið reglugerðarinnar væru einungis leiðbeinandi og að kaupendum væri í raun frjálst að fara eftir henni. Fjársýsla ríkisins sagði að það væri VALKVÆTT AÐ FARA EFTIR LÖGUM sem sett hafa verið af Alþingi Íslendinga,“ segir hann.
Hnikarr segist búast við að flestum almennum borgurum sé sama um hvort að hið opinbera fylgi innkaupamarkmiðum um vistvæn ökutæki. En þetta snúist um fordæmin sem sett eru.
„Alvarleiki málsins leynist í raun í fordæminu sem það setur og afleiðingum þess á lög sem skipta þjóðina raunverulegu máli. Það opnar á spurninguna: er það bara þessi reglugerð sem er valkvætt að fara eftir, eða er það svoleiðis fyrir þær allar? Hvar er línan dregin?“ spyr hann. „Hver ákveður hvaða lögum skal fylgja og hvaða lög eru bara valkvæð? Hvernig er hægt að skilda menn að fara eftir sumum lögum, en ekki öðrum?“
