Um þessar mundir liggja tugir aldraðra einstaklinga fastir á sjúkrahúsum mánuðum saman vegna þess að ekki fæst pláss á hjúkrunarheimilum. Á sama tíma vinnur starfsfólk Landspítalans við stöðugt álag, aðgerðum er frestað aftur og aftur og kerfið er komið að þolmörkum.
Þessi staða kom ekki skyndilega upp. Hún er afleiðing áralangs skorts á uppbyggingu og þess að við höfum vitað lengi að þjóðin er að eldast án þess að búa okkur nægilega undir það.
Það er eðlilegt að almenningur krefjist úrbóta og beini kröfum sínum til stjórnvalda. En umræðan má ekki verða svo einföld að lausnin sé talin felast eingöngu í því að byggja fleiri hús.
Hjúkrunarheimili án starfsfólks leysa engan vanda.
Hjúkrunarrými er nefnilega ekki bara herbergi í húsi heldur hjúkrun allan sólarhringinn fyrir fólk sem ekki getur lengur búið heima og þarf stöðuga faglega aðhlynningu, hjúkrun og umönnun.
Í áratugi hefur verið bent á að skortur á heilbrigðisstarfsfólki væri fyrirsjáanlegur. Um aldamótin lágu fyrir skýrslur og mannaflaspár sem sýndu að stórir hópar sjúkraliða og hjúkrunarfræðinga myndu hverfa af vinnumarkaði á næstu árum á sama tíma og þörfin fyrir hjúkrun og umönnun myndi aukast. Samt fylgdi nýliðun ekki þróuninni.
Í dag sjáum við afleiðingarnar. Við glímum ekki aðeins við skort á húsum heldur einnig skort á fólki sem þarf til að raunveruleg hjúkrunarrými verði til.
Það tekur skemmri tíma að byggja hús en að mennta fagfólk. Menntun sjúkraliða og hjúkrunarfræðinga tekur mörg ár og síðan þarf starfsreynslu. Ef ekki verður brugðist við nú með markvissri fjölgun í námi og bættum starfsaðstæðum mun skorturinn halda áfram þó ný hús rísi.
Þetta er ekki vandamál sem ein ríkisstjórn leysir á einu kjörtímabili. Vandinn byggðist upp yfir langan tíma og verður ekki lagaður á einu augabragði. En nú þarf að hefja markvissa uppbyggingu bæði rýma og mannauðs.
Við þurfum líka að ræða kjör og starfsaðstæður þeirra sem starfa í hjúkrun og umönnun. Vaktavinna, álag og launakjör gera það að verkum að margir hætta fyrr en ella eða velja sér annað starf. Á sama tíma vitum við að þörfin fyrir þessa þjónustu mun aðeins aukast.
Við verðum öll gömul. Þetta snertir okkur öll fyrr eða síðar.
Spurningin er því ekki hvort við höfum efni á að bregðast við — heldur hvort við höfum efni á að gera það ekki.
Umræðan þarf að snúast um heildarlausn: húsnæði, menntun, mönnun og starfsaðstæður. Aðeins þannig tryggjum við öldruðum þá reisn og hjúkrun og umönnun sem þau eiga skilið.
Kristín Á. Guðmundsdóttir, fyrrverandi formaður Sjúkraliðafélags Íslands
