Þórunn Þorsteinsdóttir heitin, deildarstjóri kvensjúkdómadeildar Landspítalans, barðist ötullega fyrir byggingu kvennadeildar spítalans þó að hún lifði ekki að sjá húsið rísa. Henni var jafnframt umhugað um að þar yrði komið fyrir kapellu — nokkuð sem hún hafði reglulega rætt við Karl Sigurbjörnsson, sem síðar varð prestur Hallgrímssafnaðar og loks biskup Íslands. Kapellunni var fundinn staður á annarri hæð hússins framan við fæðingargang. Gengist var fyrir fjársöfnun til gerðar kapellunnar og þar munaði miklu um stuðning Ljósmæðrafélags Reykjavíkur.
Leifur Breiðfjörð, einn okkar fremstu listamanna, var fenginn til að gera myndglugga fyrir kapelluna og séra Karl átti gifturíkt samstarf við Leif og konu hans, Sigríði Jóhannsdóttur veflistakonu, um frekari listbúnað og kirkjuskrúða.
Kapellan var mörgum dýrmætt athvarf, þar var fjöldi barna skírður og hjón gefin saman. Í grein í Kirkjublaðinu fyrir þremur árum lét Hreinn S. Hákonarson ritstjóri svo um mælt að hinir fögru listgripir þeirra hjóna Leifs og Sigríðar hafi átt sinn þátt í vinsældum kapellunnar, auk þeirrar birtu og hlýju sem þar ríkti.
Það er gömul og rótgróin hefð að kapellum sé fundinn staður á sjúkrahúsum. Auk einfaldra kirkjuathafna eru þær staður bænagjörðar. Hreinn orðar það svo að kapellur á fæðingardeildum endurspegli djúpa hugsun því þar komi lífið í heiminn sem sé fagnað og þakkað fyrir. Að sama skapi getur lífið líka kvatt jafnskjótt og það kemur.
Þessi fagri helgidómur fékk þó ekki frið fyrir afhelgunarstefnu samtímans og var lokað fyrir nokkrum árum og listmunirnir færðir í geymslu. Á sama tíma er eljuverk þeirra fjölmörgu sem lögðu hönd á plóg að engu gert. Virðingarleysið algjört.
Um kapelluna má lesa í endurminningum séra Karls sem út komu nú fyrir jólin, einhverri merkustu bók seinasta árs, en hann hafði gengið frá bókinni er hann lést fyrir tæpum tveimur árum og heiti hennar er afar táknrænt: Skrifað í sand. Sjálfur var ég þeirra gæfu aðnjótandi að kynnast séra Karli og alltaf þótti mér mikið til um að fá frá honum uppörvandi og hlý orð vegna einhverra skrifa.
Karl ritar af meiri andagift en maður á að venjast af samtíðarmönnum. Á einum stað í bókinni getur hann þess að orðið gæfa merki gjöf og hið besta hafi hann þegið að gjöf af öðrum, af lífinu, af Guði. Á þeim tíma er hann var að alast upp hafi börnum verið hlíft við valfrelsi. Hann sé þakklátur fyrir að hafa ekki kynnst valfrelsi í bernsku, heldur lært að þiggja og þakka. Takmarkalaust valfrelsi á seinni tímum sé börnum iðulega fremur byrði en lausn. Þeim sé gert að velja sér trú, lífsskoðanir, hneigðir og afstöðu til hlutanna en menn geri sér á sama tíma ekki grein fyrir að ekkert barn sé óskrifað blað — við erum það sem við höfum þegið. Hin hefðbundna hugsun boði: Vertu sá sem þú ert, en krafan sé nú orðin að menn eigi að vera það sem þeir hafi löngun til. Þetta stuðli að öryggisleysi því fótfestuna skorti. Þarna sé komin ein orsök þess kvíða sem hrjái ungt fólk um víða veröld.
Fleira vakti athygli mína af lífsskoðunum séra Karls. Hann nefnir að einkum tvennt hafi hann lært af því umhverfi sem hann ólst upp í á Skólavörðuholtinu. Annað sé vinnan og getur hann þess hversu merkilegt það sé að við Íslendingar skulum eiga þetta jákvæða orð yfir það sem nágrannaþjóðir kalla erfiði — arbejde, Arbeit. Orðið beri keim af ávinningi, sigri og vísar Karl til Marteins Lúthers sem sagði vinnuna vera guðsþjónustu, „köllun skaparans til þjónustu við lífið í þágu lífsins og náungans“ og Karl heldur áfram: „Þau viðhorf hlaut ég í vegarnesti, að bera virðingu fyrir vinnunni, erfiði manns og lífsbaráttu. Handverk, list, menning, að vanda sig við verk sín af virðingu fyrir efniviðnum og manneskjunni sem njóta skal.“
Hitt atriðið sé góðvildin, hið góð sé reglan, það vonda undantekningin. Svo víða sé á ferð hjartahreint og góðviljað fólk sem yfirleitt veit síst af því sjálft — ósýnilegt eins og saltið. Hin sanna góðvild grói hljóðlega og þolinmóð eins og grasið og þolir að vera troðið á.
Séra Karli verður tíðrætt um hefðarrof í samfélaginu. Sálmasöngur í barnaguðsþjónustum hafi vikið fyrir alveg innihaldslausum frösum og hreyfileikjum. Á sama tíma hafi skólarnir tekið allan sálmalærdómur úr sinni kennslu og nánast allan söng og síðan alla kristindómsfræðslu sömuleiðis. Uppskeran er ólæsi á kristna menningu, hið kristna tungutak.
Hér er séra Karl gagnrýninn á eigin kynslóð sem ekki hafi haft nægar gætur á þeim menningararfi sem henni var falinn. Tískuguðfræðingarnir hafi verið makalaust trúaðir á tækniframfarir og efnahagslega velferð en horft fram hjá því hversu tvíeggjað sverð það allt saman væri — þeir hafi horft fram hjá mikilvægi „hins andlega lífs, siða og hefða og trúariðkunar í því að rótfesta og næra mannúð og samkennd“. Fyrir hinum sömu tískuguðfræðingum hafi jafnvel syndin og illskan ekki verið til „nema sem félagsleg og efnahagsleg kerfi út frá marxískum forsendum“.
Karl segir meira um vert að leggja rækt við guðfræði sem byggi á þeim arfi sem kynslóðirnar hafa borið fram með bæn, trúariðkun og söng. Það sé arfur sem geri ráð trú sem veruleika sem eigi sér rök sem skynsemin skilji ekki. Þar sé að finna þær lindir sem muni lífga, auðga og næra trú, kirkju og siðmenningu til framtíðar. Karl áleit að æ fleiri gerðu sér grein fyrir þessu á seinni árum — að innbyggð í sál mannsins og vitund væri þráin eftir hlýjum faðmi og traustri verund Guðs. Hann vísaði í þessu sambandi til Ágústínusar kirkjuföðurs þar sem hann segir: „Þú, Guð, hefur skapað mig fyrir þig og hjarta mitt er órótt uns það hvílist í þér.“
Faðir Karls, Sigurbjörn Einarsson biskup, hafði ráðist í það stórvirki að þýða Játningar Ágústínusar (lat. Confessiones), en herra Sigurbjörn var án efa einhver fremsti kennimaður Íslendinga á seinni öldum. Kynslóð hans var ekki höll undir hefðarrof, öðru nær og sjálfur gerði hann sér glögga grein fyrir því hversu margt forheimskandi sótti á þjóðfélagið, svo sem hugdeyfandi og sálardrepandi afþreyingariðnaðurinn. Hið versta er að menn hafa ekki stjórn á tækninni og síbyljunni heldur verða þrælar hennar. Við sjáum það í sífellt verri mynd í okkar samtíma.
Sigurbirni ægði afhelgun kirkjunnar og þjónkun við tískustrauma. Karl segir föður sinn hafa verið „trúvarnarmann gegn hvers kyns vitsmunahroka og andlegu yfirlæti“ og verið „sókndjarfur í þágu trúarinnar“. Enginn hefði staðið honum á sporði hvað varðaði málsnilld og andagift og málflutningur hans hafi verið borinn uppi af yfirburðarþekkingu á guðfræði, trúarbragðavísindum, trúarheimspeki, trúarsálarfræði og hræringum samtíðarinnar. Hann hefði verið óragur við að vekja máls á samfélagsmálum og viljað vekja þjóðina „til menningarlegrar reisnar og siðferðisstyrks á traustum grunni kristinnar arfleifðar“ eins og Karl orðar það. Ég hygg að herra Sigurbirni hafi þar orðið vel ágengt.
Mér verður oft hugsað til þess hversu mjög skortir á innihaldsríka andlega leiðsögn kirkjunnar á okkar rótlausu tímum. Við þörfnumst kirkju sem getur líka staðið vörð um kristna arfleifð Íslendinga og afstýrt því að fleiri helgidómar hljóti sömu örlög og kapellan fagra á kvennadeildinni. Hin kristnu trúartákn þurfa þvert á móti að verða sýnilegri hvarvetna.
