Evrópusambandið er ekki fullkomið en mjög óeðlilegt væri af okkur Íslendingum að skoða ekki hvaða kostir og gallar myndu fylgja fullri aðild. Það er það sem þjóðaratkvæðagreiðslan sem fyrirhuguð er 29. ágúst snýst um. Heimsmyndin sem við höfum búið við í 80 ár og reynst okkur gríðarlega hagfelld er að riðlast og við þær aðstæður getum við ekki bara lokað okkur inni og tuðað um að við höfum það bara fínt. Við verðum að bregðast við og sjá hvaða kostir eru í stöðunni. Heiða Kristín Helgadóttir, ráðgjafi utanríkisráðherra varðandi þjóðaratkvæðagreiðsluna um framhald aðildarviðræðna, er gestur Ólafs Arnarsonar í hlaðvarpi Eyjunnar.
Heiða Kristín - 2
Ég verð að segja, það kemur mér á óvart, þó að það komi mér alls ekki á óvart því að það hefði komið mér á óvart ef að þessi stjórnarandstaða núna hefði hagað sér eitthvað öðruvísi en hún er að gera. En maður hefði haldið, alveg sama hvort þú vilt fara inn í ESB eða ekki, og enginn held ég að sé nú búinn að taka ákvörðun um að hann vilji fara inn í ESB án þess að það sé tikkað í nokkur box sem að þarf að tikka í, að auðvitað kemur það manni samt á óvart þegar fólk er að berjast með kjafti og klóm gegn því að þjóðin fái að segja hvað hún vill gera, hvort hún vill klára þessar viðræður eða ekki. Mér finnst það ekki bera vott um sanna lýðræðisást, skulum við segja.
„Nei, ég get auðvitað tekið undir það og auðvitað erum við hérna kannski tvö í okkar bergmálshelli um það. En mér finnst það samt bara svona, mér finnst það bara ólógískt. Þó svo að þú sért ekki hrifin af Evrópusambandinu sem fyrirbæri, sem er bara valid skoðun, það er ýmislegt til í því líka.“
Það er ekkert allt dásamlegt við Evrópusambandið, við vitum það.
„Það er bara ekkert fullkomið sko, en þá að neita okkur um tækifærið einmitt til þess að bara skoða þennan möguleika í stöðunni og sérstaklega í þeirri stöðu sem við erum sem samfélag í dag, þar sem við erum í sterkri stöðu samanborið við hvar við vorum árið 2009, þá held ég að þetta sé kjörið tækifæri til þess að meta svolítið bara hvar liggja línurnar, hvar viljum við staðsetja okkur? Líka með tilliti til þess hvað heimurinn er að breytast hratt og mikið og þau alþjóðakerfi sem við höfum svona horft til og treyst á síðustu 80 árin, þau virðast bara vera fullkomlega að riðlast.“
Eins og þú segir, bara riðlast, gliðna, já.
„Við höfum sem samfélag notið góðs af þessu kerfi. Við höfum bara grætt heilmikið á því að þetta skipulag var tekið upp eftir seinna stríð og við náðum að staðsetja okkur þannig og höfðum hugrekki til dæmis til þess að ganga í NATO á sínum tíma og höfum svo tekið þátt í öðru alþjóðlegu samstarfi og ég vil meina að við höfum fengið margfalt meira út úr þessu heldur en við höfum endilega sett inn í það. En þeir tímar eru liðnir og á þeim tímamótum, ef við ætlum ekki að setjast niður sem samfélag og hugsa hvernig ætlum við að haga okkar málum til lengri tíma, auðvitað er þetta óþægilegt og í dagsins amstri langar fólk ekkert endilega að þurfa að pæla í þessu en við þurfum bara að gera það. Þetta er bara staða sem er komin upp og það þýðir ekki heldur, því það er svona erfiður vegur að feta í einhverri svona stöðu þar sem að maður segir: „Heyrðu, getum við farið og skoðað þetta?“ Þú vilt heldur ekki hræða fólk eitthvert og það er ekki minn vilji og ég held að enginn vilji það.
En við megum samt ekki gleyma því að við lifum bara hérna í alþjóðlegu kerfi sem einmitt bara er að taka breytingum og ætlum við þá að sitja bara hér og sjóða okkar ýsu og loka hurðinni og segja bara takk fyrir mig, ég hef það fínt. Við getum ekki haldið áfram að byggja upp þetta samfélag og haldið áfram að þroskast og vaxa ef við ætlum að gera það. Þetta er ein leið sem að getur haft einhverja hluti í för með sér sem eru jákvæðir en hún er engan veginn fullkomin.“
Hún er ekkert fullkomin en það sem er líka dálítið broslegt og dapurlegt í senn er að andstæðingar þjóðaratkvæðagreiðslunnar, andstæðingar þess að við ljúkum samningaviðræðum, þeir tala um að það sé ekki um neitt að semja og okkur verði settir afarkostir. Þá hefði ég haldið að það væri þá hvatning í raun og veru fyrir þá að fá þessa þjóðaratkvæðagreiðslu og það skiptir þá ekki máli hvort það er farið í viðræður eða ekki, vegna þess að ef niðurstaðan er afleitur samningur eða það er bara reynt að troða ofan í kokið á okkur einhverjum svona stöðluðum samningi, þá náttúrlega hlýtur yfirgnæfandi meirihluti að kjósa gegn samþykkt hans.
„Já, ég get ekki séð fyrir mér að einhver stjórnvöld sem vilja taka sig alvarlega myndu vilja leggja slíkan samning fram heldur. Þá hefur þetta bara ekki náð lengra, en eina leiðin til þess að fá úr því almennilega skorið er með því að klára þetta mál. Og ég vil meina það, og líka vegna þess að við vorum að tala um að heimurinn er að breytast, að Evrópusambandið er ekkert eyland í þeim efnum heldur. Auðvitað er mikill þrýstingur á Evrópusambandið líka að horfa á sína stöðu og hvernig það er til að staðsetja sig líka í heiminum. Og þar eru ákveðnir vindar að blása líka sem eru að geta verið hagfelldir fyrir okkur. Það er enginn að segja að það verði einfalt eða auðvelt, en það er heldur enginn að fara í svona verkefni haldandi það. Miðað við það sem ég hef verið að kynna mér með aðildarviðræðurnar síðast. Ég var bara svona tiltölulega nýbyrjuð að hafa afskipti af pólitík var ekkert djúp í þessu endilega á þeim tíma. En ég held við höfum staðið okkur gríðarlega vel sem þjóð og þessi samningateymi sem við settum upp og sú vinna sem var unnin var bara gríðarlega sterk og að einhverju leyti margt þar sem má vinna aftur, en sumt þarf að uppfæra og annað. En það sýnir bara metnaðinn fyrir verkefninu og við getum sannarlega gert það og haldið því áfram. Og ég hef engar áhyggjur af því að niðurstaðan sem verður borin svo aftur fyrir þjóðina, hún mun auðvitað vera þannig að þeir sem eru að leggja hana fram hafa trú á því að þetta sé framfaraskref.
Svo er það líka bara þannig að dæmin sýna að það eru ýmsar sérlausnir sem hafa verið fengnar. Og af hverju ættum við ekki að geta fengið þær eða aðrar sérlausnir fyrir okkur? Það er líka þannig að við erum það ríki sem er að ganga inn í sambandið sem er hér nyrst á landakortinu og því fylgja bara ákveðnar staðreyndir sem að þarf að taka tillit til. Við erum líka þjóð sem er að fara þarna inn með gríðarlega sterka og langa sögu af villtum veiðum. Það skapar okkur líka sérstöðu. Allt þetta skiptir auðvitað máli og ég held, líka bara út frá því sem ég var að segja áðan, staðan okkar í dag, miðað við stöðuna sem var 2009, ég held að við sjálf höfum sterkari sjálfsmynd og við höfum sterkari svona tilfinningu fyrir því hvað það er sem skiptir okkur máli og hvar við erum sterk. Þar sem við vorum kannski frekar svona beygð og buguð þarna 2009 og vissum ekki alveg hvað við kunnum og hvert við vorum að fara og hvað við gátum.“
