Björn Bjarna­son, fyrrverandi ráðherra, lýsir ótta sínum gagnvart þróun fjölmiðla í pistli sem birtist í Morgunblaðinu í dag. Hans upplifun er á þann veg að oftar og oftar sé aðferð útilokunar beitt í stað umræðu og rökræðna. Í pistli sínum fjallar Björn um tvö dæmi máli sínu til stuðnings, annars vegar að Keil­ir ætli sér ekki lengur að auglýsa í miðlum Sýnar vegna niðrandi ummæla í útvarpsþættinum Zúúber, sem var tekin af dagskrá í kjölfarið, og hins vegar vegna viðbragða RÚV við umdeildum myndböndum Samherja.

„Markaðssvið Keil­is – miðstöðvar vís­inda, fræða og at­vinnu­lífs, hef­ur ákveðið að veita aug­lýs­inga­fé sínu í aðra átt en að miðlum Sýn­ar næstu miss­er­in, seg­ir í frétt á mbl.is föstu­dag­inn 19. fe­brú­ar. Þetta sé gert „í ljósi nýbirtra upp­lýs­inga er varða líkamssmánun og skeyt­ing­ar­leysi starfs­manna gagn­vart umræðunni“. Ástæðan fyr­ir ákvörðun­inni eru niðrandi um­mæli í út­varpsþætti í stöð Sýn­ar. Í yf­ir­lýs­ingu vís­inda- og fræðamiðstöðvar­inn­ar seg­ir: „Siðaregl­ur Keil­is kveða á um að við kom­um í veg fyr­ir að í starfi okk­ar viðgang­ist hvers kyns órétt­læti.“

Dag­inn áður, fimmtu­dag­inn 18. fe­brú­ar, var sagt frá því á mbl.is að rík­is­út­varpið (RÚV) hefði farið fram á við út­gerðarfé­lagið Sam­herja að taka niður mynd­skeið á Facebook með gagn­rýni á frétta­stofu RÚV. Þá bað frétta­stof­an ritstjórn Facebook að fjar­lægja mynd­band Sam­herja af sam­fé­lagsveitu sinni. Var það gert í nafni höf­und­ar­rétt­ar enda hefði Sam­herji „ekki aflað samþykk­is frá safnadeild Rík­is­út­varps­ins fyr­ir notk­un á hljóð- og mynd­efni áður en fé­lagið setti mynd­bandið í birt­ingu“. Sam­herji hafði til­kynnt safnadeildinni notk­un sína á 15 sek­únd­um úr frétt­um RÚV og óskað eft­ir reikn­ingi seg­ir á mbl.is. Á vef RÚV seg­ir að hægt sé að panta hljóð- og mynd­efni hjá RÚV-safni til einka­nota eða op­in­berr­ar birt­ing­ar.“

Björn segir að tilgangur aðgerða Keilis og viðbrögð RÚV hafi í raun og veru það markmið að banna umræður, frekar en að ræða málin. Hann segir að oft séu hneyksl­un­ar­efni talsvert veigaminni en útlit sé fyrir. Þá segir hann það vera orðið þekkt úti í heimi að háskólar og fjölmiðlar hreinlega banni orðræðu sem sé á viðkvæmum stað.

„Þessi tvö dæmi, ann­ars veg­ar um vís­inda- og fræðamiðstöð sem tel­ur eig­in siðaregl­ur banna aug­lýs­ingu hjá fyr­ir­tæki vegna um­mæla eins af þáttargerðarmönn­um þess og hins veg­ar um rík­is­frétta­stofu sem tel­ur eðli­legt að hún stjórni því hverj­ir fái að greiða fyr­ir og birta efni úr RÚV-safn­inu eru „ný vinnu­brögð“ eins og vara­f­rétta­stjóri RÚV seg­ir. Tilgangur þeirra er að banna umræður í stað þess að ræða mál.

Margt af því sem hent er á loft í umræðum líðandi stund­ar og verður að hneyksl­un­ar­efni er miklu veiga­minna en það sem hér um ræðir. Mikl­ar umræður eru víða er­lend­is um þá áráttu há­skóla­manna og fjöl­miðlamanna að grípa frek­ar til úti­lok­un­ar en rök­ræðna.

Frjáls­ar og opn­ar umræður um mál sem telj­ast viðkvæm og kunna að særa ein­hverja eru ein­fald­lega bannaðar. Gripið er til hót­ana til að halda fyr­ir­les­ur­um frá há­skóla­svæðum. Rit­stjór­ar eru flæmd­ir frá störf­um, ekki endi­lega vegna þess sem þeir skrifa held­ur þess sem þeir birta.“

Í lok pistils síns spyr Björn hvort að fólk vilji að þetta verð framtíð fjölmiðlunar á Íslandi, að siðareglur og ritskoðun komi í veg fyrir umræðu.

„Vill ein­hver í raun að þró­un­in í fjöl­miðlun verði á þenn­an hátt hér á landi? Að siðaregl­ur fræðamiðstöðvar standi í vegi fyr­ir eðli­leg­um sam­skipt­um henn­ar við fjöl­miðlafyr­ir­tæki? Að all­ar eðli­leg­ar sam­skipta­regl­ur við RÚV verði að víkja fyr­ir sér­hags­mun­um frétta­stofu sem hef­ur komið sér í slík­an vanda að aðeins rit­skoðun sé til bjarg­ar?“