fbpx
Þriðjudagur 17.febrúar 2026
Eyjan

Máltöfrar Jónasar

Egill Helgason
Fimmtudaginn 16. nóvember 2017 17:13

Ekki missa af Helstu tíðindum dagsins í pósthólfið þitt

Lesa nánar

Það er dagur íslenskrar tungu og afmæli Jónasar Hallgrímssonar. Sá maður var ótrúlegt séní. Hann elskaði tunguna – eða kannski er réttara að segja að tungan hafi elskað hann. Allt sem Jónas kom nærri var svo furðulega kliðmjúkt og þokkafullt. Það á jafnt við um kvæðin hans og öll nýyrðin sem hann bjó til.

Því Jónas var einn helsti nýyrðasmiður íslenskunnar – þessa tungumáls þar sem auðvitað vantaði orð yfir ýmsa hluti þegar þjóðin komst loks í tæri við nútímann og umheiminn.

Vissuð þið að Jónas bjó til orðin páfagaukur og mörgæs? Hann bjó reyndar líka til orðið framsókn sem síðar varð nafnið á stjórnmálaflokki.

Og svo eru orð eins og aðdráttarafl, almyrkvi, dýrafræði, efnafræði, einstaklingar, fábrotinn, geislabaugur, haförn, himingeimur, knattborð, líffæri, lífvörður, ljóshraði og ljósvaki, munaðarleysingi, sjónauki, skjaldbaka, sólmyrkvi, sólmiðjaspendýr, stjörnuþoka, svarthol, undirgöng, þjóðkjörinn, æðakerfi.

Allt hljómar svo fallega – þetta eru svo fín íslensk orð og einhvern finnur maður fyrir töfrasnertingu Jónasar.

Loks má nefna orðið þjóðareign. Það er komið úr smiðju Jónasar. Sumir hafa viljað halda því fram í seinni tíð að ekki sé til neitt sem heiti þjóðareign. En það er eins og hver önnur þrætubók.

 

 

Athugasemdir eru á ábyrgð þeirra sem þær skrá. DV áskilur sér þó rétt til að eyða ummælum sem metin verða sem ærumeiðandi eða ósæmileg. Smelltu hér til að tilkynna óviðeigandi athugasemdir.

Fleiri fréttir

Pennar

Mest lesið

Nýlegt

Eyjan
Fyrir 4 dögum

Jóhann Páll Jóhannsson: Orkuöflun komin af stað eftir sjö ára bið – forgangur almennings til orku lögfestur

Jóhann Páll Jóhannsson: Orkuöflun komin af stað eftir sjö ára bið – forgangur almennings til orku lögfestur
EyjanFastir pennar
Fyrir 4 dögum

Nína Richter skrifar: AI spegill, herm þú mér, með áhuga á sjálfum sér

Nína Richter skrifar: AI spegill, herm þú mér, með áhuga á sjálfum sér
Eyjan
Fyrir 1 viku

Orðið á götunni: Nýir vendir sópa best – en hvernig sópa gamlir vendir?

Orðið á götunni: Nýir vendir sópa best – en hvernig sópa gamlir vendir?
Eyjan
Fyrir 1 viku

Sigurjón Þórsson, stjórnarformaður Sólheima: Þörf fyrir Sólheima í hverjum landshluta – sjálfbært samfélag kærleiksriddara

Sigurjón Þórsson, stjórnarformaður Sólheima: Þörf fyrir Sólheima í hverjum landshluta – sjálfbært samfélag kærleiksriddara
Eyjan
Fyrir 1 viku

Eyþór Eðvarðsson skrifar: Þegar Bretar brutu blað með peningaleiðinni – Ný sýn og kröftug leið til að ná árangri í loftslagsmálum

Eyþór Eðvarðsson skrifar: Þegar Bretar brutu blað með peningaleiðinni – Ný sýn og kröftug leið til að ná árangri í loftslagsmálum
EyjanFastir pennar
Fyrir 1 viku

Jón Gnarr skrifar: Ó mín flaskan fríða

Jón Gnarr skrifar: Ó mín flaskan fríða